Nur lodowiec, lodowiec (Gavia immer) to duży przedstawiciel rodziny nurów, charakterystyczny dla jezior północnej Ameryki. Wrażenie robi jego letnie ubarwienie. Czarna głowa i szyja połyskują zielenią, fioletem lub błękitem, grzbiet jest ciemnoszary, niemal czarny, a spód ciała śnieżnobiały. Po sezonie lęgowym ptak traci swój efektowny wygląd. Staje się brunatnoszary z jasnym gardłem i piersią. Samce i samice wyglądają niemal identycznie. Samce są jednak wyraźnie cięższe.
W okresie lęgowym nury zasiedlają jeziora i zbiorniki wodne w Kanadzie, północnych stanach USA (w tym na Alasce), południowej Grenlandii i Islandii. Nieliczne pary gniazdują także na Svalbardzie oraz sporadycznie w Arktyce Eurazji. Zimą ptaki migrują na wybrzeża Atlantyku i Pacyfiku. Spotkać je można od Nowej Fundlandii po Meksyk i od Islandii po zachodnią Europę.
Dieta lodowców opiera się głównie na rybach. Ptaki te zjadają jednak też skorupiaki, larwy owadów, mięczaki, a czasem rośliny wodne. Większość ofiar połykają jeszcze pod wodą, choć większe zdobycze przynoszą na powierzchnię. Nury są monogamiczne. Jedna para może wspólnie bronić terytorium i wychowywać potomstwo nawet przez kilkanaście lat. Gniazdo budują z martwych roślin na brzegu jeziora. Samica składa jedno lub dwa oliwkowobrązowe jaja pokryte ciemnymi plamkami, które oboje rodzice wysiadują przez około 28 dni. Pisklęta są karmione przez oboje dorosłych. Nurkują już po kilku dniach, a z gniazda wylatują po około 10 tygodniach – zanim pojawi się lód.
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje nura lodowca jako gatunek najmniejszej troski. W USA natomiast jest uznawany przez Służbę Leśną za gatunek o szczególnym statusie – głównie z powodu utraty siedlisk i zatruć metalami ciężkimi. Objęty jest także porozumieniem o ochronie wędrownych ptaków wodnych AEWA.
W Kanadzie nur jest symbolem narodowym. Widnieje na jednodolarowej monecie zwanej potocznie „loonie” oraz na dawnym banknocie dwudziestodolarowym. Od 1961 roku jest także ptakiem stanowym Minnesoty. Widnieje m.in. na stanowej pieczęci i okolicznościowej monecie.
Taksonomia
Nur lodowiec nie tylko jest symbol kanadyjskiej przyrody, lecz również ptakiem o ciekawej historii taksonomicznej i językowej. Należy do rodzaju Gavia, jedynego w rodzinie nurów (Gaviidae) i całym rzędzie nurów (Gaviiformes). Jest jednym z pięciu znanych gatunków tego rodzaju. Jego najbliższym krewnym pozostaje nur białodzioby (Gavia adamsii).
Dawniej ptak ten figurował pod nazwą Colymbus immer, nadaną mu w 1764 roku przez duńskiego zoologa Mortena Thrane Brünnicha w dziele Ornithologia Borealis. Rodzaj Colymbus obejmował zarówno nury, jak i perkozy. W 1956 roku Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej uznała tę nazwę za nieprawidłową i przypisała nury do rodzaju Gavia, utworzonego przez Johanna Reinholda Forstera w 1788 roku.
Nazwa Gavia pochodzi od łacińskiego określenia niezidentyfikowanego ptaka morskiego. Epitet immer wywodzi się najprawdopodobniej z norweskiego określenia nura, bliskiego współczesnemu islandzkiemu słowu himbrimi. Część etymologów wskazuje też na powiązania ze szwedzkim immer i emmer, oznaczającymi ciemny popiół – odniesienie do ciemnego upierzenia ptaka – lub z łacińskim immergo – „zanurzać się”.
Angielska nazwa „loon”, po raz pierwszy odnotowana w XVII wieku w Nowej Anglii, może pochodzić ze staronordyjskiego lómr, podobnie jak duńskie i szwedzkie lom, Wszystkie te słowa nawiązują do charakterystycznego, melancholijnego głosu ptaka. Europejska nazwa „diver” (ang. nurek) odnosi się natomiast do jego mistrzowskich umiejętności w łowieniu ryb pod wodą.
W zapisie kopalnym historia nura lodowca sięga pliocenu. Znaleziska z plejstocenu na terenie Kalifornii i Florydy sugerują istnienie wymarłego paleopodgatunku. Mimo tak rozległej historii współczesny lodowiec nie posiada żadnych uznanych podgatunków.
Opis nura lodowca
Nur lodowiec to ptak o imponujących rozmiarach. Osiąga długość od 66 do 91 cm i rozpiętość skrzydeł od 127 do 147 cm. Średnio mierzy około 81 cm długości przy 136 cm rozpiętości skrzydeł. Masa ciała tego ptaka może się znacznie różnić – od 2,2 do aż 7,6 kg – w zależności od regionu. Najmniejsze osobniki spotykane są w środkowej Kanadzie i rejonie Wielkich Jezior. Nieco większe zamieszkują zachód kontynentu, a największe – jego wschodnią część. Samce są wyraźnie cięższe: nawet o 27% od samic. W stanie Maine samice ważyły średnio 4,65 kg, a samce – 5,97 kg. Dla porównania, w Zatoce Alaska średnia masa ciała obu płci wynosiła około 4,13 kg.
W szacie godowej nur wyróżnia się czarną głową i szyją z metalicznym połyskiem w odcieniach zieleni, fioletu lub błękitu. Czerwone oczy kontrastują z czarnym dziobem, czasem zakończonym jaśniejszą końcówką. Na szyi widoczny jest czarny pierścień oraz dwa charakterystyczne „naszyjniki” z krótkich białych pasków. Boki szyi zdobią białe linie i plamki. Przechodzą one w gęsto nakrapiane czarno-białe grzbietowe upierzenie. Spód ciała jest czysto biały, z wyjątkiem części podogonowej. Tam pojawiają się ciemne pióra. Skrzydła na wierzchu są ciemne, z drobnymi białymi plamkami na pokrywach. Spód skrzydeł jest jaśniejszy z długimi czarnymi kreskami na lotkach. Ogon ma barwę czarniawą. Nogi są szaro-czarne z jasnymi błonami między palcami.
W szacie spoczynkowej, pozalęgowej, nur staje się bardziej stonowany – brunatnoszary z ciemną głową i szyją. Białe plamy otaczają oczy. Dziób jest jaśniejszy. Gardło, pierś i spód ciała pozostają białe. Ciemne boki szyi często tworzą kontrastowy klin. Ubarwienie grzbietu jest brunatnoszare z niewyraźnym wzorem. Skrzydła mogą mieć białe plamki, które jednak są niewidoczne podczas pływania. Młode ptaki są podobne do dorosłych w szacie zimowej. Ich dziób jest jednak krótszy i mniej masywny. W drugim roku życia przypominają dorosłe ptaki w szacie godowej. Nadal brakuje im białych plamek na pokrywach skrzydłowych.
Lodowiec wyróżnia się mocnym, sztyletowatym dziobem i zwartą sylwetką. Pływając, często wystawia z wody jedynie głowę. By wzbić się do lotu, potrzebuje długiego rozbiegu. W powietrzu trzyma głowę niżej niż korpus, z nogami wyciągniętymi do tyłu. Jego ciało, w przeciwieństwie do większości ptaków, nie jest wypełnione powietrzem. Ma masywne, lite kości, które utrudniają latanie, ale znacznie ułatwiają nurkowanie.
Spośród innych gatunków nurów wyróżnia go nie tylko większy rozmiar, ale także bardziej kontrastowe upierzenie oraz charakterystyczna budowa głowy. W porównaniu z bardzo podobnym nurem białodziobym ma więcej białych znaczeń na szyi i mniejsze „szachownice” na grzbiecie. W szacie spoczynkowej łatwo odróżnić go po ciemniejszych bokach szyi i innym zabarwieniu dzioba.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Nosorożec jawajski
- Nosorożec biały
- Ile żyją ślimaki oraz inne ciekawostki o ślimakach
- Dziesięć największych błędów Darwina
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_loon [dostęp: 25.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikipedia Commons. Autor: John Picken. CC BY 2.0.
