Ośmiornica olbrzymia (Enteroctopus dofleini) to największy gatunek ośmiornicy na świecie. Należy do rodziny Enteroctopodidae. Występuje na rozległym obszarze przybrzeżnym północnego Pacyfiku. Spotkać ją można na terenach od meksykańskiej Kalifornii Dolnej, wzdłuż zachodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych (Kalifornia, Oregon, Waszyngton i Alaska, włącznie z Aleutami) oraz Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie, aż po rosyjski Daleki Wschód (Kamczatka, Morze Ochockie). Dalej zasiedla tereny na południe do Morza Wschodniochińskiego, Żółtego, Japońskiego, wzdłuż wschodniego wybrzeża Japonii i wokół Półwyspu Koreańskiego.
Można ją spotkać zarówno w strefie przybrzeżnej, jak i na głębokości do 2000 metrów. Najlepiej radzi sobie w zimnych, bogatych w tlen i składniki odżywcze wodach. Ze względu na swoje rozmiary i niezwykłą inteligencję często trafia do akwariów i ośrodków badawczych. Oprócz istotnej roli w badaniach nad poznawczymi zdolnościami głowonogów odgrywa kluczową funkcję w utrzymywaniu równowagi ekologicznej głębinowych ekosystemów oraz w przemyśle rybackim.
Etymologia
Ośmiornica olbrzymia została po raz pierwszy opisana w 1910 roku przez Gerharda Wülkera z Uniwersytetu w Lipsku w pracy Über Japanische Cephalopoden. Szczegółowo przedstawił on morfologię gatunku, zwracając uwagę na dużą zmienność wewnątrz populacji. Nadał jej nazwę gatunkową dofleini na cześć niemieckiego biologa Franza Theodora Dofleina. W 1998 roku amerykański badacz Eric Hochberg przeniósł gatunek do rodzaju Enteroctopus. Ugruntowało to jego współczesną klasyfikację taksonomiczną.
Opis ośmiornicy olbrzymiej
Rozmiar
Ośmiornica olbrzymia wyróżnia się na tle innych ośmiornic imponującymi rozmiarami. To największy znany gatunek na świecie. Dorosłe osobniki ważą zazwyczaj około 15 kg. Rozpiętość ich ramion dochodzi do 4,3 metra. Zdarzają się jednak znacznie większe egzemplarze. Notowano np. osobniki o masie 50 kg i rozpiętości ramion sięgającej aż 6 metrów. Amerykański zoolog G. H. Parker ustalił, że największe przyssawki tej ośmiornicy osiągają średnicę 6,4 cm. Są w stanie udźwignąć ciężar do 16 kg każda.
Jedynym potencjalnym rywalem dla ośmiornicy olbrzymiej – pod względem wielkości – jest ośmiornica Haliphron atlanticus, której szczątki pozwoliły oszacować masę żywego zwierzęcia na około 75 kg.
Ekologia
Dieta
Ośmiornica olbrzymia to drapieżnik o szerokim spektrum pokarmowym. Poluje na krewetki, kraby, przegrzebki, ślimaki morskie (w tym abalone), sercówki, małże, homary, ryby, kałamarnice, a nawet inne ośmiornice. Ofiarę chwyta przyssawkami, a następnie rozrywa ją twardym, chitynowym dziobem. W warunkach hodowlanych zaobserwowano, jak chwyta Squalus acanthias o długości do 1,2 metra. Podobne przypadki odnotowano również w naturze. W legowiskach tych ośmiornic znajdowano szczątki rekinów.
W maju 2012 roku głośno było o zdjęciu wykonanym przez amatorską fotografkę Ginger Morneau, która uwieczniła dziką ośmiornicę atakującą i topiącą mewę. To spektakularne ujęcie pokazało, że E. dofleini nie ogranicza się do ofiar morskich. Potrafi zaatakować wszystko, co mieści się w jej zasięgu i rozmiarze – nawet ptaki.
Drapieżniki
Jaja ośmiornicy olbrzymiej często padają łupem padlinożerców i innych organizmów, nawet gdy samica pilnuje gniazda. Młode, tzw. paralarwy, są zjadane przez zooplankton i organizmy filtrujące. Dorosłe osobniki stanowią z kolei ważny element diety wielu morskich drapieżników. Polują na nie uchatki, wydry morskie, kaszaloty oraz rekiny pacyficzne z gatunku Somniosus pacificus.
Człowiek również od wieków wykorzystuje ośmiornice jako źródło białka. Wraz z mątwami i kałamarnicami stanowią istotną część światowych połowów. Rocznie odławia się około 3,3 miliona ton tych głowonogów. Przekłada się to na wartość około 6 miliardów dolarów. W historii ludzkości ośmiornice łowiono za pomocą przynęt, włóczni, koszy, sieci, a także gołymi rękami. E. dofleini nie jest wolna od pasożytów. W jej nerkach żyje Dicyemodeca anthinocephalum.
Wzorce ruchu
Ośmiornica olbrzymia porusza się w toni wodnej za pomocą odrzutu. Zasysa wodę do jamy ciała, a następnie gwałtownie wyrzuca ją przez lejek. Pozwala jej to na szybkie przemieszczanie się. Po dnie morskim porusza się jednak w zupełnie inny sposób. Pełznie, wykorzystując do tego ramiona.
Przez większość czasu, bo aż 94%, pozostaje nieruchoma lub ukryta. Najczęściej chroni się w norach, wśród wodorostów lub maskuje w otoczeniu. Poza tym prowadzi aktywny tryb życia przez całą dobę, szczególnie od północy do wczesnych godzin porannych. W czasie spoczynku czyści ciało, je, śpi oraz utrzymuje swoją kryjówkę w dobrym stanie.
Ośmiornica olbrzymia potrafi pokonywać znaczne odległości, by zasiedlać nowe obszary. Im większy osobnik, tym większy zasięg wędrówek. Jej przemieszczanie nie jest przypadkowe. Preferuje tereny skaliste i porośnięte gęstymi wodorostami. Sugeruje to świadome wybory środowiskowe, pozwalające jednocześnie zwiększyć skuteczność polowań i zmniejszyć ryzyko ataku drapieżników. Wzorce ruchu obejmują zarówno migracje w nowe rejony, jak i powroty do znanych miejsc. W orientacji pomagają jej charakterystyczne krawędzie skalne, podłoże i ukształtowanie terenu, a także wzrok.
Wzorce migracyjne różnią się w zależności od populacji. U wybrzeży Japonii E. dofleini migruje sezonowo. Wczesnym latem przemieszcza się ku płytszym wodom, a późnym latem i zimą schodzi dalej w głąb morza. W populacjach zamieszkujących Alaskę i północno-wschodni Pacyfik nie zaobserwowano takich migracji.
Schronienie
Ośmiornica olbrzymia prowadzi osiadły tryb życia. Większość czasu spędza w swojej kryjówce, która stanowi dla niej centrum aktywności. To stamtąd wyrusza na żer, tam też wraca z upolowaną zdobyczą, by w spokoju się pożywić i uniknąć drapieżników. Wokół wejścia do nory gromadzą się resztki pożywienia – muszle, kości i inne szczątki. Tworzą charakterystyczny „śmietnik”, pomagający nurkom i naukowcom lokalizować obecność tych zwierząt.
Ośmiornice zakładają kryjówki na różnych głębokościach i w zróżnicowanych typach podłoża – w jaskiniach, jamach pod skałami, a nawet w śmieciach zalegających na dnie morza. Wybór miejsca zależy od dostępności pożywienia. Miękkie podłoża ośmiornice zasiedlają, gdy występują tam małże. Okolice skaliste z kolei, gdy dominują kraby.
Kryjówka zazwyczaj jest niewielka. Na tyle duża, by ośmiornica mogła się w niej obrócić. Jej dziobowaty aparat gębowy wyznacza granicę szczelin, przez które może się przecisnąć. Mięczak ten potrafi wcisnąć się w otwór o średnicy zaledwie pięciu centymetrów. E. dofleini chętnie zasiedla jedną kryjówkę przez co najmniej miesiąc, a często znacznie dłużej. Zdarza się, że tymczasowo ją opuszcza, by po pewnym czasie powrócić. W dłuższej perspektywie zmienia miejsce zamieszkania. Przenosi się zwykle o kilkanaście metrów. Średnio o 13,2 metra od poprzedniej lokalizacji.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Rokitniczka
- Raróg zwyczajny
- Życie bociana – ile trwa i od czego zależy?
- Rodzaje dinozaurów – poznaj podział, gatunki i ciekawostki
- Dziwny przypadek Zaginionej Eskadry
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Giant_Pacific_octopus [dostęp: 01.08.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: NOAA/R. N. Lea. Licencja: Domena Publiczna.
