Ibis szkarłatny (Eudocimus ruber) to gatunek dużego ptaka z rodziny ibisów (Threskiornithidae). Zamieszkuje tropikalne obszary Ameryki Południowej oraz część Karaibów. Pod względem budowy przypomina większość z pozostałych dwudziestu siedmiu żyjących gatunków ibisów. Jego intensywnie szkarłatne upierzenie sprawia jednak, że jest on wyjątkowo charakterystyczny. Ten średniej wielkości ptak brodzący jest jednym z dwóch narodowych symboli Trynidadu i Tobago. Ibis szkarłatny to gatunek liczny, odporny na zmiany środowiskowe i wyjątkowo płodny, objęty ochroną na całym świecie. Zgodnie z klasyfikacją IUCN jego status to „najmniejszej troski”.
Kontrowersje od dawna wzbudza klasyfikacja tego ptaka. Tradycyjna taksonomia Karola Linneusza uznaje go za osobny gatunek, jednak część naukowców sugeruje, by sklasyfikować ibisa szkarłatnego jako podgatunek amerykańskiego ibisa, w tej samej grupie co jego bliski krewny, Eudocimus albus.
Taksonomia
Ibis szkarłatny po raz pierwszy został sklasyfikowany przez Karola Linneusza w 1758 roku, pod nazwą Scolopax rubra (łacińskie ruber oznacza „czerwony”). Później nazwę zmieniono na Guara rubra, by ostatecznie przyjąć Eudocimus ruber. Biologicznie ibis szkarłatny jest blisko spokrewniony z ibisem białym (Eudocimus albus). Oba ptaki mają identyczne kości, pazury, dzioby i upierzenie. Różnią się jedynie pigmentacją.
Wczesne badania ornitologiczne nie wykazały naturalnego krzyżowania się tych dwóch odmian. Wspierało to teorię o ich odrębności gatunkowej. Nowsze obserwacje dokumentują jednak liczne przypadki krzyżowania się ibisów czerwonych i białych na obszarach ich wspólnego występowania – szczególnie w Kolumbii i Wenezueli, oraz w rejonach przybrzeżnych i na Llanos. Badacze Cristina Ramo i Benjamin Busto zaobserwowali pary mieszane, a także hybrydy o upierzeniu bladopomarańczowym lub białym z pomarańczowymi piórami. Z tego względu zaproponowali uznanie obu ibisów za jeden gatunek.
Opis
Dorosły ibis szkarłatny wyróżnia się czerwonym upierzeniem, którego odcienie mogą się różnić. Wyjątek stanowią intensywnie czarne lub czasem ciemnoniebieskie końcówki piór na najdłuższych lotkach skrzydeł. Dziób i nogi tych ptaków również mają kolor czerwony, choć końcówka dzioba może być ciemniejsza, nawet czarna. Charakterystyczne cechy ibisa to długi, wąski, zakrzywiony dziób oraz wydłużone nogi i szyja, które podczas lotu są całkowicie wyprostowane.
Młode ibisy szkarłatne mają mieszane upierzenie w odcieniach szarości, brązu i bieli. Zmiana koloru następuje w miarę dorastania. Dieta bogata w czerwone skorupiaki powoduje stopniowe wybarwianie piór tych ptaków. Proces ten rozpoczyna się podczas drugiego pierzenia, gdy młode zaczynają latać. Kolor zmienia się najpierw na grzbiecie, by w ciągu dwóch lat objąć całe ciało intensywną czerwienią. Ibis szkarłatny jest jedynym ptakiem siewkowatym na świecie o czerwonym upierzeniu.
Dorosłe osobniki osiągają długość 55–63 cm. Samce są nieco większe od samic. Ważą około 1,4 kg. Ich dziób jest średnio o 22% dłuższy niż u samic. Przeciętna długość życia ibisa szkarłatnego wynosi około szesnastu lat – na wolności i dwudziestu lat – w niewoli. Rozpiętość skrzydeł dorosłych ptaków sięga 54 cm. Choć ibisy szkarłatne większość czasu spędzają na lądzie lub brodząc w wodzie, są bardzo dobrymi lotnikami. Migrują na duże odległości, tworząc stada w klasycznej formacji V.
Zasięg występowania
Zasięg występowania ibisa szkarłatnego jest bardzo szeroki. Kolonie tych ptaków można spotkać na rozległych obszarach Ameryki Południowej oraz wysp Karaibskich. Naturalne stada występują m.in. w Brazylii, Kolumbii, Gujanie Francuskiej, Gujanie, Surinamie i Wenezueli, a także na wyspach Antyli Holenderskich oraz w Trynidadzie i Tobago. Ibis szkarłatny gromadzi się na mokradłach, bagnistych siedliskach, błotnistych wybrzeżach oraz w lasach deszczowych. Kolonie tego ptaka znaleziono także w przybrzeżnych rejonach brazylijskich stanów Espírito Santo, Rio de Janeiro, São Paulo (w tym w lasach namorzynowych Santos-Cubatão w regionie Baixada Santista), Paraná i Santa Catarina. Największe zagęszczenie ibisa szkarłatnego występuje w regionie Llanos, rozciągającym się na zachodzie Wenezueli i wschodzie Kolumbii. Te żyzne, odległe tropikalne równiny oferują ptakom schronienie, chroniąc je przed ingerencją człowieka.
Pojedyncze osobniki ibisa szkarłatnego były widziane w Belize, Ekwadorze, Panamie, a także na Arubie, Kubie, Dominikanie, Grenadzie oraz Jamajce. Zgłoszono także obserwacje w Stanach Zjednoczonych. W XIX wieku ibis szkarłatny mógł pojawiać się na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej – John James Audubon wspomniał w swojej pracy „The Birds of America” o trzech okazach, które napotkał w Luizjanie. Współczesne przypadki występowania tego gatunku w Ameryce Północnej dotyczą jednak niemal wyłącznie ptaków introdukowanych lub uciekinierów z hodowli. W jednym z interesujących przypadków z 1962 roku jaja ibisa szkarłatnego umieszczono w gniazdach ibisa białego w Greynolds Park na Florydzie. Powstała wówczas populacja hybrydowa, której potomstwo – „różowe ibisy” – jest od czasu do czasu nadal spotykane.
Zachowanie
Pary lęgowe ibisów szkarłatnych budują proste gniazda – luźne platformy z gałązek, często uznawane za konstrukcje „nieudolne”. Ptaki te odpoczywają wysoko w koronach drzew, zazwyczaj wybierając młode drzewa namorzynowe rosnące tuż nad wodą. Ibis szkarłatny preferuje wilgotne, błotniste tereny, takie jak bagna. Jeśli tylko to możliwe, gniazduje na wyspach, co zmniejsza ryzyko drapieżnictwa, chroniąc ich jaja i pisklęta.
Aby zwabić samicę, samiec wykonuje złożone rytuały godowe – czyszczenie i potrząsanie piórami, wydawanie charakterystycznych dźwięków dziobem, pocieranie głowy oraz efektowne loty. U ibisów szkarłatnych, jak u większości ptaków, kopulacja polega na zewnętrznym kontakcie otworów kloakalnych, bez fizycznego połączenia ciał. Po zapłodnieniu, po pięciu do sześciu dniach, samica składa od trzech do pięciu gładkich, matowych jaj. Oboje rodzice inkubują je przez 19–23 dni. Udane zaloty cementują więź między parą, która wspólnie opiekuje się potomstwem.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Diuka białogardła – diuka – piskliweczka
- Gacek brunatny – gacek wielkouch
- Los Wszechświata – co czeka nasz kosmos?
- Kosmiczny pluralizm, czyli historia idei kosmitów
- Niepełnosprawność a ewolucjonizm
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Scarlet_ibis [6.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: SandyCole. Licencja: CC BY-SA 3.0.
