Pleszka zwyczajna (Phoenicurus phoenicurus) to niewielki ptak z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae), należący do rzędu wróblowych. W przeszłości zaliczano go do drozdów (Turdidae), jednak dziś wiadomo, że jest bliżej spokrewniony z muchołówkami Starego Świata.
Po raz pierwszy gatunek ten został opisany w 1758 roku przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza, który nadał mu nazwę Motacilla phoenicurus. Obecna nazwa rodzaju Phoenicurus została wprowadzona przez Thomasa Forstera w 1817 roku. Zarówno nazwa rodzajowa, jak i gatunkowa wywodzi się ze starogreckich słów: phoinix – „czerwony” i –ouros – „ogon”.
Pleszka zwyczajna – podgatunki i zasięg
Wyróżnia się dwa uznane podgatunki:
- Phoenicurus phoenicurus phoenicurus – występuje niemal w całej Europie, aż po Syberię.
- Phoenicurus phoenicurus samamisicus – spotykany od Krymu i Grecji przez Turcję, Kaukaz, Bliski Wschód, aż po Azję Środkową.
Dorosłe samce podgatunku samamisicus mają wyraźną jasną plamę na skrzydle – białe obrzeżenia lotek. Plama ta może być widoczna także u młodych samców oraz u niektórych samic. Część samców ma ciemniejsze, niemal czarne upierzenie na grzbiecie. Oba podgatunki krzyżują się na obszarach Bałkanów i południowej Ukrainy.
Wygląd
Pliszczak wielkością przypomina rudzika – osiąga długość 13–14,5 cm i waży od 11 do 23 g. Charakteryzuje się jaskrawopomarańczowym ogonem, którym często porusza, co dało początek nazwie gatunku („start” oznaczało dawniej „ogon”).
Letnie ubarwienie samca jest bardzo wyraziste: głowa i grzbiet są szaropopielate, kuper i ogon – pomarańczowo-kasztanowe, podobnie jak boki ciała. Czoło jest białe, ryjek i gardło czarne. Skrzydła szarobrązowe, a u samców podgatunku samamisicus widać jasną plamę na lotkach. Brzuch przechodzi w niemal białą barwę. Jesienią kolory stają się mniej intensywne z powodu jasnych obrzeżeń piór.
Samice mają bardziej stonowaną kolorystykę – od góry są szarobrązowe, od spodu jasnobeżowe lub lekko pomarańczowe. U większości gardło jest białe, ale niektóre (prawdopodobnie starsze) mogą mieć ciemniejszą plamę, przypominającą samce. U samamisicus samice czasem mają jasną plamkę na skrzydle.
Siedliska i rozmieszczenie pleszki
Pleszki zwyczajne preferują otwarte lasy liściaste – szczególnie brzozowe i dębowe – a w północnych rejonach także iglaste. Ważna dla nich jest przejrzystość pozioma i obecność starych drzew z dziuplami, które służą za miejsca gniazdowania. Często spotykany jest również w sadach, parkach i starych ogrodach.
W Wielkiej Brytanii pleszka występuje głównie w wyżynnych rejonach, gdzie rolnictwo nie jest tak intensywne. Chętnie korzysta też z budek lęgowych. W Irlandii jest ptakiem skrajnie rzadkim – rocznie gniazduje tam zaledwie kilka par, głównie w hrabstwie Wicklow.
Zachowanie i ekologia
Pleszki zwyczajne są ptakami wędrownymi – na lęgowiska wracają wiosną (samce przylatują w kwietniu, nieco wcześniej niż samice), a odlatują do Afryki między sierpniem a październikiem. Zimują w środkowej Afryce i na Półwyspie Arabskim, między Saharą a równikiem.
W maju samice składają 5–6 jasnoniebieskich jaj. Na południu zasięgu może dojść do drugiego lęgu.
Pleszki zwyczajne polują głównie na latające owady, które chwytają w locie jak muchołówki.
Odgłosy kontaktowe różnią się regionalnie: w Europie Środkowej to zwykle podnoszące się „huid”, w południowych Włoszech i na Bliskim Wschodzie – krótkie „heed”. W Hiszpanii występuje trzeci wariant, a na Syberii oba podstawowe dźwięki mogą się mieszać. Wszystkie mogą być łączone z ostrzegawczym „tykaniem”.
Pieśń samca to cicha, melancholijna fraza trwająca 1–2 sekundy, złożona z trzech części: wstępu, fragmentu powtarzalnego i zmiennej końcówki. Struktura ta jest stała u podgatunku phoenicurus, ale bardziej zmienna u samamisicus.
Interakcje z kukułką
Pleszki zwyczajne bywają gospodarzami pasożytniczych kukułek. Ciekawostką jest, że pisklęta pleszki niekoniecznie cierpią z powodu obecności kukułczego pisklęcia – wręcz przeciwnie, jego obecność może poprawiać warunki termiczne w gnieździe. Możliwe też, że przez zwiększoną ilość piskląt rodzice karmią intensywniej, co sprzyja również młodym pleszkom.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Krab palmowy
- Czy łabędź odlatuje na zimę, a jeśli nie, to dlaczego?
- Największa ćma w Polsce – zmierzchnica trupia główka
- Ankylozaury do góry nogami – dlaczego?
- Hybryda, która nigdy nie miała powstać
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_redstart (dostęp: 22.05.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
