Nagórnik, inaczej zwany nagórnikiem skalnym lub drozdem skalnym (Monticola saxatilis) to ptak z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae). W przeszłości zaliczano go do drozdowatych (Turdidae). Jego łacińska nazwa pochodzi od słów mons (góra), colere (zamieszkiwać) i saxum (kamień), co podkreśla związek gatunku z górzystym, skalistym środowiskiem.
Nagórnik gniazduje w południowej Europie, środkowej Azji i północnych Chinach. Na zimę migruje na południe Sahary – do Afryki. Jest rzadkim gościem w północnej Europie. Jego zasięg występowania uległ ograniczeniu na obrzeżach dotychczasowych siedlisk, głównie z powodu ich degradacji. Przykładowo, na początku XX wieku ptak ten gniazdował na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, jednak obecnie w Polsce już nie występuje. Mimo to drozd skalny nie jest uznawany za gatunek zagrożony wyginięciem.
Opis
Nagórnik to średniej wielkości ptak o krępej budowie ciała. Osiąga długość 17–20 cm. Samiec w szacie godowej jest nie do pomylenia z żadnym innym gatunkiem – jego głowa ma niebieskoszare ubarwienie, pierś i brzuch są pomarańczowe, a zewnętrzne sterówki rdzawoczerwone. Skrzydła są ciemnobrązowe, a grzbiet biały. Wszystko to nadaje mu charakterystycznego wyglądu. Samice oraz osobniki młodociane są znacznie mniej wyraziste. Wierzch ich ciała pokrywają ciemnobrązowe łuski. Na spodzie ciała widoczne są natomiast łuski jasnobrązowe. Zewnętrzne sterówki u samic mają czerwonawy odcień – podobnie jak u samców.
Rozmiar i masa ciała
Nagórnik to ptak o długości ciała wynoszącej około 17–20 cm i rozpiętości skrzydeł w granicach 33–37 cm. Długość złożonego skrzydła wynosi od 11,4 do 12,9 cm. Ogona mierzy około 6,5 cm. Proporcje te nadają mu krępej, ale harmonijnej sylwetki, typowej dla gatunków przystosowanych do życia w skalistych, górskich środowiskach. Ptak ten waży ok. 45–60 g.
Głos
Nagórnik wabi krótkim, charakterystycznym „czak-czak” lub czystym, wysokim „diu”. Jego śpiew jest zróżnicowany i melodyjny. Składa się z fletowych fraz przeplatanych szczebiotliwymi motywami. Samiec śpiewa, zarówno siedząc na kamieniu, jak i w locie. Podczas śpiewu wznosi się z rozpostartym ogonem, po czym powoli wraca na miejsce, z którego wystartował.
Zachowanie
Nagórnik skalny gniazduje na otwartych, suchych terenach pagórkowatych. Zazwyczaj spotkać go można na wysokościach powyżej 1500 m n.p.m. Gniazda buduje w szczelinach skalnych. Składa w nich 4–5 jaj. Jest gatunkiem wszystkożernym. Jego dieta obejmuje zarówno owady, jak i drobne gady. Samiec wyróżnia się czystym i melodyjnym śpiewem, który jest charakterystyczny dla tego gatunku.
Zasięg występowania
Nagórnik zamieszkuje rejony górskie. Występuje na terenach od północno-zachodniej Afryki, przez południową i środkową Europę oraz Azję Mniejszą, aż po środkową Azję, w tym okolice Bajkału, Mongolię i środkowe Chiny. Jest pospolity w rejonie basenu Morza Śródziemnego. Drozd skalny to gatunek wędrowny. Na lęgowiska przylatuje wiosną (IV–V), a na zimowiska odlatuje późnym latem i wczesną jesienią (VIII–IX). Zimuje w tropikalnej Afryce.
W Polsce nagórnik dawniej był skrajnie nielicznym ptakiem lęgowym w Karpatach. Obserwowano go w Pieninach, Tatrach, Bieszczadach oraz w Babiogórskim Parku Narodowym. Na początku XX wieku występował również na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, gdzie pojedynczy lęg po długiej przerwie odnotowano jeszcze w latach 60. XX wieku. Ostatni potwierdzony lęg miał miejsce w 1969 roku na Połoninie Caryńskiej w Bieszczadach. Przyrodnicy przypuszczają, że niewielka populacja mogła przetrwać do lat 80., z prawdopodobnymi lęgami w Tatrach (1985) i Pieninach (1987). Po tym czasie nagórnik był obserwowany w Polsce jedynie sporadycznie, bez oznak lęgowości.
Pożywienie
Nagórnik żywi się głównie owadami i ich larwami, które zbiera na ziemi. W jego diecie znajdują się także pająki, jaszczurki oraz jagody. Czyni go to gatunkiem wszystkożernym, doskonale przystosowanym do życia w surowych, górskich warunkach. Tak zróżnicowane menu pozwala mu skutecznie wykorzystywać dostępne zasoby pokarmowe.
Lęgi
Nagórniki budują gniazda w dziurach lub szczelinach skalnych, wykorzystując źdźbła traw i korzonki. Konstrukcje są dość niedbałe, jednak zapewniają skuteczną ochronę przed drapieżnikami i warunkami atmosferycznymi.
Samice składają 4–6 jaj o niebieskawo-zielonej barwie, czasem delikatnie nakrapianych rdzawymi plamkami. Okres inkubacji trwa 14–15 dni i jest prowadzony wyłącznie przez samicę.
Pisklęta pozostają w gnieździe przez 14–15 dni po wykluciu. Następnie opuszczają gniazdo, ale przez kolejne 3–4 tygodnie nadal pozostają pod opieką rodziców, którzy uczą je zdobywania pożywienia i samodzielnego życia w środowisku skalistym.
Status i ochrona
Nagórnik według IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, oszacowana na podstawie danych BirdLife International z 2015 roku, wynosi od 0,8 do 2,9 miliona dorosłych osobników. Mimo to globalny trend liczebności populacji jest spadkowy.
W Polsce nagórnik objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek wymarły regionalnie (RE, Regionally Extinct). Oznacza, że nie odnotowano jego stałego występowania w kraju od wielu lat.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Lampart
- Kajman okularowy – kajman krokodylowy
- Życie na Wenus NIE odnalezione
- Słońce – wyjątkowa gwiazda
- Pozabiblijne świadectwa potopu
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_rock_thrush [19.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Pierre Dalous. Licencja: CC BY-SA 3.0.
