Sierpówka (zwyczajna), synogarlica turecka (Streptopelia decaocto) to świetny przykład ptaka szeroko rozprzestrzenionego. Pochodzi z Europy, Azji i północnej Afryki. Z czasem została także wprowadzona do Japonii, Ameryki Północnej i Środkowej oraz na wyspy Karaibów.
Taksonomia
W 1838 roku węgierski przyrodnik Imre Frivaldszky po raz pierwszy opisał sierpówkę zwyczajną. Nadał jej nazwę naukową Columba risoria varietas C. decaocto, traktując ptaka jako dziką odmianę udomowionej cukrówki. Jako miejsce typowe wskazał Płowdiw w Bułgarii. Obecnie gatunek zalicza się do rodzaju Streptopelia, który w 1855 roku opisał francuski ornitolog Charles Lucien Bonaparte.
Niegdyś podgatunkiem sierpówki zwyczajnej był gołąb birmański (S. xanthocycla). W 2021 roku Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) uznał go jednak za odrębny gatunek. Dwa inne podgatunki, S. d. stoliczkae z Turkiestanu w Azji Środkowej oraz S. d. intercedens z południowych Indii i Sri Lanki obecnie są uznawane za synonimy młodsze tego gatunku.
Sierpówka zwyczajna jest blisko spokrewniona z synogarlicą wyspową z Azji Południowo-Wschodniej oraz synogarlicą zwyczajną z Afryki Subsaharyjskiej, tworząc z nimi tzw. superspecies. Rozróżnienie sierpówki zwyczajnej od afrykańskiej jest trudne. Ptaki są ciche – afrykański gatunek jest nieco mniejszy i jaśniejszy.
Etymologia
Nazwa rodzaju pochodzi od starogreckich słów streptos, oznaczającego „kołnierz” oraz peleia, czyli „gołąb”. Epitet gatunkowy decaocto wywodzi się z greckiego. Oznacza „osiemnaście”. Związek gołębia z liczbą osiemnaście ma korzenie w greckiej mitologii. Pewna służąca była niezadowolona, że za swoją ciężką pracę otrzymywała tylko 18 srebrnych monet rocznie. Błagała bogów, aby świat dowiedział się, jak niesprawiedliwie jest traktowana. Zeus wysłuchał jej próśb. Stworzył sierpówkę, która odtąd wzywa „decaocto”, by przypominać światu o krzywdzie służącej. W kilku językach bałkańskich liczba osiemnaście ma trzy sylaby (np. tiz-en-nyolc w języku węgierskim Frivaldszky’ego). W efekcie jest to onomatopeiczne i naśladuje odgłos ptaka.
Ponieważ większość zasięgu synogarlicy tureckiej w Europie w XIX wieku znajdowała się w granicach kontrolowanego przez Turków Imperium Osmańskiego, w wielu językach gatunek określany był jako „gołąb turecki” – np. duń. Tyrkerdue, niem. Türkentaube, fr. Tourterelle turque.
Opis sierpówki (zwyczajnej)
Sierpówka (zwyczajna), to gołąb średniej wielkości. Jest wyraźnie mniejsza od grzywacza, o długości podobnej do gołębia skalnego, ale smuklejsza i z dłuższym ogonem. Jest nieco większa od spokrewnionej z nią grzywienki. Średnia długość ciała wynosi około 32 cm, rozpiętość skrzydeł 47–55 cm, a masa 125–240 g. Ubarwienie jest szaro-piaskowe do różowoszarego, ciemniejsze na grzbiecie niż spodzie, z niebieskoszarym polem pod skrzydłami. Pióra ogona są szaro-piaskowe na wierzchu, ciemnoszare z białymi końcówkami na spodzie. Zewnętrzne pióra ogona mają również jasne końcówki od góry. Nogi są czerwone, dziób czarny, a tęczówka czerwona. Z daleka oko wydaje się czarne ze względu na dużą źrenicę. Wokół oka znajduje się niewielki obszar niepokrytej piórami skóry, biały lub żółty. Samca bardzo trudno jest odróżnić od samicy. Młode osobniki mają słabo wykształcony kołnierz i brązową tęczówkę. Podgatunek S. d. xanthocycla wyróżnia się żółtą obrączką wokół oka, ciemniejszą szarością głowy i nieco ciemniejszym różowym spodem ciała.
Śpiew sierpówki składa się z trzech sylab „goo-GOO-goo” z akcentem na drugiej. Ptaki wydają też głośny, szorstki krzyk trwający około dwóch sekund, szczególnie w locie tuż przed lądowaniem. Można go opisać jako „hah-hah”. Czasem wczesnowiosenne gruchanie synogarlicy tureckiej uznaje się za głosy przylatujących kukułek, błędnie interpretując je jako znak nadejścia wiosny.
Zasięg występowania
Sierpówka (zwyczajna) nie jest gatunkiem migrującym. Wykazuje jednak silną zdolność do rozpraszania się. W ciągu ostatniego stulecia stała się jednym z największych kolonizatorów świata ptaków. Rozprzestrzeniła się daleko poza pierwotny zasięg. Osiedliła się w chłodniejszych krajach, a w niektórych stała się mieszkańcem stałym. Pod koniec XIX wieku jej naturalny zasięg obejmował ciepłe strefy umiarkowane i subtropikalne Azji. Spotkać ją można było od Turcji na wschód po południowe Chiny oraz na południe przez Indie aż do Sri Lanki. W 1838 roku stwierdzono ją w Bułgarii. W XX wieku zaczęła szybko rozprzestrzeniać się po całej Europie. Pojawiła się na Bałkanach między 1900 a 1920 rokiem. Dotarła do Niemiec w 1945 roku, do Wielkiej Brytanii w 1953 roku (po raz pierwszy rozmnażając się w 1956), do Irlandii w 1959, a na Wyspy Owcze na początku lat 70. XX wieku.
Synogarlica turecka dotarła na północ do rejonów powyżej koła podbiegunowego w Norwegii, na wschód po Ural w Rosji oraz na południowy zachód do Wysp Kanaryjskich i północnej Afryki, od Maroka po Egipt. Na wschodzie zasięgu gatunek rozprzestrzenił się na północny wschód, obejmując większą część środkowych i północnych Chin, a lokalnie (prawdopodobnie dzięki introdukcji) także Japonię. Sierpówkę odnotowano również na Islandii jako ptaka przelotowego.
Sierpówka (zwyczajna) – zachowanie i ekologia
Sierpówki zwyczajne najczęściej rozmnażają się w pobliżu siedzib ludzkich. Tam, gdzie nie brakuje pożywienia, a drzewa nadają się na gniazda. Niemal wszystkie gniazda znajdują się w promieniu 1 km od zabudowań. Samica składa dwa białe jaja w gniazdku zbudowanym z gałązek. Inkubacja przebiega na zmianę. Samica wysiaduje jaja w nocy, a samiec w dzień. Inkubacja trwa od 14 do 18 dni. Młode opuszczają gniazdo po 15–19 dniach. Gatunek rozmnaża się przez cały rok tam, gdzie pokarm jest obfity. W rejonach o surowych zimach, np. w północno-wschodniej Europie, lęgi zimowe występują rzadko. Zwykle w ciągu roku odchowuje się 3–4 mioty, choć zanotowano nawet do sześciu. Sierpówki są monogamiczne. Wspólnie sprawują opiekę nad potomstwem.
Rytuał godowy samca polega na widowiskowym locie. Ptak szybko wznosi się niemal pionowo, by następnie wykonać długi, okrężny poślizg w dół, trzymając skrzydła w odwróconym kształcie „V”. Poza tym lot jest zazwyczaj prosty, szybki, z krótkimi uderzeniami skrzydeł, bez poślizgu.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Sercówka jadalna
- Ścierwnik – ścierwnik biały – białosęp
- Niesporczaki dowodem na projekt w przyrodzie
- Skąd się wziął jad węża?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Eurasian_collared_dove [dostęp: 22.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
