Prosionek szorstki (Porcellio scaber) jest gatunkiem skorupiaka zaliczanego do rodziny Porcelionidae. Zwierzę pierwotnie występowało jedynie na terenie Europy. Obecnie jednak przedstawicieli tego gatunku można spotkać niemal na wszystkich kontynentach. Prosionki szorstkie z reguły grupują się w większe skupiska. Na te zwierzęta poluje wiele drapieżników. Wśród nich wymienia się między innymi ryjówki, pareczniki, ropuchy, pająki, a także niektóre ptaki.
Taksonomia
Na dzień dzisiejszy wyodrębnia się tylko jeden podgatunek prosionka szorstkiego. Jest to Porcellio scaber lusitanus. Niegdyś w obrębie gatunku wyróżniano także dwa inne. Były to opisany w 1932 roku Porcellio scaber americanus zasiedlający tereny Ameryki Północnej i Południowej oraz opisany w 1928 Porcellio scaber japonicus występujący w Japonii. Obecnie tych podgatunków nie traktuje się jednak w kategoriach osobnych jednostek taksonomicznych. Zalicza się je do podstawowej formy prosionków.
Występowanie prosionka szorstkiego
Prosionki szorstkie zasiedlają całą Europę Środkową i Zachodnią. Ich obecność stwierdza się także na Wyspach Brytyjskich. To jeden z najczęściej występujących tam skorupiaków. Na skutek działalności człowieka prosionki zostały też przeniesione na inne kontynenty, m.in. do Ameryki Północnej, Afryki Południowej, a nawet na odległą subantarktyczną wyspę Marion. Zwierzę często spotyka się także w Australii.
Opis
Owalne ciało skorupiaka zwykle dorasta do około 20 mm długości. Większość osobników charakteryzuje szare umaszczenie na grzbiecie i jaśniejsze na spodzie. Nierzadko spotyka się też okazy o brązowym, niebieskim, żółtym, pomarańczowym lub różowym ubarwieniu. Grzbiet prosionka pokrywają drobne guzki, nadające zwierzęciu charakterystyczny wygląd.
Z głowy wyrastają dwie pary czułków o zróżnicowanej długości (zewnętrzne są znacznie większe od wewnętrznych). Oczy usytuowane są po bokach głowy. Aparat gębowy znajduje się natomiast po stronie brzusznej.
Ciało skorupiaka ma budowę segmentową. Z każdego z siedmiu segmentów wyrasta jedna para odnóży. W skład odwłoka wchodzi 6 segmentów. Na jego spodniej części widać jasne struktury wyglądające jak płuca. Odwłok wieńczy mały telson, w pobliżu którego znajdują się dwa wyrostki zwane uropodiami.
Siedlisko
Egzoszkielet prosionka szorstkiego pozbawiony jest woskowej powłoki. To sprzyja utracie wody na skutek dyfuzji. Dlatego zwierzę najchętniej przebywa w wilgotnym, chłodnym środowisku, gdzie ryzyko wyparowania wody jest mniejsze. Zwykle kryje się w zacienionych miejscach. To zmniejsza ryzyko stania się ofiarą drapieżników. Zwierzę zasiedla różne wilgotne środowiska. Pozostaje jednak mniej zależne od wysokiej wilgotności niż inny gatunek skorupiaka – Oniscus asellus.
Odżywianie
Prosionek szorstki to detrytusożerca. W skład jego diety wchodzą głównie opadłe liście i inna martwa, gnijąca materia roślinna. Skorupiak unika raczej spożywania żywych roślin. Brakuje im bowiem bakterii i grzybów odpowiadających za przeprowadzanie procesu rozkładu. Prosionki na ogół bezbłędnie rozpoznają źródła pokarmu. Pomagają im w tym odpowiednio przystosowane do tego celu receptory zapachowe.
Prosionek szorstki – cykl życiowy
U samic po brzusznej stronie odwłoka występuje specjalny woreczek wypełniony płynem. Tam przechowywanych jest kilkadziesiąt jaj. Młode wykluwają się z nich po upływie około 1,5 miesiąca od powstania. Niedługo po wylęgnięciu mogą już one prowadzić samodzielne życie. Do rozrodu stają się zdolne osobniki mające około 3 miesięcy. Skorupiaki kończą swój żywot w wieku około 2 lat.
Zachowanie
U prosionków szorstkich występuje zjawisko tzw. kinezji. Polega ono na zmianie prędkości wykonywanych ruchów oraz częstości skrętów pod wpływem warunków środowiskowych. Tam gdzie jest sucho i gorąco skorupiaki poruszają się szybciej i wykonują częste skręty ciała. W ten sposób próbują wydostać się z niekorzystnego dla nich otoczenia. Natomiast tam, gdzie jest wilgotno, ciemno i chłodno, prosionki najczęściej zamierają w bezruchu (lub poruszają się bardzo wolno).
Prosionki zatrzymują się również wówczas, gdy ich ciało znajdzie się między kilkoma powierzchniami (np. w szczelinach między kamieniami). Gromadzenie się w skupiskach pozwala im uniknąć nadmiernej utraty wody. Przedstawiciele tego gatunku rzadko przebywają na otwartej przestrzeni. Preferują ciasne, ciemne i wilgotne kryjówki.
W trakcie poruszania skorupiaki wykonują naprzemienne ruchy – raz w prawo, raz w lewo. To pomaga im szybciej opuścić niekorzystne środowisko lub uciec przed drapieżnikiem. Prosionki w obliczu niebezpieczeństwa często przywierają do podłoża i przestają się ruszać. Nie potrafią jednak zwijać się w kulkę. To znacznie odróżnia je od przedstawicieli wielu innych gatunków skorupiaków.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Trzciniak zwyczajny – trzciniak drozdówka
- Życie bociana – ile trwa i od czego zależy?
- Ewolucjonistyczne oszustwa
- Szokujące odkrycie – czyżby dinozaury żyły niedawno?
- Homo aquaticus, czyli hipoteza małpy wodnej
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Porcellio_scaber [dostęp: 24.08.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
