Fizjoterapia w nietrzymaniu moczu u osób starszych

Nietrzymanie moczu to problem, który dotyka wielu osób starszych. Na szczęście istnieje skuteczna metoda leczenia tego schorzenia – fizjoterapia.

Nietrzymanie moczu to problem, który znacznie obniża jakość życia, często wywołując wstyd i izolację. Choć może wydawać się, że jest to nieodłączny element starzenia się, to dzięki odpowiedniej terapii można go skutecznie leczyć.

Nietrzymanie moczu

Zgodnie z definicją WHO nietrzymanie moczu to stan, w którym dochodzi do mimowolnego i niekontrolowanego wycieku moczu z pęcherza moczowego, co prowadzi do znaczącego pogorszenia jakości życia i może powodować problemy higieniczne oraz społeczne.

Strategia terapeutyczna w nietrzymaniu moczu zależy od specyfiki jego rodzaju. Najczęściej spotykane typy to: wysiłkowe nietrzymanie moczu, pęcherz nadreaktywny i mieszane nietrzymanie moczu.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Wysiłkowe nietrzymanie moczu zaczyna się epizodami utraty niewielkiej ilości moczu bez uprzedniego parcia na pęcherz w wyniku wzrostu ciśnienia śródbrzusznego, np. w trakcie kaszlu, śmiechu lub skakania.

Przyczyny wysiłkowego nietrzymania moczu:

• osłabienie mięśni podtrzymujących pęcherz moczowy, często związane z porodami, wiekiem lub chorobami,
• nadmierne obciążenie organizmu (otyłość, przeciążenia fizyczne),
• zaburzenia hormonalne (menopauza),
• skutki uboczne niektórych leków i zabiegów chirurgicznych.

Stopnie zaawansowania nietrzymania moczu i ich wpływ na życie:

• I stopień: utrudnia uprawianie sportu, aktywności fizycznej,
• II stopień: ogranicza codzienne aktywności, wymaga częstej zmiany podpasek,
• III stopień: znacząco obniża jakość życia, wymaga ciągłej opieki.

Pęcherz nadreaktywny (OAB)

Osoby z nadreaktywnym pęcherzem doświadczają nagłych i silnych odczuć parcia na pęcherz, często nawet przy niewielkiej ilości moczu w pęcherzu. Zwykle nie mogą zdążyć do toalety i dochodzi do niekontrolowanego wycieku moczu.

Najczęstsze przyczyny pęcherza nadreaktywnego to:

• przewlekłe infekcje układu moczowego,
• obniżenie narządów miednicy,
• stres,
• nieprawidłowe nawyki związane z oddawaniem moczu,
• zabiegi chirurgiczne w obrębie miednicy.

Mieszane nietrzymanie moczu

W przypadku mieszanego nietrzymania moczu obserwuje się symptomy typowe zarówno dla nietrzymania moczu wysiłkowego, jak i dla zespołu pęcherza nadreaktywnego¹.

Fizjoterapeutyczne leczenie nietrzymania moczu

Głównym elementem terapii są ćwiczenia mięśni dna miednicy, które są odpowiedzialne za utrzymanie moczu. W zależności od indywidualnych potrzeb leczenie może być uzupełnione fizykoterapią, terapią behawioralną oraz masażem. U kobiet, po konsultacji z lekarzem, mogą być stosowane ciężarki dopochwowe jako dodatkowe wsparcie.

Ćwiczenia dna miednicy

Trening mięśni dna miednicy polega na świadomym i regularnym napinaniu oraz rozluźnianiu tych mięśni. Celem ćwiczeń jest zwiększenie zarówno siły, jak i wytrzymałości mięśniowej. Optymalny program treningowy zakłada 3-4 sesje tygodniowo, 3 serie po 8-12 powtórzeń z utrzymaniem maksymalnego napięcia przez 6-8 sekund. Aby uniknąć błędów, takich jak napinanie mięśni brzucha, zaleca się wykonywanie ćwiczeń w stabilnej pozycji i skupienie się na mięśniach dna miednicy.

Fizykoterapia

Fizykoterapia w leczeniu nietrzymania moczu opiera się głównie na elektrolecznictwie, wykorzystując stymulację TENS oraz prądy Nemeca.

Dzięki stymulacji elektrycznej TENS można pobudzić do pracy mięśnie dna miednicy, które wcześniej były nieaktywne. Zabieg ten poprawia ukrwienie tkanek mięśniowych i działa przeciwbólowo. Elektrody mogą być umieszczone w pochwie, na skórze lub w odbycie. Czas trwania zabiegu to około 15-20 minut.

Terapia prądami Nemeca (prądy interferencyjne) podobnie jak TENS stymuluje mięśnie dna miednicy. Elektrody umieszcza się w taki sposób, aby obszar skrzyżowania prądów pokrywał się z dnem miednicy. Zwykle dwie elektrody umieszcza się nad spojeniem łonowym, a dwie pozostałe na wewnętrznej stronie ud. Optymalna częstotliwość dla tego rodzaju zabiegu wynosi 25-50 Hz, a czas trwania zabiegu to około 20 minut.

Masaż

Masaż leczniczy jako uzupełnienie ćwiczeń rehabilitacyjnych trwa zazwyczaj około 30 minut i powinien być wykonywany regularnie, 3-4 razy w tygodniu przez około półtora miesiąca. Ten specjalistyczny rodzaj masażu nie tylko relaksuje, ale także wpływa na napięcie więzadeł w okolicy pęcherza, poprawia krążenie krwi i limfy oraz wzmacnia mięśnie odpowiedzialne za zamykanie pęcherza.

Terapia behawioralna

Celem terapii behawioralnej jest nauczenie pacjenta kontrolowania oddawania moczu poprzez świadome planowanie wizyt w toalecie. Zamiast reagować na każde parcie, pacjent oddaje mocz o ustalonych porach, co pozwala stopniowo wydłużać przerwy między mikcjami. Ta metoda jest skuteczna w większości przypadków, choć u niektórych pacjentów może być konieczne ponowne wdrożenie terapii po kilku latach².

Zakończenie

Nietrzymanie moczu nie musi oznaczać rezygnacji z aktywnego życia. Dzięki odpowiednio dobranej fizjoterapii, która łączy w sobie ćwiczenia mięśni dna miednicy, fizykoterapię, masaż oraz terapię behawioralną można znacząco poprawić jakość życia i odzyskać kontrolę nad pęcherzem.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Poprawa sprawności fizycznej w geriatrii
• Leczenie bólu u osób starszych
• Profilaktyka upadków u osób starszych
• Parkinson a ruch: jak fizjoterapia pomaga w chorobie Parkinsona

Przypisy

1. A. Mirowska, Problem nietrzymania moczu – fizjoterapia na pomoc, Osteomedic.com.pl, 23.10.2022, https://osteomedic.com.pl/blog/nietrzymanie-moczu [13.08.2024].
2. K. Radlak, Nietrzymanie moczu, Fizjoterapeuty.pl, 2.12.2018, https://fizjoterapeuty.pl/fizjoterapia/nietrzymanie-moczu.html [13.08.2024].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.