Urson amerykański (Erethizon dorsatum) to duży gryzoń pokryty kolcami, należący do rodziny jeżozwierzowatych Nowego Świata. Jest drugim co do wielkości gryzoniem Ameryki Północnej, ustępując jedynie bobrowi kanadyjskiemu (Castor canadensis).
Opis
Ursony amerykańskie mają ciemnobrązowe lub czarne ubarwienie z białymi akcentami. Ich krępe ciało, niewielka głowa, krótkie nogi i gruby ogon tworzą charakterystyczną sylwetkę. Jest to największy gatunek wśród jeżozwierzów Nowego Świata i drugi co do wielkości gryzoń Ameryki Północnej. Ustępuje jedynie bobrowi amerykańskiemu. Długość ciała (bez ogona) wynosi od 60 do 90 cm. Ogon mierzy od 14,5 do 30 cm. Długość tylnej łapy wynosi od 7,5 do 9,1 cm. Masa ciała waha się od 3,5 do 18 kg. Dorosłe samice ważą średnio około 7 kg, natomiast u samców złapanych na wolności masa wynosiła średnio 10,67 kg.
Ciekawostką jest, że ursony amerykańskie posiadają w skórze antybiotyki, które zapobiegają infekcjom, gdy zwierzę spadnie z drzewa i zostanie zranione własnymi kolcami. Do takich upadków dochodzi dość często, ponieważ gryzonie te są wyjątkowo kuszone przez soczyste pąki i delikatne gałązki na końcach drzewnych koron. Jeżozwierz, rosomak i skunks to jedyne ssaki Ameryki Północnej o wyraźnym czarno-białym ubarwieniu. Taka kontrastowa kolorystyka działa jako ostrzeżenie, pozwalając innym zwierzętom rozpoznać je w ciemnościach.
Kolce
Najbardziej charakterystyczną cechą ursona amerykańskiego jest jego pokryta kolcami sierść. Dorosły osobnik posiada około 30 tysięcy kolców, które pokrywają całe ciało z wyjątkiem brzucha, twarzy i stóp. Kolce to zmodyfikowane włosy przekształcone w ostre, zakończone haczykami puste igły. Główną ich rolą jest obrona, ale pełnią również funkcję izolacyjną w okresie zimy. W stanie spoczynku kolce są spłaszczone. Wbrew powszechnemu mitowi gryzonie te nie rzucają kolcami. W obliczu zagrożenia napinają mięśnie powierzchowne, co powoduje uniesienie kolców, czyniąc je bardziej widocznymi i gotowymi do wbicia w ciało agresora podczas ataku. Gdy zwierzę macha ogonem w stronę napastnika, haczyki na końcach kolców wbijają się w ciało przeciwnika. Jest to niezwykle bolesne.
Zapach
Urson amerykański wytwarza intensywny zapach, którego zadaniem jest odstraszanie drapieżników. W sytuacjach zagrożenia zwierzę może go intensyfikować. Woń ta przypomina smród ludzkiego potu, zapach kóz lub niektórych serów. Przynajmniej tak opisują to ludzie, którzy się zetknęli z tym odorem. Za emisję tego charakterystycznego fetoru odpowiada fragment skóry zwany rozetą, znajdujący się na dolnej części grzbietu. Rozprzestrzenianie intensywnego zapachu wspomagają kolce. Głównym składnikiem odoru jest enancjomer R delta-dekalaktonu, związek chemiczny o charakterystycznym, ostrym aromacie. Brakuje w nim enancjomeru S, który ma zapach kokosa i jest wykorzystywany w przemyśle spożywczym oraz perfumeryjnym.
Podgatunki
Urson amerykański występuje w siedmiu podgatunkach, które różnią się zasięgiem występowania na terenie Ameryki Północnej. Najbardziej rozpowszechnionym podgatunkiem jest E. d. dorsatum, zamieszkujący obszar od Nowej Szkocji po Alberty oraz od Wirginii po Jukon. E. d. picinum spotkać można na niewielkim obszarze w północno-wschodnim Quebecu i Labradorze. E. d. couesi jest z kolei podgatunkiem najbardziej wysuniętym na południe – obecny od północnego Meksyku po Kolorado. E. d. bruneri zasiedla środkowe Stany Zjednoczone, od Arkansas po Montanę. Trzy ostatnie podgatunki zamieszkują zachodnie regiony kontynentu – od południa ku północy. Są to: E. d. epixanthum, E. d. nigrescens oraz E. d. myops.
Zasięg występowania
Urson amerykański zamieszkuje rozległe obszary kontynentu. Na wschodzie jego zasięg obejmuje Kanadę oraz pasmo Appalachów aż po Wirginię Zachodnią i Maryland. Na zachodzie występuje od Alaski aż po górzyste rejony północnego Meksyku. Najczęściej można go spotkać w lasach iglastych i mieszanych. Doskonale przystosował się także do życia w trudnych warunkach, takich jak zarośla czy tundra. Gryzonie te zakładają kryjówki w dziuplach drzew lub skalnych szczelinach, zapewniając sobie w ten sposób ochronę przed drapieżnikami i trudnymi warunkami pogodowymi.
Ekologia
Dieta
Ursonie amerykańskie są roślinożercami. Ich dieta zmienia się w zależności od pory roku. Latem spożywają gałązki, korzenie, łodygi, jagody, liście oraz inne rośliny zielne, a także niektóre owady i orzechy. Zimą jadłospis tych gryzoni ogranicza się głównie do igieł drzew iglastych i kory. Zwierzęta te wykazują dużą selektywność w doborze pokarmu. Na przykład w Górach Catskill wybierają jedynie 1-2 lipy oraz jedną osikę wielkolistną na każde 1000 drzew w okolicy. Pomaga to ograniczyć nadmierną eksploatację lokalnej flory, a jednocześnie wpływa na skład roślinności w regionie.
Zachowanie
Ursonie amerykańskie są krótkowzroczne i poruszają się powoli. Prowadzą głównie nocny tryb życia. W letnie dni często odpoczywają na drzewach. Nie zapadają w sen zimowy, choć w chłodniejszych miesiącach większość czasu spędzają w swoich legowiskach. Potrafią skutecznie się bronić, co sprawia, że żyją samotnie. Właśnie to wyróżnia je spośród wielu innych roślinożerców, które ze względów bezpieczeństwa tworzą stada. Co więcej, ursonie amerykańskie te wykazują niezwykłe zdolności uczenia się. Potrafią opanować skomplikowane labirynty i zapamiętać je nawet przez sto dni.
Obrona
Ursonie amerykańskie stosują rozbudowaną strategię obronną, która opiera się na aposematyzmie, czyli odstraszaniu drapieżników za pomocą wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. W sytuacji zagrożenia zwierzę emituje silny zapach. Dodatkowo stroszy kolce, ukazując charakterystyczny biały pas wzdłuż grzbietu. Wydaje także specyficzne dźwięki, stukając zębami. Jeśli te sygnały węchowe, wizualne i akustyczne nie odstraszą przeciwnika, gryzoń przechodzi do bardziej bezpośrednich działań.
W sytuacji ataku obraca się tyłem do napastnika i uderza go ogonem w twarz. Popularny mit o rzucaniu kolców nie jest prawdziwy. Kolce mogą jedynie wbić się w skórę przeciwnika. Specjalne mikroskopijne haczyki na kolcach sprawiają, że po wbiciu trudno je usunąć. Taka obrona skutecznie zniechęca większość drapieżników, które po konfrontacji często wycofują się z poranionymi pyskami. Ostatecznym środkiem obrony ursona amerykańskiego jest ucieczka na drzewo, gdzie pozostaje bezpieczny.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Wydrzyk ostrosterny – wydrzyk pasożytny
- Ustniczek cesarski – chetonik cesarski – cesarzyk – skalar cesarski
- Nietoperze, pszczoły, motyle – złożona inżynieria
- Czy Księżyc jest dziełem przypadku?
- Zagadka Whopper Sand
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/North_American_porcupine [dostęp: 4.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Charles Homler. Licencja: CC BY-SA 3.0.
