Świstak

Zobacz również

Świstaki (Marmota) to duże wiewiórki naziemne zaliczane do rodzaju Marmota. Obejmuje on 15 gatunków występujących w Azji, Europie i Ameryce Północnej. Te roślinożerne ssaki są aktywne latem. Często spotyka się je wówczas w grupach. Zimą natomiast znikają z krajobrazu. Zapadają w sen zimowy w podziemnych norach. Świstaki są największymi i najcięższymi przedstawicielami rodziny wiewiórkowatych.

Opis

Świstaki to duże gryzonie o charakterystycznych, krótkich, lecz silnych kończynach, powiększonych pazurach przystosowanych do kopania, krępej sylwetce oraz dużej głowie z mocnymi siekaczami, które umożliwiają szybkie rozdrabnianie różnorodnej roślinności. Choć większość gatunków ma umaszczenie w różnych odcieniach brązu przypominających barwy ziemi, kolor futra zależy w pewnym stopniu od środowiska. Świstaki zamieszkujące otwarte tereny mają zwykle jaśniejsze umaszczenie, a te z gęsto zalesionych obszarów są ciemniejsze.

Długość ciała mieści się zazwyczaj w przedziale od 42 do 72 cm. Masa waha się od około 2 kg wiosną u mniejszych gatunków, do 8 kg jesienią u większych. Niektóre osobniki osiągają nawet ponad 11 kg. Nie ustalono jednoznacznie, który gatunek jest największy, a który najmniejszy. W Ameryce Północnej najmniejsze rozmiary osiąga świstak alaskański, a największe – świstak olimpijski. Gatunki azjatyckie, takie jak himalajski czy syberyjski, osiągają podobną masę do świstaka olimpijskiego. Zwykle nie dorównują mu jednak długością ciała.

Zgodnie z tradycyjną definicją hibernacji, największe świstaki uznaje się za największe „prawdziwie hibernujące” zwierzęta. Inne gatunki, jak np. niedźwiedzie, wprawdzie zapadają w sen zimowy, ale nie wykazują wszystkich fizjologicznych cech typowych dla obligatoryjnej hibernacji znanej u gryzoni, nietoperzy czy ryjówek.

Biologia świstaków

Niektóre gatunki świstaków zamieszkują tereny górskie. Występują w Alpach, północnych Apeninach, Karpatach, Tatrach i Pirenejach w Europie, w północno-zachodniej Azji, a także w Górach Skalistych, Black Hills, paśmie Cascade i Sierra Nevada w Ameryce Północnej oraz na płaskowyżu Deosai w Pakistanie i w Ladakhu w Indiach. Inne gatunki preferują kamieniste stepy i surowe łąki, szeroko rozprzestrzenione w Ameryce Północnej i na euroazjatyckim stepie. Choć pieski preriowe – nieco mniejsze i bardziej towarzyskie – bywają z nimi mylone, należą do odrębnego rodzaju Cynomys.

Świstaki prowadzą podziemny tryb życia. Kopią nory, często pod kamienistymi rumowiskami. Spędzają w nich całą zimę w stanie hibernacji. Większość gatunków wykazuje silne zachowania społeczne. Komunikują się ze sobą za pomocą głośnych gwizdów, szczególnie w sytuacjach zagrożenia.

W diecie świstaków dominują zielone części roślin, różne gatunki traw, jagody, porosty, mchy, korzenie oraz kwiaty.

Systematyka i etymologia

Rodzaj Marmota został zdefiniowany w 1779 roku przez niemieckiego lekarza, przyrodnika i antropologa Johanna Friedricha Blumenbacha w jego dziele Podręcznik historii naturalnej: z miedziorytami. Wśród wymienionych przez niego gatunków znalazły się Mus lemmus Linnaeus, 1758, Mus cricetus Linnaeus, 1758, Marmota alpina Blumenbach, 1779 (czyli Mus marmota Linnaeus, 1758) oraz Mus citellus Linnaeus, 1766. Za gatunek typowy (według oryginalnego oznaczenia) uznaje się Marmota alpina (= Mus marmota) – czyli świstaka alpejskiego.

Etymologia nazw

Nazwa Marmota wywodzi się od epitetu gatunkowego Mus marmota Linnaeus, 1758. Francuskie „marmotte” oznacza świstaka, a łacińskie mus montis – dosłownie „mysz górska”.

W historii klasyfikacji pojawiło się kilka pokrewnych nazw:

  • Arctomys – od greckich słów arktos (niedźwiedź) i mys (mysz). Gatunkiem typowym jest Mus marmota Linnaeus, 1758.
  • Lagomys – od lagōs (zając) i mys.
  • Lipura – od leipō (pozostawiać) i oura (ogon). Może to odnosić się do skróconego ogona świstaków. Gatunek typowy: Mus monax Linnaeus, 1758.
  • Stereodectes – z greckiego stereos (solidny) i dēktēs (gryzący). Gatunek typowy: Stereodectes tortus Cope, 1869 (= Mus monax).
  • Marmotops – złożenie rodzaju Marmota i greckiego ōps (wygląd). Gatunek typowy: Mus monax.
  • Petromarmota – od petra (skała, klif) i Marmota. Gatunkiem typowym jest Arctomys flaviventer Audubon & Bachman, 1841.

Nazwy te odzwierciedlają zarówno cechy morfologiczne, jak i środowisko życia świstaków – silne zęby, krępą sylwetkę, związki z terenami skalistymi oraz przypisywane im podobieństwo do niedźwiedzi i zajęcy.

Świstak (1)
© Źródło zdjęcia: Canva.

Świstka – występowanie

W Polsce świstak występuje wyłącznie w Tatrach. Reprezentuje go tam podgatunek Marmota marmota latirostris. Żyje pod ścisłą ochroną w granicach Tatrzańskiego Parku Narodowego. Można go spotkać w rejonie Morskiego Oka, w Dolinie Pięciu Stawów oraz – rzadziej – w Dolinie Gąsienicowej. Jego obecność w tych wysokogórskich rejonach świadczy o wyjątkowej adaptacji do surowych warunków klimatycznych.

W szerszej skali europejskiej świstaki zamieszkują Alpy, gdzie występują naturalnie, a także Apeniny – zostały tam introdukowane. Te górskie obszary oferują im odpowiednie warunki do kopania nor i prowadzenia życia w koloniach, z dala od działalności człowieka.

Środowisko życia i zwyczaje

Świstaki zasiedlają wysokogórskie tereny na wysokości od 1600 do nawet 2050 metrów n.p.m. Preferują nasłonecznione stoki. Można je spotkać także w dolinach. To zwierzęta terytorialne. Żyją w rodzinnych grupach. Potrafią okresowo łączyć się w większe kolonie – na przykład przed zimą – lub dzielić na mniejsze podgrupy w okresie rozrodu. Każda rodzina zajmuje własne terytorium, które oznacza zapachem. Świstaki używają w tym celu wydzielin z gruczołów policzkowych i okołoodbytowych.

W jednej rodzinie żyje kilka osobników, które spędzają ze sobą całe życie. Aktywne są za dnia. Wspólnie żerują i nawzajem ostrzegają się przed drapieżnikami – głównie orłami i rysiami – wydając charakterystyczne gwizdy. Każda kolonia ma też własne kryjówki. Nawet w twardym, skalistym podłożu świstaki potrafią wykopać rozbudowaną sieć nor. Latem pełnią one funkcję schronienia przed drapieżnikami, a zimą – legowiska do hibernacji.

Zimowe nory to rozgałęziony system korytarzy z osobnymi komorami gniazdowymi, wyłożonymi sianem. Znajduje się w nich także wyraźnie wydzielone miejsce na odchody, oddzielone od części mieszkalnej. Świstaki zapadają w sen zimowy zwykle do połowy października.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Marmot [dostęp: 12.10.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również
Poprzedni artykuł
Następny artykuł

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły