Klecanka rdzaworożna (Polistes dominula) jest gatunkiem owada zaliczanego do rodziny osowatych. Reprezentuje podrodzinę Polistinae. Przedstawiciele tego gatunku cechują się większą przeżywalnością w porównaniu do innych os. Wszystko dzięki większemu zróżnicowaniu diety. Klecanki bowiem żywią się różnymi owadami. Pozostałe osy preferują natomiast gąsienice.
Polistes dominula tworzą liczne kolonie. Składaniem jaj zajmują się dominujące samice. Robotnice skupiają się natomiast na zdobywaniu pożywienia. Hierarchia w kolonii w zależności od okoliczności może jednak ulec zmianie. Jeśli królowa zginie, zostaje natychmiast zastąpiona inną przedstawicielką płci żeńskiej.
Zasięg występowania klecanek rdzaworożnych jest bardzo rozległy. Rozprzestrzenieniu się tego gatunku sprzyja życie w koloniach oraz relatywnie niewielka ilość zagrażających im drapieżników. Klecanki w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie uznaje się za gatunek inwazyjny.
Taksonomia
Pierwszy naukowy opis klecanki rdzaworożnej został opracowany w 1791 roku. Autorem tego opisu był Johann Ludwig Christ. Początkowo scharakteryzowaną osę określono łacińskim terminem Vespa dominula. Niegdyś słowo dominula zapisywano jako dominulus. Błędnie bowiem zakładano, że słowo to jest przymiotnikiem. Faktycznie w tym przypadku pełni ono jednak funkcję rzeczownika. Klecankę rdzaworożną niekiedy w nieuzasadniony sposób utożsamia się z Polistes gallicus. Faktycznie jednak oba gatunki są różne od siebie.
Opis i identyfikacja klecanki rdzaworożnej
Klecanki rdzaworożne zazwyczaj mają podobne rozmiary ciała. Skrzydła samic osiągają długość od 8,5 do 12 mm, a samców od 9,5 do 13 mm. W kolorystyce owadów dominują kolory żółty i czarny. Samice można łatwo rozpoznać po czarnych żuwaczkach, na których czasem widać żółtą plamkę. Podobne przebarwienia można także zobaczyć na grzbiecie. Tam mają one jednak kształt przecinka. Dla samców charakterystyczny jest czarny znak subantennalny z drobnymi żółtymi plamkami. Na główce także widać żółte plamki.
Klecanki nie wykazują dużej zmienności. Poszczególne osobniki niekiedy wyglądają nieco inaczej. Na przykład znajdujące się na odwłokach samców plamki mogą mieć różną wielkość, położenie oraz wzór. Na wygląd tych plamek wpływa przede wszystkim hierarchia społeczna. Im mniejszymi i bardziej regularnie rozmieszczonymi plamkami dysponuje dany osobnik, tym charakteryzuje go bardziej agresywne zachowanie. Taka sama sytuacja występuje także w przypadku samic.
Występowanie
Klecanki rdzaworożne zasiedlają różne zakątki świata. Najczęściej spotyka się je na terytorium południowej Europy i Afryki Północnej. Liczne populacje występują także w Azji. Gatunek introdukowano ponadto do Nowej Zelandii, Australii, RPA, jak również Ameryki Północnej i Południowej. Od połowy lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku można natknąć się na te owady także w północnej Europie. Na ten stan rzeczy wpływa przede wszystkim ocieplenie klimatu.
Pierwsze kolonie klecanek na terenie Ameryki Północnej zauważono w Massachusetts u schyłku lat siedemdziesiątych XX wieku. Przez kilkanaście lat doszło do rozprzestrzenienia się tego gatunku na całe północno-wschodnie USA. Przypuszcza się, że klecanki rdzaworożne mogą występować także w innych rejonach Stanów Zjednoczonych.
Nie do końca wiadomo, w jaki sposób zasięg naturalnego występowania os rozszerzył się na różne zakątki świata. Przypuszcza się, że założycielki kolejnych kolonii trafiły do Afryki i obu Ameryk przypadkowo razem z innymi przewożonymi różnymi środkami transportu przedmiotami.
Siedlisko
Klecanki rdzaworożne najchętniej przebywają w lasach i na terenach trawiastych. Często na swoje siedliska wybierają tereny usytuowane w pobliżu siedzib ludzkich. Jest to spowodowane przede wszystkim łatwiejszą możliwością zdobycia pożywienia oraz znalezienia tam odpowiedniego miejsca schronienia.
Klecanka rdzaworożna – cykl życia
Założycielki kolonii tworzą gniazda w okresie wiosennym. Początkowo przez jakiś czas opiekują się młodymi owadami, z których później rozwijają się robotnice. W koloniach, w których jest więcej założycielek, królową zostaje samica składająca najwięcej jaj. Pozostałe osobniki płci żeńskiej natomiast pełnią funkcję pomocniczą.
Samce rozwijają się z jaj złożonych później. W odróżnieniu od samic nie mają one żądła, a ich czułki są zagięte. Część samic natomiast opuszcza gniazdo, aby na wiosnę założyć nowe kolonie. Zmiana ról w koloniach klecanek następuje stopniowo.
Kolonia kończy żywot pod koniec lata. Wówczas powstają tylko samce oraz samice-założycielki. Osobniki te wszystkie swoje wysiłki koncentrują wtedy na przetrwaniu zimy.
Cykl kolonii
Samice klecanki rdzaworożnej opuszczają swoje rodzinne gniazda, aby założyć nowe kolonie. Mogą to robić przy pomocy innych samic albo samodzielnie. Czasem przejmują też kolonie po starszych samicach. Założycielki wychowują pierwsze pokolenie młodych owadów. Kolejnymi pokoleniami zajmują się natomiast robotnice.
Klecanki rdzawonożne wykazują się kilka razy większą zdolnością reprodukcyjną w porównaniu do innych gatunków os. Między innymi w tym czynniku naukowcy upatrują sukcesu w szybkim rozprzestrzenianiu się w różnych zakątkach świata.
Dieta ogólnoustrojowa
Klecanki rdzaworożne polują na rozmaite owady. W razie potrzeby dostosowują się do dostępnych zasobów pokarmu. W okresie niemożności zdobycia większej ilości pożywienia karmią potomstwo niezapłodnionymi jajami.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Zniczek zwyczajny
- Wyrak filipiński
- Czy kukurydza to zboże, czy warzywo, a może owoc?
- Parazaurolof
- Bursztyn i opalizujące skamieniałości owadów
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/European_paper_wasp [dostęp: 11.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
