Fizjoterapia w leczeniu zaburzeń chodu u dzieci

Pierwsze kroki dziecka to jeden z najbardziej wzruszających momentów w życiu rodzica. Jednak nie zawsze rozwój motoryczny przebiega zgodnie z oczekiwaniami. Zaburzenia chodu u dzieci mogą mieć różne przyczyny i wymagają specjalistycznego wsparcia. Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w ich leczeniu, pomagając dzieciom odzyskać sprawność i pewność siebie.

Zaburzenia chodu u dzieci są złożonym problemem, wymagającym holistycznego podejścia. Fizjoterapia, jako dziedzina dynamicznie rozwijająca się, oferuje wiele skutecznych metod leczenia. W niniejszym artykule wyjaśniono, czym są zaburzenia chodu, jakie są ich przyczyny i jak fizjoterapia może pomóc dziecku odzyskać sprawność.

Zaburzenia chodu

Chód każdego człowieka jest wykonywany w sposób indywidualny. Istnieją jednak pewne kryteria określające fizjologiczny i prawidłowy chód. Dzieci, które zaczynają chodzić, prezentują różne wzorce poruszania się, ponieważ dopiero są na etapie opanowania równowagi w pozycji pionowej – dwunożnej. Dlatego bardzo często obserwuje się dzieci chodzące na palcach lub na szerokiej podstawie. Wzorce te powinny fizjologicznie zanikać wraz z nabywaniem równowagi¹.

Rodzaje zaburzeń chodu

Piśmiennictwo naukowe dzieli zaburzenia chodu w poniższy sposób:

• Zaburzenia chodu – poziom niski (LLGD – Lower Level Gait Disorders) – dochodzi do dysfunkcji narządu ruchu, zaburzeń czucia głębokiego (propriocepcji), uszkodzenia narządu równowagi i/lub narządu wzroku. Wśród przyczyn zaburzeń chodu poziomu niskiego wymienić należy choroby zapalne układu ruchu, schorzenia neuromięśniowe, zaburzenia czucia i widzenia oraz uszkodzenia układu przedsionkowego.
• Zaburzenia chodu – poziom średni (MLGD – Middle Level Gait Disorders) – spowodowane są uszkodzeniem głębokich struktur mózgu, takich jak pień mózgu czy móżdżek, prowadząc do zaburzeń integracji sensorycznej, nieprawidłowego napięcia mięśniowego, co manifestuje się zaburzeniami chodu. Przykłady tego typu zaburzeń to m.in.: chód móżdżkowy i hemiplegiczny.
• Zaburzenia chodu – poziom ciężki (HLGD – High Level Gait Disorders) – to kategoria zaburzeń równowagi i chodu, które nie są tłumaczone przez niedobory siły, napięcia, czucia lub koordynacji. HLGD charakteryzują się różnymi kombinacjami braku równowagi i upośledzenia lokomocji. Mnóstwo nowych technik obrazowania zaczyna określać obwody neuronowe, które są podstawą tych zaburzeń. Chociaż wiele chorób neurodegeneracyjnych i innych patologii może powodować HLGD, najczęstszą przyczyną wydaje się być choroba mikrokrążeniowa, która powoduje zmiany w substancji białej i tym samym zakłóca obwody równowagi/lokomocji. Zaliczamy do niego: chód ostrożny, chód czołowy, zaburzenia inicjacji wzorca chodu oraz psychogenne zaburzenia chodu².

Fizjoterapia w zaburzeniach chodu

W zależności od rodzaju zaburzenia fizjoterapeuta dobiera odpowiednie metody i techniki pracy. Opracowuje indywidualny plan rehabilitacji, dostosowany do potrzeb i możliwości małego pacjenta.

Chód na palcach

Chód na palcach jest niemalże wpisany w rozwój dziecka, jednak wzbudza on wiele obaw wśród młodych rodziców.

Dzieci do trzeciego roku życia mogą chodzić na palcach, natomiast dobrze jest, gdy zmianę tego wzorca zaczniemy zauważać po około sześciu miesiącach od rozpoczęcia samodzielnego chodu. Należy też pamiętać, że parametry chodu u dziecka osiągają swoją dojrzałość dopiero około siódmego roku życia.

Co więc jest przyczyną chodu na palcach u małych dzieci? Powodów może być wiele. Dziecko przed podjęciem  prób przemieszczania się na obu nóżkach większość czasu przebywa we wzorcu zgięciowym, a chód wymaga dużej ilości wyprostu. Dlatego mięsień biodrowo-lędźwiowy nie jest jeszcze w pełni wydłużony, co skutkuje przodopochyleniem miednicy, a ustawienie stopy na palcach wspomaga równowagę.

Niektórzy przyczyn upatrują w zaburzeniach sensorycznych – dziecko może ograniczać powierzchnię kontaktu stopy z podłożem z powodu nadwrażliwości sensorycznej małej stópki.

Do innych możliwych przyczyn zaliczamy: zaburzenia ze spektrum autyzmu, diplegie, choroby kręgosłupa. Jeśli przyczyna jest nieuchwytna, mówi się o idiopatycznym chodzie na palcach.

Jak wspomóc dziecko w domu w walce z chodem na palcach?

Bardzo często sami stawiamy nasze maluszki w sytuacjach, w których nieprawidłowy wzorzec chodu jest utrwalany. Są to sytuacje, w których dziecko „goni” swój środek ciężkości. Wtedy zamiast obciążać całą stopę, wspina się na palce. Takie sytuacje to np. prowadzenie dziecka za rączki, używanie chodzika, pchacza oraz noszenie przez dzieci butów z zadartym noskiem.

Aby wspomóc obciążanie pięty, należy zadbać o przesunięcie ciężkości ciała malucha do tyłu. Dzieje się tak np. podczas przysiadów, kucania, wspinania się, sięgania do kolan³.

Zakończenie

Zaburzenia chodu u dzieci mogą być zróżnicowane i wymagają indywidualnego podejścia. Fizjoterapia dzięki swojej kompleksowości pozwala skutecznie przeciwdziałać tym problemom. Regularna rehabilitacja, prowadzona przez doświadczonego terapeutę, może znacznie poprawić jakość życia dziecka i jego rodziny. Wczesna diagnoza i rozpoczęcie terapii są kluczowe dla osiągnięcia najlepszych rezultatów.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Rola fizjoterapii w rozwoju motorycznym niemowląt i małych dzieci
• Sześć sposobów ochrony dzieci przed otyłością
• Jak zachęcić dzieci do picia ziół?

Przypisy

1. Rehabilitacja dzieci z zaburzeniami chodu, Rehabielsko.pl, http://rehabielsko.pl/rehabilitacja-dzieci-z-zaburzeniami-chodu/ [dostęp: 10.09.2024].
2. Diagnostyka zaburzeń chodu, Fizjoterapeutalodz.pl, https://fizjoterapeutalodz.pl/service/diagnostyka-zaburzen-chodu/ [dostęp: 10.09.2024].
3. M. Paleczny, Moje dziecko chodzi na palcach! – jak się bawić, aby obciążało pięty…???, Mamafizjoterapeuta.pl, https://mamafizjoterapeuta.pl/2019/06/12/moje-dziecko-chodzi-na-palcach-jak-sie-bawic-by-obciazalo-piety/ [dostęp: 11.09.2024].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.