Waleń japoński (Eubalaena japonica) to masywny gatunek fiszbinowca. Jest to wieloryb niezwykle rzadki i zagrożony wyginięciem. Populacja w północno-wschodnim Pacyfiku, spędzająca lato w południowo-wschodniej części Morza Beringa i Zatoce Alaski, liczy prawdopodobnie nie więcej niż 40 osobników. Zachodnia populacja, żyjąca latem w rejonie Wysp Komandorskich, Kamczatki, Wysp Kurylskich i Morza Ochockiego, szacowana jest na kilkaset sztuk.
Przed rozpoczęciem komercyjnych połowów wielorybów w regionie Północnego Pacyfiku (przed 1835 rokiem) populacja tego gatunku wynosiła prawdopodobnie ponad 20 tysięcy osobników. W 1935 roku międzynarodowe porozumienia zakazały połowów waleni japońskich. Mimo to, w latach 1962–1968, sowieccy wielorybnicy nielegalnie odłowili co najmniej 529 osobników w Morzu Beringa i Zatoce Alaski oraz co najmniej 132 w Morzu Ochockim, a także dodatkowe 104 wieloryby w nieokreślonych lokalizacjach.
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje gatunek jako „zagrożony”, a populację w północno-wschodnim Pacyfiku jako „krytycznie zagrożoną”.
Taksonomia
Od 2000 roku naukowcy uznają walenie japońskie z Północnego Pacyfiku i pobliskich mórz za odrębny gatunek – Eubalaena japonica. Różnice genetyczne między E. japonica a E. australis są znacznie mniejsze niż te, które występują wśród innych fiszbinowców zamieszkujących różne baseny oceaniczne.
Przed 2000 rokiem walenie japońskie z Północnego Pacyfiku były uznawane za ten sam gatunek co ich odpowiedniki z Północnego Atlantyku i półkuli południowej. Wszystkie te zwierzęta opisywano jako Eubalaena glacialis. Pod względem wyglądu zewnętrznego są one niemal identyczne. Podział na odrębne gatunki opiera się jednak na różnicach genetycznych. Decyzję tę poparło Towarzystwo Biologii Morskiej, a także amerykańska Krajowa Służba Rybołówstwa Morskiego (NMFS) oraz Międzynarodowa Komisja Wielorybnicza.
Walenie japońskie z Północnego Pacyfiku, Północnego Atlantyku oraz południowej półkuli należą do rodziny Balaenidae. Inny przedstawiciel tej rodziny to waleń grenlandzki, który występuje w Arktyce. Różni się on jednak na tyle, że zaliczany jest do osobnego rodzaju – Balaena.
Opis
Eubalaena japonica to masywny fiszbinowiec. Wyglądem bardzo przypomina E. glacialis oraz E. australis. Podobieństwa między tymi waleniami są tak duże, że przez długi czas traktowano je jako jeden gatunek. Rozróżnienie ich wyłącznie na podstawie cech fizycznych, bez analizy genetycznej, jest praktycznie niemożliwe. E. japonica osiąga większe rozmiary niż pozostałe wieloryby biskajskie. Samice są wyraźnie większe od samców.
Eubalaena japonica wyróżnia się na tle innych wielorybów Północnego Pacyfiku kilkoma charakterystycznymi cechami, takimi jak brak płetwy grzbietowej, szerokie czarne plecy, zrogowacenia skóry na głowie i wargach, wyraźnie łukowata linia szczęki, wąski pysk oraz typowa V-kształtna fontanna wodna. Dorosłe osobniki mierzą od 15 do 18,3 metra długości. Ich masa ciała waha się od 50 do 80 ton. Jednym z największych zarejestrowanych okazów był wieloryb o długości 19,8 metra. Został on zabity podczas nielegalnych połowów sowieckich.
Charakterystyczną cechą tego gatunku są zrogowacenia skóry, które pokrywają głowę wieloryba. Rozciągają się one od nozdrzy aż po czubek pyska. Ich biologiczna funkcja pozostaje nieznana. Płetwy piersiowe E. japonica są większe i bardziej spiczaste niż u innych gatunków wielorybów biskajskich. Międzygatunkowe różnice naukowcy zauważyli także w kształcie ogona i płyt fiszbinowych.
Pod względem zasięgu i cech fizycznych E. japonica różni się od blisko spokrewnionego z nim walenia grenlandzkiego (Balaena mysticetus). Ten ostatni występuje w rejonach arktycznych. Nigdy nie pojawia się na wodach Północnego Pacyfiku. Poza tym walenie grenlandzkie nie mają zgrubień skóry. Ich szczęka jest bardziej wygięta, a fiszbiny – dłuższe.
Mimo iż ponad 15 tysięcy wielorybów biskajskich zostało zabitych na wodach Północnego Pacyfiku, szczegółowe opisy anatomiczne tego gatunku są niezwykle rzadkie. Większość dostępnych danych pochodzi z analiz 23 osobników zabitych przez japońskich i rosyjskich wielorybników w połowie XX wieku.
Pożywienie
Eubalaena japonica żywi się głównie widłonogami, szczególnie gatunkiem Calanus marshallae. Zarejestrowano również przypadki żerowania u wybrzeży Japonii i w Zatoce Alaski. W tych regionach wieloryby spożywały widłonogi z rodzaju Neocalanus oraz niewielkie ilości larw kryla Euphausia pacifica.
W przeciwieństwie do fiszbinowców z rodziny Balaenopteridae, które zdobywają pokarm, gwałtownie wynurzając się z głębin, wieloryby biskajskie jedzą, nieustannie filtrując wodę w trakcie pływania. Eubalaena japonica nie mają fałdów gardłowych, ale wyróżniają się dużymi głowami i szerokimi pyskami, które pozwalają im przemieszczać się z otwartymi ustami. Woda bogata w widłonogi przepływa przez ich długie i drobne fiszbiny, które wychwytują drobne organizmy, a następnie wydostaje się bokami poza ich masywne dolne wargi. Potem wieloryb zamyka pysk, usuwając z niego nadmiar wody. Zdobycz pozostaje uwięziona za fiszbinami.
Wieloryby potrzebują milionów maleńkich widłonogów, aby zaspokoić swoje zapotrzebowanie energetyczne. Polowanie staje się efektywne tylko wtedy, gdy koncentracja widłonogów w wodzie przekracza 3 000 osobników na metr sześcienny.
Zachowanie
Zachowanie walenia japońskiego pozostaje jednym z najmniej poznanych aspektów gatunku. W XIX wieku, gdy intensywnie polowano na te ssaki, nie istniały jeszcze naukowe badania dotyczące wielorybów. W związku z tym nie zachowały się żadne obserwacje z tamtego okresu. Gdy zainteresowanie studiami nad gatunkiem zaczęło rosnąć, jego populacja była już tak zdziesiątkowana, że znalezienie osobników w wodach Północnego Pacyfiku czy Morza Beringa stało się praktycznie niemożliwe.
Do 2006 roku próby satelitarnego oznakowania tych wielorybów przyniosły jedynie minimalne efekty. Łączny czas ich obserwacji w ciągu ostatnich 50 lat wyniósł mniej niż 50 godzin. Na podstawie tych skąpych danych naukowcy przypuszczają, że zachowanie E. japonica jest podobne do zachowań innych wielorybów biskajskich.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Tamaryszka
- Salamandra olbrzymia chińska
- Czy ewolucja stworzyła matematykę?
- Najwyższy bóg w religiach starożytności
- Czy można pogodzić słoje drzew z chronologią biblijną?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/North_Pacific_right_whale [21.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Mark Hoffman and Bruce Long. Licencja: CC BY-SA 4.0.
