Jak dziki (Bos mutus) to duży ssak z rodziny wołowatych, pochodzący z Himalajów.
Opis
Jak dziki jest jednym z największych współczesnych przedstawicieli rodziny wołowatych. Dorosłe osobniki mają wysokość od 1,6 do 2,05 m w kłębie i ważą od 500 do 1200 kg. Długość ich ciała wynosi od 2,4 do 3,8 m, nie licząc ogona o długości 60-100 cm. Samice są znacznie lżejsze i mniejsze od samców. Udomowione jaki są nieco mniejsze.
Jaki dzikie to masywne zwierzęta o mocnej budowie. Mają solidne nogi i okrągłe kopyta. Wymiona samic i moszna samców są małe, pokryte warstwą włosów, która chroni te okolice przed zimnem. Samice mają cztery sutki.
Przedstawiciele obu płci pokryci są długim, kudłatym futrem, z gęstym podszyciem, które zapewnia ciepło. U samców podszycie to może tworzyć długą „spódnicę”, sięgającą ziemi. Ich ogon jest długi i gęsty (przypomina koński, nie ma kępki na końcu, jak u bydła). Futro jest zazwyczaj czarne lub ciemnobrązowe, z szarym pyskiem.
Występowanie i siedlisko
Dawniej jaki dzikie występowały aż po południową Syberię, na wschód od jeziora Bajkał, ale wyginęły w Rosji około XVII wieku. Dziś jaki dzikie żyją głównie w północnym Tybecie i zachodnim Qinghai, a także w południowym Sinciangu i Ladakhu w Indiach. Małe, izolowane populacje można znaleźć w zachodnim Tybecie i wschodnim Qinghai. W przeszłości jaki dzikie występowały także w Bhutanie, ale aktualnie uznawane są tam za wymarłe.
Główne siedlisko dzikich jaków to bezleśne wyżyny na wysokości od 3000 do 5500 m. Dominują tam góry i płaskowyże. Najczęściej spotyka się je w alpejskiej tundrze z gęstą roślinnością, a nie w jałowych stepach.
W latach 70. XX wieku uważano, że jaki dzikie wyginęły w Nepalu. Odnaleziono je ponownie w dystrykcie Humla w 2014 roku, a to odkrycie spowodowało, że umieszczono je na nepalskiej walucie.
Zachowanie i ekologia
Dieta jaków dzikich składa się głównie z traw, turzyc i ostnic. Jedzą również zioła, krzewy oraz mchy. Czasami widziano, jak jadły porosty. Głównymi drapieżnikami jaka dzikiego są wilki himalajskie. Zdarza się także, że polują na nie niedźwiedzie czarne i brązowe oraz irbisy śnieżne.
Jaki dzikie żyją w stadach. Mogą one liczyć setki osobników, choć wiele z nich jest raczej mniejszych. Składają się głównie z samic i ich młodych. Wraz z cielętami wybierają pastwiska na wysokich, stromych zboczach. Samce żyją samotnie lub w małych grupach. W zimie stada przemieszczają się w niższe partie gór. Chociaż jaki dzikie mogą być agresywne w obronie młodych, to jednak zazwyczaj nie są groźne, gdyż unikają ludzi.
Rozmnażanie
Jaki dzikie łączą się w pary latem, rodzi im się wiosną jedno cielę. Samice zwykle mogą rodzić co drugi rok.
Ochrona
Jak dziki jest obecnie klasyfikowany jako zagrożony w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN. Wcześniej był uznawany za bardzo zagrożony, ale w 1996 roku obniżono jego status. Ostatnia ocena z 2008 roku wskazała, że populacja nie przekracza 10000 dorosłych osobników.
Na jaki dzikie czyhają zagrożonia z wielu stron. Kłusownictwo, w tym to komercyjne, pozostaje jednak największym problemem. Samce są bardziej narażone, ponieważ żyją samotnie, są więc łatwiejsze do schwytania.
Różnego rodzaju zakłócenia i krzyżowanie z hodowlanym bydłem to kolejne zagrożenia. Działania te mogą bowiem prowadzić do przenoszenia chorób, chociaż nie ma na to dowodów. Konflikty z pasterzami zdarzają się, ale są stosunkowo rzadkie. Ostatnio ochrona przed kłusownictwem stabilizuje lub zwiększa populację w niektórych rejonach. W Chinach i Indiach gatunek jest chroniony.
Wpływ na ludzi
Jak dziki może przenosić choroby odzwierzęce, zarówno bakteryjne, jak i wirusowe. Do najbardziej znanych należą wąglik, botulizm, tężec i gruźlica.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Almik haitański
- Sterniczka jamajska
- Księga Rodzaju i czas – co nam mówi datowanie radiometryczne
- Życie na Wenus NIE odnalezione
- Słońce – wyjątkowa gwiazda
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Wild_yak [dostęp: 16.10.2024].
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: travelwayoflife. Licencja: CC BY-SA 2.0.
