Salamandra okularowa, tarantolina (Salamandrina terdigitata) to gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych (Salamandridae). Występuje tylko i wyłącznie na południu Apeninów we Włoszech. Preferuje wilgotne doliny oraz zacienione i zarośnięte wzgórza znajdujące się na wysokościach od 200 do 1200 m n.p.m. Na północy obszar jej występowania graniczy z siedliskiem blisko spokrewnionego gatunku, Salamandrina perspicillata. Warto podkreślić, że naukowcy uznają salamandrę okularową za ważny gatunek wskaźnikowy. Jej obecność świadczy o dobrej kondycji środowiska.
Cechą charakterystyczną tego płaza są cztery palce na tylnych nogach – inne salamandry i traszki posiadają ich zwykle pięć. Tarantolina ma brodawkowaty, brązowoczarny grzbiet i lekko żebrowaną powierzchnię boczną. Między oczami widoczne jest kremowo-białe, V-kształtne znamię. Brzuch natomiast pokryty jest czarno-białymi wzorami. Spodnia część nóg i ogona ma zabarwienie różowo-czerwone.
Salamandrę okularową najczęściej spotykać można w pobliżu strumieni – w gęstej roślinności, pod ściółką liściową, martwym drewnem lub kamieniami. Jest zwierzęciem nocnym i ziemnowodnym. W sytuacji zagrożenia unosi ogon i nogi, prezentując brzuch. Ma to na celu odstraszenia drapieżnika. Naukowcy zachowanie to nazywają odruchem „unkenreflex”. Podobne sygnały ostrzegawcze (aposematyzm) zaobserwować można u traszki, kumaka żółtobrzuchego oraz salamandry plamistej.
Rozród odbywa się na lądzie, w miesiącach wiosennych. Samica składa około 30–50 jaj. Larwy rozwijają się przez 2–3 miesiące. Samica schodzi do wody tylko w celu złożenia jaj. Samiec, po przeobrażeniu, unika kontaktu z wodą. Według Czerwonej Listy IUCN opierającej się na badaniach Mattoccii i innych (2005) oraz Canestrelliego i innych (2006), Salamandrina perspicillata traktowana jest jako odrębny gatunek od S. terdigitata.
Systematyka
W przeszłości takson ten był traktowany jako jeden gatunek wraz z Salamandrina perspicillata. Dopiero na początku XXI wieku, po przeprowadzeniu badań genetycznych, uznano je za dwa odrębne gatunki. Choć różnią się między sobą wielkością (S. terdigitata jest mniejsza) i kolorem grzbietu, to te cechy są na tyle subtelne, że jedynie testy genetyczne pozwalają na jednoznaczne ich rozróżnienie.
Wygląd
Salamandra okularowa to niewielki płaz o delikatnej budowie, długim ogonie i wydłużonym ciele, na którym wyraźnie rysują się wystające żebra oraz matowa, ziarnista skóra. Grzbiet przyjmuje kolor od brązowego do czarnego. Głowę natomiast zdobi charakterystyczny wzór w odcieniach żółci lub czerwieni. Zarówno po stronie grzbietowej, jak i brzusznej przebiega wyrazisty grzebień. Wewnętrzne strony kończyn, okolice kloaki i dolna część ogona mają zabarwienie jaskrawoczerwone. Samiec jest nieco mniejszy od samicy. Ma dłuższy ogon i bardziej wyrazisty obszar kloaki. Gatunek ten ma tylko cztery palce na tylnych łapach. Długość dorosłych osobników wynosi od 70 do 100 mm.
Występowanie
Salamandra okularowa zamieszkuje południowe rejony Włoch. Spotkać ją można w Apeninach oraz na innych górzystych lub pagórkowatych terenach. Jej zasięg występowania ciągnie się od prowincji Caserta w Kampanii aż po najbardziej wysunięty kraniec Kalabrii. Najczęściej spotykana jest na wysokościach od 200 do 900 m n.p.m., choć bywa obserwowana także na obszarach od 50 do 1555 m n.p.m.
Środowisko
Wilgotne tarasy porośnięte bujną zielenią i krzewami oraz górskie stoki pokryte jasnymi lasami.
Rozród
Kopulacja odbywa się na lądzie, ale jaja składane są w wodzie. To właśnie tam rozwijają się larwy. Przeobrażenie młodych salamander w formy lądowe następuje już po dwóch miesiącach.
Życie
Salamandra okularowa aktywna jest nocą. Zimą zapada w sen, a podczas wyjątkowo gorącego lata w estywację. Odżywia się drobnymi owadami i pająkami, które chwyta za pomocą języka. W obliczu zagrożenia przejawia ciekawe zachowanie obronne: spłaszcza boki ciała i zawija ogon tak, by jego koniec znalazł się przed głową. Ukazuje w ten sposób błyszczącą, czerwoną powierzchnię spodniej części ogona, która pełni rolę odstraszającą.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Gałęźnica szorstkołuska
- Aloza – aloza flinta
- Kim byli neandertalczycy?
- Czy dinozaury żyły na zimnej Alasce?
- Mit płaskiej Ziemi w historii chrześcijaństwa
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Spectacled_salamander [dostęp: 31.10.2024].
© Źródło zdjęcia głównego: https://www.flickr.com/. Autor: Alexandre Roux. Licencja: CC BY-NC-SA 2.0.
