Pantera mglista, pantera szara (Neofelis nebulosa) to dziki kot zamieszkujący gęste lasy od podnóży Himalajów przez północno-wschodnie Indie i Bhutan aż po kontynentalną Azję Południowo-Wschodnią i południowe Chiny. Gatunek po raz pierwszy opisano w 1821 roku na podstawie skóry osobnika pochodzącego z Chin. Charakterystyczne, duże, szarobrązowe plamy oraz nieregularne cętki i pasy przypominające chmury nadały mu nazwę – zarówno polską, jak i łacińską.
Długość ciała pantery mglistej waha się od 68,6 do 108 cm, a ogona – od 61 do 91 cm. Długi ogon służy do utrzymywania równowagi podczas poruszania się po drzewach. Zwierzę potrafi schodzić z pni głową w dół. Chętnie odpoczywa w koronach drzew za dnia. Poluje nocą, przemieszczając się po leśnym poszyciu.
Pod względem genetycznym jest bliskim krewnym innych dużych kotów z rodzaju Panthera, od których oddzieliła się między 9,3 a 4,5 miliona lat temu. Obecnie pantera szara wyginęła lokalnie m.in. w Singapurze, na Tajwanie, a być może również na wyspie Hajnan i w Wietnamie. Liczebność dzikiej populacji szacuje się na mniej niż 10 000 dorosłych osobników. W każdej podpopulacji nie występuje ich więcej niż 1000. Od 2008 roku gatunek uznawany jest za narażony na wyginięcie (kategoria Vulnerable) na Czerwonej Liście IUCN.
Pantera mglista jest poważnie zagrożona przez masowe wylesianie oraz kłusownictwo na potrzeby nielegalnego handlu dziką fauną. Części jej ciała wciąż oferowane są jako ozdoby lub elementy garderoby, mimo że większość krajów objęła ten gatunek ochroną prawną.
W ogrodach zoologicznych pantery szare zaczęły pojawiać się od początku XX wieku. Programy hodowli rozpoczęto na większą skalę w latach 80. W niewoli dożywają średnio 11 lat.
Taksonomia i filogeneza
W 1821 roku Edward Griffith zaproponował nazwę Felis nebulosa, opisując skórę pantery mglistej, która została przywieziona żywa z chińskiej prowincji Guangdong do menażerii przy Exeter Exchange w Londynie. Kolejne nazwy w XIX wieku nadawano różnym okazom tego kota. Felis macrosceloides opisana przez Briana Houghtona Hodgsona w 1841 roku pochodziła z Nepalu, a Felis brachyura Roberta Swinhoe z 1862 roku opierała się na skórze osobnika z Tajwanu.
W 1867 roku John Edward Gray zaproponował nową nazwę rodzajową Neofelis, do której zaliczył wszystkie wymienione wcześniej formy. Obecnie Neofelis nebulosa traktowana jest jako gatunek monotypowy. Brakuje dowodów na istnienie podgatunków.
Przy okazji warto wspomnieć o historii Felis diardi, opisanej przez Georges’a Cuviera w 1823 roku na podstawie skóry z Jawy. Przez wiele lat uważano ją za podgatunek pantery szarej. Dopiero w 2006 roku badania genetyczne wykazały, że mamy do czynienia z odrębnym gatunkiem – panterą sundajską (Neofelis diardi). Populacje z Tajwanu i wyspy Hajnan przypisywane są dziś do Neofelis nebulosa, czyli kontynentalnej pantery mglistej.
Filogeneza
W latach 60. XX wieku przeprowadzono morfologiczną analizę czaszki pantery mglistej i przedstawicieli rodzaju Panthera. Wyniki sugerowały, że Neofelis nebulosa stanowi ogniwo pomiędzy dwiema głównymi liniami kotowatych – dużymi kotami z podrodziny Pantherinae i mniejszymi przedstawicielami Felinae. Późniejsze badania genetyczne potwierdziły to przypuszczenie i dostarczyły precyzyjniejszych dat.
Analiza jądrowego DNA tkanek wszystkich współczesnych kotowatych wykazała, że radiacja tej rodziny rozpoczęła się w miocenie, około 14,5–8,4 miliona lat temu na terenie Azji. Z kolei badania mitochondrialnego DNA przesuwają ten moment nieco dalej w przeszłość – od około 16,8 do 6,5 miliona lat temu. Na tym tle pantera mglista jawi się jako siostrzany takson wobec pozostałych przedstawicieli podrodziny Pantherinae, od których oddzieliła się około 9,3–4,5 miliona lat temu.
Populacja azjatycka Neofelis nebulosa dotarła na Borneo i Sumatrę prawdopodobnie w epoce plejstocenu, wykorzystując lądowy most, który łączył wtedy wyspy z kontynentem. W miarę zmian klimatycznych i podnoszenia się poziomu mórz, populacje te zostały od siebie odizolowane. Analiza genetyczna próbek sierści wykazała, że pantera szara i jej siostrzany gatunek – pantera sundajska (Neofelis diardi) – rozdzieliły się od 2,0 do 0,93 miliona lat temu.
Opis pantery mglistej
Futro pantery mglistej ma ciemnoszare lub ochrowe tło, często niemal całkowicie przysłonięte przez rozległe, ciemnoszare i czarne plamy. Głowę zdobią czarne kropki. Uszy są czarne. Od kącików oczu przez policzki, od kącików pyska wzdłuż szyi oraz przez kark do łopatek ciągną się pasy – częściowo połączone lub przerwane. Wzdłuż grzbietu biegną podłużne plamy. Tworzą pojedynczy ciemny pas na lędźwiach. Po bokach łopatek wyróżniają się dwie duże, szaroczarne plamy zakończone z tyłu ciemnym paskiem. Przechodzi on na przednie kończyny i rozbija się na nieregularne cętki. Boki ciała zdobią nieregularne, ciemne plamy z obramowaniem w postaci długich, ukośnych, zakrzywionych lub pętlowatych pasów. To właśnie ten charakterystyczny, „chmurny” wzór ubarwienia dał gatunkowi angielską nazwę clouded leopard. Spód ciała, kończyny i ogon są pokryte plamami. Ogon wyróżnia się dużymi, nieregularnymi, symetrycznie rozmieszczonymi kropami. Pantera szara ma krótkie i masywne nogi oraz szerokie łapy. Samice są nieco mniejsze od samców.
Kość gnykowa tego kota jest w pełni skostniała. Umożliwia mu to mruczenie. Źrenice zwężają się w pionowe szczeliny, a tęczówki mają barwę od żółtobrązowej po szarozieloną. Melanistyczne osobniki – całkowicie ciemne – są rzadkie. Pantera mglista ma stosunkowo krótkie kończyny w porównaniu do innych dużych kotów. Tylne koniczyny są dłuższe od przednich. Poprawia to zdolność zwierzęcia do skakania i wspinaczki. Niekostniejące połączenie kości promieniowej i łokciowej zapewnia szeroki zakres ruchu – przydatny zarówno podczas poruszania się po drzewach, jak i podczas podchodów do ofiary.
Masa ciała tego kota wynosi od 11,5 do 23 kg. Samice osiągają długość ciała od 68,6 do 94 cm, a ogona – od 61 do 82 cm. Samce są większe. Długość ciała wynosi od 81 do 108 cm. Ogon mierzy 74–91 cm. Wysokość w kłębie waha się od 50 do 55 cm.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Pangaz – pangazjanodon
- Palczak madagaskarski – palczak – aj-aj
- Zimowe zwyczaje ptaków! Kiedy sójki i jaskółki odlatują na zimę z Polski?
- Jak wygląda ugryzienie mrówki i czym je smarować?
- Zagadka Whopper Sand
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Clouded_leopard [dostęp: 02.08.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Rushenb. Licencja: CC BY-SA 4.0.
