Kolczak zbrojny

Zobacz również

Kolczak zbrojny (Cheiracanthium punctorium) to gatunek pająka z rodziny zbrojnikowatych (Cheiracanthiidae). Spotkać go można od Europy Środkowej aż po Azję Centralną. Osiąga długość do 15 mm. Jego ukąszenie przypomina użądlenie osy, bywa jednak silniejsze. U osób wrażliwych może wywoływać nudności i inne objawy. Samice budują około 4-centymetrowy kokon jajowy w wysokiej trawie. Otwiera się on od spodu i jest zaciekle broniony.

W Niemczech, gdzie uchodzi za jedyny poważnie jadowity gatunek pająka, jest rzadko spotykany. Większe populacje występują jedynie w regionie Kaiserstuhl, najcieplejszej części kraju. Zmieniające się warunki klimatyczne, w tym większa susza i mniejsze opady, sprzyjają jednak jego ekspansji na północ, m.in. do Brandenburgii. Tamtejszy klimat coraz bardziej przypomina warunki panujące na stepach Azji Centralnej, gdzie kolczak zbrojny występuje najliczniej.

Rodzaj Cheiracanthium był wcześniej klasyfikowany w rodzinie Clubionidae, następnie w Miturgidae, a obecnie należy do Cheiracanthiidae.

Taksonomia

Gatunek został po raz pierwszy opisany w 1789 roku przez Charlesa Josepha de Villersa jako Aranea punctoria. Blisko sto lat później, w 1878 roku, francuski arachnolog Eugène Simon przeniósł go do rodzaju Cheiracanthium.

Opis kolczaka zbrojnego

Samce kolczaka zbrojnego osiągają od 7,5 do 12 mm długości. Samice są nieco większe. Mierzą od 10 do 15 mm. Długość prosomy (przedniej części ciała) wynosi od 3,5 do 6,3 mm u samców i od 3,9 do 7,5 mm u samic. Karapaks przybiera barwę od żółtawej lub zielonkawożółtej po czerwonawą. Oczy są podobnej wielkości. Boczne pary w danym rzędzie osadzone są niżej niż pary środkowe. Nadustek jest dwukrotnie wyższy od średnicy przednio-środkowego oka.

Szczękoczułki mają żółtawoczerwoną barwę i ciemniejsze zakończenia. U samców są rozbieżne, gęsto owłosione po wewnętrznej stronie i uzbrojone w jeden większy ząb oraz kilka mniejszych na tylnej krawędzi. Sternum jest zielonkawożółte, z ciemniejszymi brzegami. Odnóża mają podobne ubarwienie z ciemniejszymi końcówkami stóp. Odwłok jest zielonkawożółty z ciemnobrązowym pasem w części przedniej i słabo zaznaczonymi szewronami w części tylnej. Boki odwłoka są brązowe.

Nogogłaszczki samca wyróżniają się krótką, zakrzywioną apofizą retrolateralną z dwuzębnym końcem i odgałęzieniami równej długości. Apofiza tegularna ma szeroką podstawę i niewielki haczyk na szczycie. Cymbium zakończone jest wierzchołkiem zajmującym ponad jedną trzecią jego długości (nie licząc krótkiej, lekko zakrzywionej ostrogi). Jego krawędź nie posiada wystającego fragmentu. U samicy płytka płciowa tworzy łukowaty przedsionek z cienkimi tylnymi krawędziami bocznymi. Od spodu widoczna jest tylko jedna pętla szerokich przewodów kopulacyjnych. Zbiorniki nasienne są wydłużone i przewężone w środkowej części.

Występowanie i biologia

Kolczak zbrojny występuje w rozległym paśmie geograficznym obejmującym Portugalię, Hiszpanię, Andorę, Francję, Belgię, Niemcy, Szwajcarię, Austrię, Włochy i Słowenię, a także południowy skraj Szwecji, Estonię, Litwę, Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, Ukrainę, Mołdawię, Rumunię, Serbię, Czarnogórę, Bułgarię, Macedonię Północną, Grecję, Rosję, Turcję, Gruzję i kraje Azji Środkowej. Na południu Europy pająk ten występuje liczniej niż w jej środkowej części.

Preferuje ciepłe, otwarte siedliska porośnięte wysoką trawą, ziołoroślami i krzewami. Spotkać go można na łąkach, przy torowiskach i na skrajach dróg. Z pajęczyny buduje charakterystyczny oprzęd wielkości gołębiego jaja, który służy za schronienie. U samic pełni także funkcję komory lęgowej i miejsca ochrony młodych. Samice broniące kokonów są wyjątkowo agresywne. Dorosłe samice spotkać można od czerwca do listopada. Samce natomiast najczęściej występują w lipcu i sierpniu.

Kolczak zbrojny – ukąszenie

Ukąszenie kolczaka zbrojnego, może być bolesne i prowadzić do wystąpienia różnych objawów klinicznych – w skrajnych przypadkach wymagających pomocy medycznej. Nasilenie symptomów zależy od wielu czynników, takich jak ilość jadu, miejsce ukąszenia, wiek i stan zdrowia ofiary oraz indywidualna reakcja organizmu. Wbrew często powtarzanym w mediach informacjom, nie ma jednak dowodów na to, by jad tego pająka stanowił zagrożenie dla życia człowieka.

Najczęstszą reakcją na ukąszenie jest ostry, natychmiastowy ból, osiągający szczyt po 5–20 minutach i utrzymujący się od kilkudziesięciu minut do kilku godzin. Pojawiać się mogą także miejscowe objawy, takie jak opuchlizna, zaczerwienienie, pieczenie, drętwienie czy świąd – zwykle w ciągu kilku godzin od momentu ukąszenia. W zdecydowanej większości przypadków wszystkie symptomy ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.

Ogólnoustrojowe objawy – takie jak dreszcze, poty, nudności, bóle głowy, wymioty, skurcze brzucha, gorączka, przyspieszone bicie serca, spadek ciśnienia czy problemy z oddychaniem – występują znacznie rzadziej. Nie stwierdzono żadnych przypadków reakcji alergicznej na ukąszenie tego gatunku.

Jad kolczaka zbrojnego ma unikalny skład. Oprócz enzymów proteolitycznych, takich jak fosfataza alkaliczna, deoksyrybonukleaza, esteraza, hialuronidaza, lipaza i rybonukleaza, zawiera także szczególną toksynę polipeptydową CpTx 1. Związek ten działa owadobójczo, cytotoksycznie i uszkadza błony komórkowe. Uważa się również, że głównym składnikiem o właściwościach hemolitycznych w jadzie pająków z rodzaju Cheiracanthium jest fosfolipaza A2.

Ekologia

Kolczak zbrojny preferuje otwarte, ciepłe i dobrze nasłonecznione siedliska. Można go spotkać na łąkach, nieużytkach oraz w miejscach porośniętych krzewami i niską roślinnością. Prowadzi nocny tryb życia. Dni spędza w ukryciu, wewnątrz charakterystycznego oprzędu. Aktywny jest od marca do listopada.

Gatunek jest rozdzielnopłciowy. Zapłodnienie odbywa się wewnętrznie. Do rozrodu przystępuje w lipcu. Wtedy samica składa jaja do kokonu, w liczbie od 80 do nawet 300 sztuk. Przez około 20 dni, aż do nadejścia pierwszych przymrozków, intensywnie opiekuje się potomstwem, wykazując w tym czasie dużą agresywność. Po okresie rozrodu dorosłe osobniki giną. Młode pająki wylęgają się po trzech do pięciu tygodniach – zazwyczaj między wrześniem a październikiem. Zimują w ściółce. Cykl życiowy kończy się w ciągu roku.

Kolczak zbrojny jest aktywnym drapieżnikiem. Żywi się głównie owadami. Dzięki silnym szczękoczułkom potrafi przebić ludzką skórę. Choć sam w kontaktach z człowiekiem rzadko bywa agresywny, samice strzegące kokonów potrafią zaatakować bez wahania.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Cheiracanthium_punctorium [dostęp: 17.04.2025]

2. https://fr.wikipedia.org/wiki/Cheiracanthium_punctorium [dostęp: 17.04.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Fritz Geller-Grimm. CC BY-SA 3.0.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły