Kajman okularowy, zwany także kajmanem krokodylowym (Caiman crocodilus) to przedstawiciel rodziny aligatorowatych. Wyróżnia się brązowawo-, zielonkawo- lub żółtoszarym ubarwieniem oraz charakterystycznym kościstym tworem w kształcie „okularów”, który znajduje się na głowie tego gada – między oczami. Dorosłe osobniki osiągają długość od 1,4 do 2,5 metra i wagę od 7 do 40 kilogramów. Samce są zwykle większe oraz cięższe od samic. Dieta kajmana zmienia się w zależności od pory roku i obejmuje kraby, ryby, drobne ssaki, płazy oraz ślimaki. Rozród odbywa się od maja do sierpnia. W lipcu i sierpniu samice składają od 14 do 40 jaj. Kajman okularowy występuje licznie na rozległych obszarach Ameryki Łacińskiej. Został jednak również wprowadzony do Stanów Zjednoczonych, Kuby i Portoryko.
Taksonomia
Kajman okularowy został po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku. Szwedzki przyrodnik nadała mu nazwę Lacerta crocodilus. W późniejszych latach gatunek był wielokrotnie przeklasyfikowywany, m.in. w 1801 roku Johann Gottlob Schneider określił go jako Caiman sclerops. Obecnie oficjalną nazwą naukową jest Caiman crocodilus. Niektórzy naukowcy nadal jednak wolą używać nazwy sclerops. Argumentują, że określenie crocodilus w nazwie gatunku kajmana może prowadzić do nieporozumień.
Opis
Kajman okularowy to krokodyl o małych lub średnich rozmiarach. Samice zazwyczaj osiągają długość od 1,08 do 1,4 metra. Mogą dorastać do 2 m. Zdarza się to jednak niezwykle rzadko. Samce są większe – dorosłe osobniki zazwyczaj mierzą od 1,5 do 1,8 metra. Duże okazy mogą mierzyć od 2 do 2,5 metra. Maksymalna udokumentowana długość wynosiła 2,64 metra. Masa ciała dorosłych osobników waha się od 7 do 40 kilogramów. Samce są znacznie cięższe od samic. W regionie Llanos zaobserwowano samce ważące nawet 58 kilogramów.
Kajman krokodylowy wyróżnia się brązowawo-, zielonkawo- lub żółtoszarym ubarwieniem grzbietu z ciemnobrązowymi pręgami. Spód ciała jest wyraźnie jaśniejszy. Gad ten ma zielonkawe tęczówki oczu oraz pomarszczone powieki. Kolor jego skóry zmienia się sezonowo. W chłodniejszych okresach czarne pigmenty rozszerzają się, nadając mu ciemniejszego wyglądu. Charakterystyczną cechą tego zwierzęcia jest kostny grzbiet między oczami, przypominający okulary, od którego pochodzi nazwa kajmana. Pysk jest długi, zwężający się, z powiększonym czwartym zębem i dolnymi zębami wchodzącymi w zagłębienia szczęki górnej. Kostne wypukłości rozpoczynające się przed oczami biegną aż do czubka pyska.
Kajman okularowy jest najszerzej rozprzestrzenionym krokodylem Nowego Świata i wykazuje największą zmienność geograficzną. Świadczy to o jego niezwykłej zdolności adaptacyjnej.
Biologia i zachowanie
W obliczu zagrożenia kajman okularowy potrafi poruszać się niezwykle szybko. Zazwyczaj jednak pozostaje nieruchomy. Odpoczywa na brzegach lub częściowo zanurzony w wodzie. W porze deszczowej samce stają się agresywne i terytorialne. Kajman krokodylowy doskonale widzi w ciemności. Umożliwiają mu to komórki glejowe Müllera występujące w siatkówce.
Polowanie i dieta
Kajman okularowy jest aktywnym nocnym drapieżnikiem. Jego dieta zmienia się sezonowo. W porze deszczowej dominują w niej ślimaki i słodkowodne kraby, podczas gdy w porze suchej głównym pokarmem stają się ryby. Mniejsze osobniki częściej zjadają owady i krewetki, natomiast większe preferują ryby i drobne ssaki. Ogólnie w menu tego gatunku najczęściej pojawiają się skorupiaki, ryby, ssaki i mięczaki. Sporadycznie gady te żywią się także płazami, pajęczakami, ptakami, wijami, gadami (jaszczurkami, wężami, żółwiami) oraz małymi ssakami. Starsze osobniki potrafią upolować większe ssaki, takie jak dzikie świnie, a w wyjątkowych sytuacjach odnotowano także przypadki kanibalizmu.
Kajman okularowy zjada także rośliny. Badania przeprowadzone w Portoryko wykazały, że 55% dorosłych osobników miało w żołądku trawy i nasiona. U około 8% dorosłych i 6% młodych odkryto gastrolity, czyli kamienie żołądkowe. Mimo iż naukowcy sugerują, że gatunek ten pełni rolę kontrolera populacji piranii, to badania nie potwierdzają obecności tych ryb w żołądkach kajmanów okularowych. Eksperci uważają, że drapieżnik jest oportunistą pokarmowy. Czyni go to wysoce adaptacyjnym wobec różnorodnych źródeł pożywienia.
Komunikacja
Kajman okularowy wykorzystuje zróżnicowane sposoby komunikacji, aby porozumiewać się z innymi osobnikami swojego gatunku. Posługuje się dziewięcioma różnymi wokalizacjami i trzynastoma gestami wizualnymi. Zarówno dorosłe, jak i młode osobniki wydają dźwięki, które pomagają w utrzymaniu spójności grupy. Samce komunikują się także za pomocą ruchów ogona, na przykład unosząc go pionowo lub wyginając w łuk. Młode wołają o pomoc w sytuacjach zagrożenia. Dorosłe samice emitują specjalne sygnały ostrzegawcze, aby chronić potomstwo przed niebezpieczeństwem.
Rozmnażanie
Kajman okularowy osiąga dojrzałość płciową w wieku od czterech do siedmiu lat. Samice dojrzewają przy długości 1,2 metra, a samce 1,4 metra. Dominujące osobniki dojrzewają szybciej, choć wśród kajmanów nie występuje ścisła hierarchia rozrodcza. Badania pokazują jednak, że większe samce mają większe szanse na sukces reprodukcyjny. Okres godowy przypada na porę deszczową. Trwa od maja do sierpnia. Samice budują gniazda w pobliżu wody, wykorzystując do tego celu gęstą roślinność. Gniazda mają średnicę ponad 1 metra i wysokość do 40 centymetrów – zależnie od dostępnych zasobów. Samice składają jaja w lipcu i sierpniu. Niskie temperatury panujące zimą uniemożliwiają rozwój zarodków. Przeciętna liczba jaj w lęgu wynosi 22, choć może wahać się od 14 do 40. Większe samice składają większe jaja.
Samice czuwają nad gniazdami przez cały okres inkubacji, chroniąc jaja przed drapieżnikami, takimi jak jaszczurki z rodzaju Tupinambis, ostronosy białonose czy lisy. Zagrożeniem są także powodzie, a i również ludzie, którzy nierzadko zbierają jaja. Kajmany umieszczają swoje gniazda w większych odległościach od siebie niż inne krokodyle, aby zmniejszyć ryzyko drapieżnictwa.
W rozwoju jaj kluczową rolę odgrywa temperatura. Samice budują gniazda tak, aby można było izolować je przed gwałtownymi zmianami temperatury. Rozkładająca się roślinność generuje ciepło, utrzymując wnętrze gniazda nawet o 5°C cieplejsze niż otoczenie. Temperatura wpływa także na płeć młodych – w temperaturze około 32°C lub wyższej rozwijają się samice, natomiast w niższej samce. Po upływie 90 dni wykluwa się 20–25% młodych. Mają one żółte ciało z czarnymi plamkami, które bledną z wiekiem. Ich długość wynosi 20–23 centymetry.
Rodzice opiekują się młodymi w grupach zwanych „żłobkami”. Jedna samica pilnuje swojego oraz cudzego potomstwa. Młode krokodyle pod opieką dorosłych pozostają przez 12-18 miesięcy. Młode są narażone na ataki drapieżników, takich jak ptaki drapieżne (np. jastrzębie), brodźce (np. czaple), duże ryby, węże (w tym anakondy) i inne krokodyle. Większość z nich ginie w pierwszym roku życia.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Helikon trójbarwny
- Turkuć podjadek – turkuć pospolity
- Czy Biblia usprawiedliwia niewolnictwo?
- Ochrona środowiska w Biblii? Naturalnie!
- Zagłada czy ratunek – jaka czeka nas przyszłość?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Spectacled_caiman [18.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Berrucomons. Licencja: CC BY-SA 3.0.
