Naziemek białawy (Albatrellus ovinus (Schaeff.) Kotl. & Pouzar) to gatunek grzybów z rodziny naziemkowatych (Albatrellaceae).
Nazewnictwo
Naziemek białawy po raz pierwszy został zdiagnozowany w 1774 r. przez Jacoba Christiana Schaeffera, który nadał mu nazwę Boletus ovinus. Obecną nazwę, uznaną przez Index Fungorum, nadali mu w 1957 r. František Kotlaba i Zdeněk Pouzar, przenosząc grzyba do rodzaju Albatrellus.
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba owcza, huba biaława, sarna, siarna bagnowa, żagiew owcza, bielaczek owczy. Górale nazywają go pańscok. W atlasach grzybów zazwyczaj opisywany jest pod nazwą bielaczek owczy.
Morfologia
Kapelusz grzyba osiąga 5-12 cm średnicy i jest nieregularny, powyginany, najpierw łukowaty, później płasko rozpostarty, okrągławy do elipsowatego, ostry brzeg jest zagięty w dół. Powierzchnia u młodszych owocników jest biaława, gładka, później popękana na poletka. Kolor górnej strony owocnika przechodzi od siwożółtawego przez orchowobrązowy do cytrynowooliwkowego.
Rurki są delikatne, okrągłe, białawe, później kremowe, a nawet żółte, względnie głęboko zachodzące na trzon. Po zagnieceniu są żółknące, o bardzo małych porach (2-4 na 1 mm).
Trzon osiąga wysokość 2-7 cm i grubość 1-3 cm, jest gładki, białawy, często ustawiony niecentrycznie. Płynnie przechodzi w kapelusz.
Miąższ ma biały, później żółtawy, mięsisty, o grzybowym smaku i delikatnym, migdałowym zapachu, najpierw jest delikatny, później twardy, czasem łykowaty. Smak ma zawsze łagodny.
Zarodniki ma okrągławe, o rozmiarach 3,5-4,5 × 3,5 µm.
Występowanie
Naziemek białawy występuje w Europie, Ameryce Północnej, na Kaukazie i w Australii. Dawniej w Europie Środkowej był dość pospolity, obecnie jest rzadki (z wyjątkiem Alp, gdzie jest pospolity). W Polsce jest gatunkiem rzadkim. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – zagrożony wymarciem. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Czechach, Danii i w Niemczech.
Rośnie w lasach typu iglastego, głównie w rejonach górskich pod drzewami iglastymi, szczególnie pod świerkiem. Owocuje latem i na jesieni (lipiec–październik) zazwyczaj w koloniach, na skraju górskich lasów świerkowych lub sosnowych, często na glebach zawierających wapń.
Znaczenie
Naziemek białawy jest grzybem jadalnym, ale o mniejszej wartości, gdyż jest niezbyt smaczny, ponadto jest łykowaty i ciężkostrawny. Po wysuszeniu i zmieleniu nadaje się na przyprawę.
Gatunki podobne
Istnieje możliwość pomylenia naziemka z kolczakami (Hydnum) oraz żagwiami (Polyporus) rosnącymi na drzewach.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Czernidłak kołpakowaty
- Kolczatek strzępiasty
- O szkodliwości picia krowiego mleka
- Stromatolity – tajemnicze „kamienie”
- Eony czasu ewolucji – dowód ostateczny?
Źródła
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Naziemek_białawy
- https://grzyby.pl/gatunki/Albatrellus_ovinus.htm
- http://atlas.grzybiarze.eu/albatrellus-ovinus/
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Szabi237. Licencja: CC BY 3.0.
