Rybitwa białowąsa (Chlidonias hybrida) należy do rodziny mewowatych (Laridae). Nazwa rodzaju Chlidonias pochodzi od greckiego określenia khelidonios – „podobny do jaskółki”. Wywodzi się od słowa khelidon – „jaskółka”. Epitet gatunkowy hybrida wywodzi się z łaciny. Oznacza „hybrydę”. Peter Simon Pallas sugerował, że ptak może stanowić krzyżówkę rybitwy białoskrzydłej (Chlidonias leucopterus) i rybitwy rzecznej (Sterna hirundo). Zapisać to można jako „Sterna fissipes [Chlidonias leucopterus] et Hirundine [Sterna hirundo] natam”.
Podgatunki i występowanie
Obecnie wyróżnia się trzy podgatunki rybitwy białowąsej:
- Chlidonias hybrida hybrida zamieszkuje pas od południowo-zachodniej Europy, przez Europę Środkową i zachodnią Rosję, Bliski Wschód po Azję Środkową i północne Indie. Zasięg rozciąga się także od Bajkału po Rosyjski Daleki Wschód oraz północno-wschodnie i wschodnie Chiny. Zimuje głównie w Afryce podzwrotnikowej, nad Morzem Śródziemnym, na Bliskim Wschodzie, w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Sięga Wielkich Wysp Sundajskich, Celebes i Filipin. W niektóre lata obserwuje się jej przeloty i próby lęgów na zachodzie i północy Europy. Czasami obejmuje taksony swinhoei, leggei i indicus. W Polsce jest nielicznym ptakiem lęgowym. W 2007 roku liczba par przekraczała 1600, głównie na Roztoczu. Pierwszy lęg odnotowano w 1968 roku. Ekspansja gatunku rozpoczęła się w połowie lat 80. i trwa do dziś. Największe lęgowiska znajdują się w dolinie górnej Wisły, na Podlasiu i Lubelszczyźnie. Największa ostoja znajduje się Kotlinie Oświęcimskiej. Ptaki często zmieniają tereny gniazdowania
- Chlidonias hybrida delalandii występuje w południowej i wschodniej Afryce oraz na Madagaskarze. Czasami zalicza się do niego takson sclateri.
- Chlidonias hybrida javanicus zamieszkuje Australię. Zimuje w północnych rejonach kontynentu oraz dalej na północ, w kierunku południowej Nowej Gwinei, Wielkich Wysp Sundajskich i Filipin. Zsynonimizowany jest z taksonem fluviatilis.
Opis rybitwy białowąsej
Rybitwa białowąsa osiąga rozmiary przypominające rybitwę rzeczną lub popielatą. Ma charakterystyczny czarny czub oraz silny dziób (29–34 mm u samców, 25–27 mm u samic). Krótki, widlasty ogon i ciemnoszare upierzenie w okresie lęgowym, zarówno na grzbiecie, jak i spodzie, to cechy typowe dla rybitw bagiennych. Latem dorosłe osobniki mają białe policzki oraz czerwone nogi i dziób. Czub piskląt jest nakrapiany bielą, a jego tylna część jest jednolicie czarnawa. U dorosłych zimą również pojawiają się białe plamki. Czarne pióra uszne łączą się z tylnym czubem. Tworzy charakterystyczną, przypominającą literę C ciemną opaskę. Boki szyi są białe. Czasem przechodzą na kark. Kołnierz jest mniej wyraźny. Przez cały rok kuper pozostaje jasnoszary.
U piskląt pokrywa grzbietowa ma wzorzysty, łuskowaty rysunek. Pióra grzbietu i barkowe są ciemnobrązowe, z szerokimi, jasnobrązowymi obwódkami. Jesienią można dostrzec mieszaninę nowych, szarych piór, zwłaszcza na grzbiecie. Dorosłe osobniki mają grzbiet srebrnoszary. Charakterystycznym odgłosem gatunku jest „krekk”.
Zimą czoło staje się białe, a upierzenie ciała znacznie jaśnieje. Młode rybitwy mają łuskowaty, rudawy grzbiet. Ogólnie przypominają dorosłe zimowe ptaki. Pierwsze zimowe upierzenie jest pośrednie między młodocianym a dorosłym, z plamami rudego na grzbiecie.
Rybitwa białowąsa odżywia się głównie drobnymi rybami, płazami, owadami i skorupiakami.
Biotop
Rybitwa białowąsa gniazduje przede wszystkim na bagnach oraz mulistych wodach o wolnym przepływie. Spotkać ją można również nad rzekami, stawami i innymi żyznymi, stojącymi zbiornikami wodnymi, gdzie występuje gęsta roślinność. Poza sezonem lęgowym ptaki pojawiają się także na polach uprawnych, w lagunach, nad wybrzeżami morskimi oraz na azjatyckich stepach.
Rybitwa białowąsa – okres lęgowy
Rybitwy białowąse powracają na lęgowiska pod koniec kwietnia. Szczyt migracji przypada na maj. W trakcie toków samce przynoszą w dziobach materiały budulcowe. Upuszczają je, a następnie ponownie chwytają w powietrzu lub z powierzchni wody. Pary są monogamiczne. Ich więź utrzymuje się przez cały sezon lęgowy.
Gniazdo i kolonie
Gniazda budowane są na wodzie – zarówno na platformach z roślin, jak i na kępach wystających ponad taflę. Konstrukcja przypomina płaski kopiec z trzcin, sitowia i innych roślin wodnych, niekiedy o długości do metra. W środku znajduje się niewielki dołek. Samica składa w nim jaja. Rybitwy tworzą kolonie liczące do kilkuset par, często współistniejąc z rybitwą czarną. Sezon lęgowy może trwać nawet do lipca.
Jaja i wylęg
W ciągu roku rybitwa białowąsa wyprowadza jeden lęg. W Europie ma to miejsce w maju–czerwcu, a w Afryce i Australii – w listopadzie–grudniu. Samica składa 2–3 jaja. Mają one jasne lub jasnorudawe zabarwienie z plamkami o różnej wielkości. Wyróżniają się zielonkawym odcieniem w porównaniu z innymi gatunkami rybitw.
Wysiadywanie i rozwój piskląt
Oboje rodzice wysiaduje jaja przez 18–20 dni. Po wykluciu aktywnie zajmuje się karmieniem i ochroną młodych. Dieta piskląt składa się głównie z owadów i ich larw, robaków oraz innych bezkręgowców. Sporadycznie podawane są ryby i kijanki. Pisklęta w puchu mają rudawe upierzenie z czarnymi plamkami i białawy brzuch. Pierwsze loty podejmują około trzeciego tygodnia życia.
Migracje
Po zakończeniu sezonu lęgowego rybitwy białowąse rozpoczynają przeloty na południe. Ma to miejsce od lipca do września. Wędrują w niewielkich stadach, utrzymując bliski kontakt z innymi członkami kolonii.
Pożywienie
Dieta rybitwy białowąsej jest zróżnicowana. Głównie składa się z owadów i ich larw, pająków, mięczaków oraz pierścienic. Ptak sięga także po drobne kręgowce, takie jak żaby, kijanki czy ryby o długości do 5 cm. Rybitwy zdobywają pokarm, lecąc nisko nad powierzchnią wody lub łąki. Potrafią zbierać ofiary zarówno z wody, jak i roślin, a także wyłapywać latające owady. Często zawisają w powietrzu nad ofiarą. Nie stronią jednak od nurkowania. Potrafią zanurzyć się na 2–3 metry, by złapać zdobycz.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Albatros czarnobrewy
- Rusałka żałobnik
- Źródła wiary w życie pozagrobowe
- Implanty, czyli czym są technologie wszczepialne?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Whiskered_tern [dostęp: 14.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
