Ostronos atlantycki, ostronos pacyficzny, rekin ostronosy, ostronos (Isurus oxyrinchus) to duży przedstawiciel rodziny żarłaczowatych. Jest blisko spokrewniony z rzadziej występującym ostronosem długopłetwym (Isurus paucus).
Ostronos atlantycki uchodzi za najszybszego rekina świata. W krótkich sprintach potrafi osiągać prędkość nawet 74 km/h. Dorasta do 4 metrów długości. Może ważyć aż 570 kg. Ze względu na malejącą liczebność gatunku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje go jako zagrożonego wyginięciem.
Etymologia
W języku Maorysów ostronos nazywany jest „mako”. Słowo to oznacza rekina lub ząb rekina. W języku angielskim zgodnie z maoryską tradycją językową termin ten pozostaje nieodmienny w liczbie mnogiej. Etymologia wskazuje, że „mako” może wywodzić się z jednej z lokalnych odmian języka maoryskiego. Potwierdza to jego podobieństwo do określeń rekina w innych językach polinezyjskich: makō w dialekcie Kāi Tahu, mangō w innych wariantach maoryskiego, mago po samoańsku, ma’o w języku tahitańskim i mano w hawajskim.
Pierwszy zapis tego słowa pojawił się już w 1820 roku w publikacji Grammar and vocabulary of the language of New Zealand autorstwa Lee i Kendalla. Odnotowano tam: „Máko; A certain fish” („Máko; pewna ryba”). Bardziej szczegółowy opis zamieścił Richard Taylor w A leaf from the natural history of New Zealand z 1848 roku. Pisał: „Mako, rekin, którego ząb jest wysoko ceniony przez Maorysów”.
Nazwa naukowa gatunku – Isurus oxyrinchus – została nadana przez Constantina Rafinesque’a w 1809 roku. Łaciński termin Isurus oznacza „taki sam ogon”, a oxyrinchus – „spiczasty pysk”.
Opis ostronosa atlantyckiego
Ostronos atlantycki to stosunkowo duży gatunek rekina. Wyróżnia się szybkim tempem wzrostu – w porównaniu do innych przedstawicieli rodziny Lamnidae. Przeciętny dorosły osobnik osiąga długość od 2,5 do 3,2 metra i masę ciała od 60 do 140 kilogramów. Gatunek wykazuje dymorfizm płciowy. Samice są zazwyczaj większe od samców.
Dojrzałe samice mogą przekraczać 3,8 metra długości i ważyć nawet 550 kilogramów. Najcięższy rekin tego gatunku złowiony na wędkę ważył 600 kg. Został wyciągnięty u wybrzeży Kalifornii 3 czerwca 2013 roku. Rekordowa, potwierdzona długość to 4,45 metra. Takiego rekina złowiono w 1973 roku u wybrzeży Francji nad Morzem Śródziemnym. Jeszcze bardziej imponujący okaz trafił na targ rybny we Włoszech w 1881 roku. Miał 4 metry długości i ważył rzekomo aż 1000 kilogramów. W latach 50. XX wieku w rejonie Marmaris w Turcji złowiono rekina, którego długość oszacowano na 5,7–6,2 metra. Ocena opierała się jednak jedynie na fotografiach. Należy traktować ją więc z ostrożnością.
Ostronos atlantycki ma walcowaty kształt ciała i pionowo spłaszczony ogon. Występuje u niego typowe dla wielu drapieżników morskich ubarwienie kontrastowe – metalicznie niebieski grzbiet i biały brzuch, z wyraźną linią oddzielającą obie strefy. Dolna część pyska i okolice otworu gębowego również są białe. U większych osobników ciemne ubarwienie może sięgać tych rejonów. Młode osobniki rozpoznaje się po czarnej plamie na końcu pyska. Ostronosa krótkopłetwego można pomylić z ostronosem długopłetwym, który różni się większymi płetwami piersiowymi, ciemnym zabarwieniem wokół pyska i większymi oczami. Od spokrewnionych żarłaczy z rodzaju Lamna, takich jak np. żarłacz śledziowy, ostronosa odróżnia brak bocznych ząbków przy zębach i obecność tylko jednej kilowej listewki na ogonie.
Ostronos pacyficzny słynie również ze swojej niezwykłej prędkości. Potrafi pływać z prędkością 50 km/h. W krótkich zrywach osiąga nawet 74 km/h. Ze względu na tę cechę bywa nazywany „gepardem” lub „sokołem wędrownym” wśród rekinów.
Ekologia
Zasięg występowania i siedlisko
Rekin ostronosy występuje na całym świecie w wodach otwartych o umiarkowanym i tropikalnym klimacie. Jego bliski krewny – ostronos długopłetwy – zasiedla cieplejsze rejony. Spotkać go można w wodach zatokowych, a także na obszarach u wybrzeży Nowej Zelandii czy Maine.
To gatunek pelagiczny, spotykany od powierzchni do głębokości około 150 metrów. Zwykle trzyma się z dala od lądu, ale bywa widywany również bliżej wybrzeży, wokół wysp i zatok. Jako jeden z nielicznych endotermicznych rekinów, preferuje wody cieplejsze niż 16°C. W chłodniejszych rejonach pojawia się bardzo rzadko.
W zachodnim Atlantyku zasięg występowania ostronosa obejmuje obszar od Argentyny i Zatoki Meksykańskiej po Browns Bank u wybrzeży Nowej Szkocji. W kanadyjskich wodach nie należy on ani do gatunków powszechnych, ani szczególnie rzadkich. Jego obecność często koreluje z występowaniem mieczników, które preferują podobne warunki środowiskowe. W wodach Nowej Zelandii ostronosy należą do najczęściej spotykanych gatunków rekinów.
Rekiny pacyficzne znane są z długodystansowych wędrówek w poszukiwaniu pożywienia lub partnera. W grudniu 1998 roku samica oznakowana u wybrzeży Kalifornii została złowiona przez japoński statek badawczy na środku Pacyfiku. Oznacza to, że przepłynęła ponad 2770 kilometrów. Inny osobnik przebył 2128 kilometrów w zaledwie 37 dni, pokonując średnio 58 kilometrów dziennie.
Dieta
Ostronos atlantycki poluje głównie na głowonogi oraz ryby kostnoszkieletowe, takie jak makrele, tuńczyki i mieczniki. W jego diecie pojawiają się jednak również inne rekiny, morświny, żółwie morskie, a nawet ptaki oceaniczne. Atakuje z zaskoczenia. Podpływa od dołu, a następnie pionowo wyskakuje i odrywa fragmenty mięsa z boków i płetw ofiar. Taka taktyka pozwala mu uniknąć wykrycia i zwiększa szanse na skuteczny atak.
W rejonie sycylijskich miejscowości Ganzirri i Isola Lipari znajdowano rekiny ostronosy z fragmentami mieczy mieczników wbitymi w głowę i skrzela. Sugeruje to, że ofiary te potrafią skutecznie się bronić, a nawet zabijać drapieżniki. Czas tych ataków – późna wiosna i wczesne lato – pokrywa się z okresem tarła mieczników. Są one wówczas szczególnie bezbronne. Wpisuje się to w typowy wzorzec drapieżnictwa.
Rekiny zjadają dziennie około 3% masy własnego ciała. Potrzebują od 1,5 do 2 dni, by strawić przeciętny posiłek. Dla porównania mniej aktywny żarłacz brunatny spożywa zaledwie 0,6% swojej wagi i trawi pokarm przez 3–4 dni. Analiza żołądków 399 osobników o długości od 67 do 328 cm, schwytanych między Cape Hatteras a Grand Banks, wykazała, że aż 77,5% objętości ich diety stanowiły niebieskopłetwy – ryby powszechnie występujące w tym rejonie. Pojemność żołądka wynosiła średnio 10% masy ciała rekina. W sumie ostronosy skonsumowały od 4,3 do 14,5% populacji niebieskopłetwów w analizowanym obszarze.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Ośmiornica olbrzymia
- Rokitniczka
- Ile śpią żyrafy, co jedzą i ile ważą? Ciekawostki
- Ciekawi, jak wygląda gniazdo wiewiórki? Kulisty azyl pod koroną drzew
- Niedźwiedziopsy – czy powrócą?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Shortfin_mako_shark [dostęp: 01.08.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Mark Conlin: Domena Publiczna.
