Komary to nieznośne małe stworzonka, które uprzykrzają nam życie podczas – i tak krótkiej – letniej pory. Dźwięk brzęczenia ich skrzydełek przyprawia o dreszcze, śniąc się po nocach (często potem okazuje się jednak, że nie był to tylko sen).
Po co komu komary?
Gdy tylko zaczyna grzać słońce, a na drzewach pojawiają się liście, entuzjaści przebywania na świeżym powietrzu słyszą też bzyczenie, na które reagują zdecydowanymi ruchami rąk. Nie powstydziłby się ich najlepszy ninja.
W Polsce występuje 47 gatunków komarów, z czego aż 36 gatunków w swoje menu wpisuje ludzką krew1. Zwiększonej populacji komarów sprzyjają deszczowe wiosny, a także podtopienia i powodzie.
Przy okazji spotkań z komarami wielu z nas zadaje pytanie: „po co komu komary? Przecież mogłoby ich nie być, świat byłby piękniejszy (a na pewno mniej swędzący)”. No cóż, okazuje się jednak, że komary to mimo wszystko w jakiś sposób pożyteczne stworzenia. Jak każdy gatunek stworzony przez Boga, także komary mają swoje miejsce w przyrodzie. Przede wszystkim larwy. Już nawet te małe istotki pomagają w… oczyszczaniu wód stojących. To bowiem pierwszy dom komarów – komarzyca składa jaja właśnie w wodach stojących. A larwy, które odżywiają się cząstkami organicznymi i mikroorganizmami wodnymi (glonami, pierwotniakami itd.), pomagają w ten sposób oczyszczać swoją okolicę.
Drugim plusem istnienia tych żyjątek jest to, że larwy stanowią element diety wielu gatunków ryb oraz płazów.
Dojrzałe formy komarów zapylają rośliny. Poza okresem reprodukcyjnym (w trakcie którego komarzyce polują na krew innych gatunków, w tym ludzi), odżywiają się one głównie nektarem i sokami roślin. Ponadto komary w formie dorosłej stanowią pokarm dla ptaków, m.in. jerzyków czy jaskółek, które potrafią zjadać nawet tysiące owadów dziennie. Komarami żywią się także ssaki (jeże, nietoperze) oraz pająki, owady, płazy czy nawet ryby.
Językowy obraz komara
Język jest na tyle ciekawym zjawiskiem, że istnieje w nim językowy obraz świata (JOS). Czym on jest? W dużym uproszczeniu to sposób ujmowania rzeczywistości przez język. Oznacza to, że w języku zawieramy bardzo swoisty „ogląd świata”, który zawiera w sobie określony porządek i ocenę otoczenia2.
Wartościowanie istot żywych jest dość powszechne w języku, dość wspomnieć, jakie skojarzenia przychodzą nam na myśl, gdy mówimy, że ktoś jest jak lis (chytry), osioł (uparty lub głupi), pszczoła (pracowity) itd.Co na temat owadów mówi nam etymologia? Uważa się, że wyraz owad ma bliski związek z bydłem, a pierwotny sens tego wyrazu to „wadzi bydłu, dokuczając mu”. Owady, ich wielość i różnorodność zwracały uwagę ludzi, którzy szybko nauczyli się rozróżniać gatunki szczególnie dokuczające nie tylko im, ale i zwierzętom hodowlanym, czyli komary, muchy, gzy, bąki, wszy, mole. Co ciekawe, komary posiadają dwie formy, zależne od rodzaju: komar i komarzyca. Przy innych gatunkach owadów nie zwraca się uwagi na płeć skrzydlatego stworzenia. Z czego to wynika? Rozróżnianie zależne od płci jest powszechne przy zwierzętach, które są szczególnie bliskie i ważne dla człowieka (np. kura i kogut, gęś i gąsior, krowa i byk, ogier i klacz itd.). Jednak sytuacja z komarami ma się trochę inaczej. Sygnalizowanie różnicy płci w zakresie nazw owadów to kuriozum. Utworzenie zaś nazwy żeńskiej wyrazu komar jest przejawem wpływu wiedzy naukowej na język ogólny. Najprościej więc ujmując: „forma ta powstała za sprawą rozpowszechnienia się wśród >>zwykłych ludzi<< informacji o tym, że tylko samice tego owada żywią się krwią ludzi i zwierząt”3.
Co gryzie – komar czy komarzyca?
Na to pytanie znamy już odpowiedź: ludzie i zwierzęta narażone są na ugryzienia komarzyc, ponieważ w okresie reprodukcji wykazują one zwiększone zapotrzebowanie na białko, którego idealnym źródłem jest właśnie nasza krew. Komary nie są w stanie przebić się przez skórę człowieka, żywią się one jedynie sokami, nektarem roślin i kwiatów.
Jakie jednak jeszcze są różnice między komarami a komarzycami?
Przede wszystkim są to różnice anatomiczne. Czułki samców na przykład są znacznie bardziej rozbudowane, przypominają pierzaste struktury, które pełnią funkcję swoistych anten, służących do wykrywania feromonów samic. Inną różnicą jest aparat gębowy, a mianowicie to, że komarzyce posiadają długie, podobne do igły kłujki, które pozwalają im na przebijanie skóry innych gatunków oraz pobieranie krwi. Samce nie posiadają tak wyspecjalizowanych narządów gębowych. Ponadto w ślinie komarzyc znajdują się antykoagulanty, które zapobiegają szybkiemu krzepnięciu krwi ofiary, a także czasowo znieczulającą substancję. Składniki te powodują także zazwyczaj miejscowe odczyny zapalne, obrzęki i zaczerwienienia4.
Samice zazwyczaj są większe od samców, co jest związane z ich rolą w rozmnażaniu i potrzebą magazynowania większej ilości energii.
Dieta to kolejna ciekawa różnica. Jak już wiadomo, samice żywią się krwią (w okresie rozrodczym). Samce nigdy nie spożywają krwi, a energii do lotu dostarczają im słodkie płyny w postaci nektaru kwiatowego i soków roślinnych. Samce komarów odgrywają więc podobną rolę do pszczół czy motyli, choć nie są tak efektywnymi zapylaczami, jak te wyżej wymienione.
Komary żyją o wiele krócej od samic. Komarzyce przy sprzyjających warunkach mogą przeżyć nawet kilka miesięcy. Wynika to z ich roli w rozmnażaniu, muszą bowiem żyć na tyle długo, by złożyć jaja, a robią to w swoim życiu wielokrotnie5. Głównym zadaniem samców jest zaś zapłodnienie komarzyc, więc krótsza długość życia wystarcza do wypełnienia tego biologicznego zadania.
Jak więc widać, różnice między komarami a komarzycami nie kończą się na nazwie, ale obejmują też budowę anatomiczną, dietę, reprodukcję czy zadania spełniane w przyrodzie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Sahara, czyli największa pustynia na świecie – co o niej wiemy?
- Polskie ptaki drapieżne
- Czy komary są pożyteczne?
- Jezus Chrystus a założyciele innych religii
- Wino w Biblii a współczesna kultura picia alkoholu
Przypisy
1.B. Grabowska, O komarze w Światowy Dzień Komara, [w:] lasy.gov.pl, https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/o-komarze-w-swiatowy-dzien-komara (dostęp: 19.03.2025).
2. M. Maciołek, Kształtowanie się nazw owadów w języku polskim. Procesy nominacyjne a językowy obraz świata, Katowice 2012, s. 9.
3. Tamże, s. 18.
4. A. Kruk, Sezon na komary, [w:] sggw.edu.pl, https://www.sggw.edu.pl/sezon-na-komary/?utm_source=chatgpt.com (dostęp: 19.03.2025).5. A. Kołodziej, Zaskakujące różnice między samcem a samicą komara – poznajmy je, [w:] zrr.edu.pl, https://zrr.edu.pl/zaskakujace-roznice-miedzy-samcem-a-samica-komara-poznajmy-je (dostęp 19.03.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
