Internetowe interakcje a zdrowie psychiczne

W dobie cyfryzacji internet stał się integralną częścią naszego życia, rewolucjonizując sposób, w jaki funkcjonujemy na co dzień. Komunikacja online zyskała na znaczeniu, umożliwiając szybkie i wygodne nawiązywanie relacji zarówno osobistych, jak i zawodowych.

Serwisy społecznościowe, komunikatory i platformy cyfrowe stały się miejscem, w którym budujemy swoją obecność, dzielimy się doświadczeniami i pozostajemy w kontakcie z innymi. Jednakże rosnąca intensywność tych wirtualnych interakcji budzi pytania o ich wpływ na nasze zdrowie psychiczne. Z jednej strony internet daje możliwość nieskrępowanego wyrażania siebie i budowania społeczności, z drugiej może prowadzić do poczucia izolacji, stresu czy uzależnień.

Czy intensywne korzystanie z internetu i komunikacji online wspiera nasze zdrowie psychiczne, czy raczej je osłabia?

Narodziny internetu

Początki internetu sięgają 1969 roku, kiedy Departament Obrony USA uruchomił pierwszą sieć komputerową – ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network). Sieć ta została zaprojektowana z myślą o wojskowej komunikacji między komputerami i miała na celu stworzenie elastycznego systemu, który nie byłby zależny od centralnego zarządzania, co czyniło ją odporną na zniszczenia w przypadku wojny. Początkowo ARPANET służył jedynie naukowcom, ale po upadku ZSRR i zmianach politycznych sieć ta stała się ogólnodostępna i trafiła w ręce National Science Foundation (NSF). Polska dołączyła do internetu w 1991 roku, dzięki inicjatywie Komitetu Badań Naukowych oraz instytucji NASK (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa). Początkowo internet w Polsce był wykorzystywany głównie w celach naukowych, jednak już w połowie lat 90. zaczął dynamicznie rozwijać się sektor komercyjny. Zaczęły powstawać pierwsze polskie strony WWW (początkowo głównie naukowe), pojawiły się pierwsze serwisy (w 1996 roku utworzono pierwszy polski portal internetowy – Wirtualna Polska), a także powstał pierwszy polski serwer darmowych kont pocztowych Polbox, co otworzyło polski internet dla użytkowników indywidualnych, którzy zyskali dostęp do takich usług, jak poczta elektroniczna czy portale internetowe¹.

Z biegiem czasu jego zastosowanie zaczęło się jeszcze bardziej rozszerzać, a liczba użytkowników gwałtownie rosła. Stał się on dostępny niemal dla wszystkich. Dziś internet jest używany przez osoby w różnym wieku, chociaż młodsze pokolenia stanowią jego głównych odbiorców, korzystając z sieci zarówno w celach edukacyjnych, jak i rozrywkowych².

Wpływ internetu na współczesność

Rozwój internetu odmienił życie ludzi na wielu płaszczyznach. Wspiera szybki przepływ informacji, edukację i rozwój technologiczny. W czasie kryzysów, takich jak powódź w Polsce w 1997 roku czy ataki terrorystyczne w 2001 roku, internet okazał się niezastąpiony jako narzędzie komunikacji i organizacji pomocy³.

Jednak dynamiczny rozwój internetu budzi również obawy. Rosnąca rola mediów społecznościowych i technologii cyfrowych prowadzi do zmian w komunikacji interpersonalnej, uzależnień czy zagrożeń takich jak cyberprzestępczość. Historia internetu ukazuje, jak technologia potrafi zmieniać świat w niewyobrażalnym tempie. Choć niesie ze sobą liczne korzyści, rodzi również wyzwania związane z zachowaniem równowagi między światem wirtualnym, a realnym. Ważne jest, by korzystać z internetu w sposób świadomy, dbając o rozwój społeczny i ochronę wartości ludzkich.

Uzależnienie od internetu i jego wpływ na zdrowie psychiczne

Uzależnienie od internetu to zjawisko coraz bardziej powszechne, które negatywnie wpływa na zdrowie psychiczne. Zjawisko to, mimo że stosunkowo nowe, zostało zauważone przez specjalistów już w latach 90., kiedy to pojawiły się pierwsze badania na temat tego rodzaju nałogu. Uzależnienie to może przybierać formę uzależnienia psychicznego, przejawiającego się nieodpartą chęcią spędzania czasu w internecie, co prowadzi do zaniedbywania obowiązków, relacji interpersonalnych oraz zdrowia⁴.

Objawy obejmują: trudności w kontrolowaniu czasu spędzanego online, zaniedbywanie innych źródeł przyjemności, pogarszanie się relacji z rodziną i przyjaciółmi, a także problemy zdrowotne, takie jak zaburzenia snu czy problemy z koncentracją. Choć uzależnienie od internetu nie zostało dotychczas uwzględnione w międzynarodowych klasyfikacjach zaburzeń psychicznych, rozpoznaje się je, gdy osoba wykazuje co najmniej trzy objawy w ciągu roku⁵.

Andrzej Augustynek, opierając się na doświadczeniach z terapii uzależnień, przedstawił własną skalę trzech faz uzależnienia od internetu:

1. Faza poznawania i racjonalnego wykorzystywania internetu. Na tym etapie internauta okazjonalnie korzysta z sieci w określonych celach, takich jak zdobywanie informacji czy rozrywka. Internet budzi jego zainteresowanie, ale nie wywołuje jeszcze uzależnienia. Korzystanie z sieci jest kontrolowane i nie wpływa na inne aspekty życia.
2. Faza uzależniania się. W tej fazie internauta odczuwa coraz większą potrzebę korzystania z internetu. Loguje się do sieci praktycznie codziennie, spędzając w niej coraz więcej czasu. Zaczyna tracić zainteresowanie innymi aktywnościami, a w chwilach, gdy nie ma dostępu do internetu, odczuwa przygnębienie, lęk i niepokój. Wzrasta intensywność myśli o internecie, a nawet mogą pojawić się sny związane z siecią.
3. Faza destrukcji. Uzależniony od internetu zaniedbuje obowiązki zawodowe, rodzinne i społeczne na rzecz długotrwałego, intensywnego korzystania z sieci. W tej fazie zaczyna rezygnować z innych aktywności życiowych, takich jak sen, nauka, praca, kontakty towarzyskie. Mimo świadomości, że uzależnienie powoduje problemy psychiczne i fizyczne, uzależniony nie potrafi zerwać z nałogiem, a internet staje się centralnym punktem jego życia⁶.

Uzależnienie od internetu jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia psychicznego, szczególnie wśród młodych ludzi, dlatego istotne jest dalsze badanie tego zjawiska i opracowanie skutecznych strategii przeciwdziałania.

Osobowość w świecie internetu: zachowania i cechy internautów

Internet jest nowym środowiskiem, które wpływa na ludzkie zachowanie. Psycholodzy badają, jak korzystanie z internetu wpływa na osobowość, wskazując, że niektóre cechy psychiczne mogą predysponować do intensywnego korzystania z sieci, podczas gdy inne mogą prowadzić do unikania jej. Internet, choć nie stanowi zagrożenia dla ludzi zdrowych psychicznie, może stanowić problem dla osób z zaburzeniami osobowości, takimi jak psychopatia czy neurotyczność⁷.

Psycholodzy, badając związki między osobowością a zachowaniami w sieci, zauważają, że niektóre osoby mają skłonność do patologicznych zachowań w internecie. Przykładem mogą być osoby schizoidalne, które tworzą urojenia w sieci, czy impulsywni maniacy, którzy wysyłają obelgi⁸. Internet może stanowić przestrzeń ucieczki dla osób z trudnymi cechami osobowości, takich jak nerwicowcy, którzy szukają akceptacji w wirtualnym świecie.

Badania, takie jak te przeprowadzone przez Andrzeja Augustynka w 2000 roku⁹, wskazują, że cechy osobowości, takie jak introwersja, ekstrawersja czy neurotyzm, wpływają na sposób korzystania z internetu. Osoby introwertyczne, jak flegmatycy, będą bardziej systematyczne i skoncentrowane na wyszukiwaniu informacji, podczas gdy ekstrawertycy, tacy jak sangwinicy, są bardziej aktywni i widoczni w sieci.

Internet pozwala na tworzenie wirtualnych tożsamości, co może prowadzić do poczucia anonimowości i ucieczki od codziennego życia. Może to być zarówno pozytywne, jak i negatywne, w zależności od psychicznego stanu użytkownika. Jednak nie należy zapominać, że internet to tylko medium komunikacji, a za każdą postacią w sieci stoi prawdziwa osoba, której zachowanie w wirtualnym świecie jest równie rzeczywiste jak w świecie fizycznym.

Bezczynność ruchowa a zdrowie

Współczesny tryb życia, który często jest siedzący, wynika z rozwoju technologii, w tym internetu. Zmienia to sposób funkcjonowania ludzi, prowadząc do obniżenia aktywności fizycznej. Zjawisko to, nazywane bezczynnością ruchową, ma negatywny wpływ na organizm człowieka.

Ruch, zarówno fizyczny, jak i psychiczny, jest kluczowy dla zdrowia. Praca fizyczna, sport czy zabawa wpływają na układ krążenia, oddychanie i przemianę materii. Z kolei brak aktywności, wynikający z unieruchomienia, osłabia te funkcje. Już Hipokrates zauważył, że ćwiczenia wzmacniają ciało, a brak ruchu je osłabia. W latach 40. XX wieku zaczęto szerzej badać skutki unieruchomienia, co doprowadziło do rozwoju fizjologii hipokinezji, czyli bezczynności ruchowej¹⁰.

Długotrwałe unieruchomienie prowadzi do zaburzeń funkcjonowania wielu układów w organizmie, obniżając wydolność fizyczną, tolerancję glukozy, a także pogarszając kondycję układu krążenia i oddechowego. Podobnie jak u osób, które doświadczyły długotrwałego ograniczenia ruchu, na przykład niewidomych, spada maksymalna wydolność organizmu. Siedzący tryb życia ma podobne konsekwencje, ponieważ mechanizacja i automatyzacja eliminują wysiłek fizyczny, a tym samym sprawność organizmu¹¹. Oprócz fizycznych, bezczynność ruchowa ma również negatywne skutki dla zdrowia psychicznego. Brak aktywności fizycznej zwiększa poziom stresu, może prowadzić do depresji i lęków. Regularny ruch jest jednym z najlepszych sposobów poprawy samopoczucia, ponieważ stymuluje wydzielanie endorfin, hormonów odpowiedzialnych za uczucie szczęścia.

Współczesne życie, silnie uzależnione od technologii, w tym internetu, wywiera istotny wpływ na nasze zdrowie fizyczne i psychiczne. Choć internet daje nam szereg korzyści, takich jak szybki dostęp do informacji czy możliwość nawiązywania relacji, intensywne korzystanie z sieci może prowadzić do uzależnień, poczucia izolacji, a także problemów ze zdrowiem psychicznym. Ponadto, siedzący tryb życia związany z nadmiernym korzystaniem z technologii negatywnie wpływa na naszą kondycję fizyczną, co z kolei ma swoje konsekwencje psychiczne.

Jak zatem możemy świadomie zarządzać czasem spędzanym w internecie, by nie tylko chronić nasze zdrowie psychiczne i fizyczne, ale także stworzyć przestrzeń na refleksję nad tym, jak technologia kształtuje nasze życie i relacje z otaczającym światem? Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, ale z pewnością kluczem jest balans. Ważne jest, aby być świadomym czasu spędzanego online, ustalać granice i dbać o aktywność fizyczną, która korzystnie wpływa na samopoczucie i zdrowie psychiczne. Dodatkowo, warto pielęgnować relacje w rzeczywistości, szukając chwil na prawdziwy kontakt z bliskimi, które mogą stanowić antidotum na cyfrową izolację.

Zachowanie równowagi między światem wirtualnym a realnym, w którym technologia jest narzędziem, a nie celem, stanowi wyzwanie, ale również szansę na utrzymanie zdrowia psychicznego i fizycznego w dobie cyfryzacji. Warto więc zadbać o przestrzeń do refleksji, by świadomie kierować tym, jak technologia kształtuje nasze życie. To my musimy trzymać ster – w innym wypadku stracimy kontrolę, a skutki mogą być bardzo przykre…

Natalia Tatarczuch
Socjolog&Coach

Polecamy również poniższe artykuły:

• Cyfrowa demencja – czym jest i jakie niesie ze sobą zagrożenia?
• Jak budować empatię?
• Zrób to dla swojego mózgu

Przypisy

1. R. Tadeusiewicz, Społeczność internetu, Warszawa 2002, s. 305.
2. W. Bobrowicz, Internet; Kultura; Edukacja, Lublin 2006, s. 7.
3. R. Tadeusiewicz, dz. cyt., s. 302-303.
4. J. Izdebska, Dziecko w świecie mediów elektronicznych. Teoria, badania, edukacja medialna, Białystok 2007, s. 193-19.
5. L. Cierpiałkowska (red.), Oblicza współczesnych uzależnień, Poznań 2006, s. 111.
6. R. Tadeusiewicz, dz. cyt., s. 213-214.
7. P. Wallace, Psychologia internetu, Poznań 2001, s. 7-8.
8. K. Wachowicz, Ucieczka do innego świata, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, 3, 2003, s. 51.
9. R. Tadeusiewicz, dz. cyt., s. 272.
10. K. Bonenberg, O zanikaniu „nieużywanych” narządów, czyli hipokinezji, Aura 12, 1999, s. 2.
11. J. Kostka, J. Krukowska, T. Kostak, J. Czernicki, Następstwa hipokinezji, Fizjoterapia 4, 2006, s. 5.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.