Boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus (Jacq.) P. Kumm.) to gatunek grzybów z rodziny boczniakowatych (Pleurotaceae).
Nazewnictwo
Boczniak ostrygowaty ma około 70 synonimów nazwy naukowej. Po raz pierwszy został opisany w 1774 r. przez Jacquina, który nadał mu nazwę Agaricus ostreatus. Obecną nazwę, uznaną przez Index Fungorum, nadał mu w roku 1871 P. Kummer, przenosząc grzyba do rodzaju Pleurotus. Nazwę polską nadał Henryk Orłoś w 1951 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka ostrygowata, bocznotrzonowiec ostrygokształtny i przyuszek ostrygowaty.
Morfologia
Kapelusz grzyba osiąga od 5 do 25 cm średnicy. Kształt ma początkowo łukowaty, z długo podwiniętym brzegiem, później muszlowaty, wachlarzowaty lub lejkowaty. Do podłoża przyrasta bokiem. Jest miękki i sprężysty, powierzchnię ma gładką, nagą, tylko przy trzonie pokryta jest białą pilśnią. Jego kolor jest dość zróżnicowany – może być w różnych odcieniach brązowego, popielatego, siwobrązowego, stalowoniebieskiego i fioletowego.
Blaszki ma gęste i głęboko zbiegające na trzon, w kolorze od białawego do siwego, a u starszych okazów są nawet fioletowe. Trzon jest krótki, gruby, o wysokości od 1 do 4 cm, o kolorze białym lub siwym. Jest nagi, tylko przy podstawie pokryty szczecinkami.
Miąższ u młodych okazów w kapeluszu jest miękki, u starszych sprężysty, w trzonie u starszych staje się korkowaty i zdrewniały.
Zarodniki mają 8-11 × 3-4 µm średnicy i są elipsoidalne, gładkie.
Występowanie
Boczniak ostrygowaty poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach. W Polsce jest pospolity. Jest to grzyb nadrzewny, występujący na martwym drewnie gatunków drzew liściastych, takich jak: grab, buk, wierzba, topola, robinia akacjowa, brzoza i orzech włoski.
Zazwyczaj rośnie w postaci skupionych grup. Składają się one z wielu większych i mniejszych okazów, często kępkowo pozrastanych, przypominających ławice ostryg, skąd pochodzi nazwa tego gatunku.
Owocniki pojawiają się dopiero późną jesienią, od końca października do zimy, a gdy zima jest łagodna, również zimą. Czasami pojawiają się na przedwiośniu. Jest dość wytrzymały na mróz, jednak w okresie wytwarzania owocników potrzebuje dużo światła. Przy zbyt małej jego ilości nie wytwarza owocników lub są one małe.
Fizjologia
Boczniak ostrygowaty jest saprotrofem rosnącym na martwym drewnie, ale również pasożytem atakującym jeszcze żywe drzewa, zazwyczaj jednak stare, osłabione lub uszkodzone.
Jest także grzybem drapieżnym. Nicienie zasiedlające próchniejące drewno są paraliżowane substancjami chemicznymi wydzielanymi przez strzępki grzyba, które następnie wnikają do ich ciał i trawią je.
Znaczenie kulinarne
Boczniak ostrygowaty jest grzybem jadalnym. Owocniki boczniaka dostarczają łatwo przyswajalnego białka, kwasu foliowego, aminokwasów, witamin z grupy B i soli mineralnych. Wykryto w nich także obecność lowastatyny, obniżającej poziom cholesterolu we krwi. Wdychanie dużych ilości zarodników tego grzyba (co np. ma miejsce u ludzi zajmujących się jego uprawą) jest niebezpieczne i może zakończyć się problemami z płucami.
W wielu krajach, w tym w Polsce, prowadzi się uprawę boczniaka ostrygowatego. Uprawia się go na słomie. Istnieje wiele odmian uprawnych, w tym również o kolorze różowym.
Boczniak ostrygowaty zawiera pleuran – substancję o działaniu immunostymulującym i przeciwnowotworowym.
Badania przeprowadzone w Meksyku wykazały, że boczniak ostrygowaty może być hodowany na zużytych pieluchach jednorazowych, redukując masę i objętość ich degradowalnych komponentów nawet o 90%. Powstałe w eksperymentalnej hodowli owocniki miały normalny wygląd, wysoką zawartość białka i były wolne od patogenów chorób ludzkich.
W Polsce boczniak znany jest tylko dzięki uprawie (uprawia się go na drewnie, trocinach, słomie i innych podłożach), natomiast w lesie – mimo pospolitego występowania – praktycznie nie jest zbierany. Jest to smaczny i wartościowy gatunek, nadający się m.in. do duszenia, smażenia, marynowania oraz jako grzyb domieszkowy.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Uszak bzowy
- Omułek śródziemnomorski
- O szkodliwości picia krowiego mleka
- Świadomość – tajemnica dla nauki, dar dla człowieka
- Czy TRAPPIST-1 skrywa życie pozaziemskie?
Źródła
- https://www.encyklopedialesna.pl/haslo/boczniak-ostrygowaty/
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Boczniak_ostrygowaty
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Jerzy Opioła. Licencja: CC BY-SA 3.0.
