Raja siwa (Rostroraja alba) to gatunek drapieżnej, morskiej ryby chrzęstoszkieletowej z rodziny rajowatych (Rajidae). Występuje w przybrzeżnych wodach wschodniego Atlantyku. Intensywne połowy doprowadziły do znacznego spadku jej populacji, a nawet do wyginięcia w wielu częściach dawnego zasięgu. Obecnie naukowcy uznają gatunek ten za zagrożony.
Zasięg występowania
Raja siwa występuje wzdłuż wybrzeży wschodniego Oceanu Atlantyckiego. Jej zasięg sięga od południowych wysp brytyjskich aż po wybrzeża Afryki Południowej, a także do południowo-zachodnich wód Oceanu Indyjskiego – aż po Mozambik. Gatunek ten można spotkać również w zachodniej i północno-wschodniej części Morza Śródziemnego. Raja siwa jest gatunkiem bentosowym. Żyje na piaszczystych i detrytusowych dnach – na głębokościach od 40 do 400 metrów. Wyjątkowo schodzi nawet na głębokość 500 metrów. Obserwacje Du Buita z 1974 roku wskazują, że ryba ta preferuje obszary skaliste. Właśnie na takich terenach występuje najczęściej.
Opis
Raja siwa osiąga długość od 60 do 150 cm. Maksymalna zarejestrowana długość tej ryby wynosi 230 cm dla samców i 202 cm dla samic. Spłaszczone, kątowe płetwy piersiowe stanowią tarczę około 1,4–1,5 razy szerszą niż dłuższą. Pysk ma szeroką podstawę, gwałtownie zwężającą się w wystający, ostry punkt pokryty drobnymi kolcami. W górnej szczęce znajduje się od 40 do 45 rzędów zębów. Młode osobniki posiadają jeden kolec przed oczami i od zera do jednego za nimi, a na ogonie trzy rzędy dużych kolców – 10–16 na linii środkowej i 7–17 po obu stronach.
U dorosłych występuje około sześciu kolców wokół wewnętrznej krawędzi oczodołu oraz 16–30 kolców na grzbiecie i 17–29 po bokach ogona. Skóra dorosłych jest szorstka z wyjątkiem gładkiej partii na środku tarczy. Dolna strona jest kłująca. Młode są całkowicie gładkie, poza pyskiem. Duże młode i dorosłe ryby mają szarawy lub niebieskawy odcień z licznymi drobnymi białymi plamkami, lub bez nich. Raje siwe są białe od spodu z brązowymi lub czarnymi obrzeżeniami tarczy. Wylęgające się płaszczki są jednolicie czerwonobrązowe od góry, często z niebieskimi plamkami, a od dołu białe z szerokimi, ciemnymi obrzeżeniami tarczy.
Biologia i ekologia
Raja siwa to gatunek ryby dennopłetwej. Jest to drapieżnik żywiący się rybami kostnymi, spodoustymi, krabami, krewetkami, ośmiornicami i mątwami. Młodsze i mniejsze osobniki zwykle przebywają w płytszych wodach. Podobnie jak inne rajowate, gatunek ten jest jajorodny. Samice produkują od 55 do 156 jaj rocznie. Okres inkubacji wynosi 15 miesięcy. Osłony jajowe są podłużne, ze sztywnymi, spiczastymi rogami na każdym z czterech narożników. Większe rogi są spłaszczone. Jaja składane są wiosną na piaszczystym lub mulistym dnie. Kapsuły osiągają rozmiary 12,5–18,3 cm długości i 10–13,9 cm szerokości. Samce dojrzewają w okolicach 130 cm długości, a samice przy około 120 cm.
Stosunek do ludzi
W XVII wieku raja siwa była wysoko ceniona we Francji jako niezwykle wartościowy składnik diety. Ze względu na swój rozmiar oraz powolne tempo rozmnażania, gatunek ten jest wyjątkowo narażony na nadmierną eksploatację ze strony przemysłu rybnego. Dane anegdotyczne wskazują na znaczący spadek liczebności i ograniczenie zasięgu rai siwej w północnym Atlantyku i Morzu Śródziemnym. W Zatoce Biskajskiej i Morzu Irlandzkim populacje tego gatunku drastycznie zmalały lub całkowicie zanikły, a ostateczne załamanie miało miejsce w latach 60. XX wieku. Obecnie nie istnieją żadne doniesienia na temat tego gatunku w wodach wokół Wielkiej Brytanii, gdzie niegdyś ryby te występowały. Raja siwa przetrwała jeszcze wzdłuż wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego. Dane dotyczące populacji tej ryby na tych terenach są jednak niepewne z powodu możliwego mylenia jej z innymi gatunkami.
W rejonie Morza Śródziemnego raja siwa często trafia do sieci jako przyłów w połowach wielogatunkowych. Od lat 50. do 70. XX wieku gatunek ten był często łowiony u wybrzeży Tunezji i Maroka. Występował także w północno-zachodniej części Morza Śródziemnego. Badania trałowe MEDITS, prowadzone od 1985 roku, pokazują jednak, że raja siwa stała się rzadkością i przetrwała na znikomym obszarze dawnego zasięgu. We włoskich badaniach GRUND sporadycznie rejestrowano ten gatunek w Adriatyku. W Czerwonej Liście IUCN raja siwa jest oceniana jako gatunek zagrożony globalnie, a w północno-wschodnim Atlantyku jako krytycznie zagrożony. Status gatunku może wymagać rewizji, gdy pojawią się dane z obszarów afrykańskich. W 2010 roku Greenpeace umieściło raję siwą na swojej Czerwonej Liście owoców morza. Obejmuje ona gatunki o wysokim ryzyku pochodzenia z nieodpowiedzialnych połowów.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Ognica pstra – skrzydlica ognista – skrzydlica pstra – ryba moty
- Arotron wielki – arotron – arotron rdzawy
- Artyści z epoki lodowcowej
- Prehistoryczny handel nie dla prymitywnych
- Neandertalczycy i ludzie współcześni w jednym grobie?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Bottlenose_skate [dostęp: 30.10.2024].
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Theo Modder. Licencja: CC BY 3.0.
