Nur czarnoszyi (Gavia arctica) to ptak wodny. Występuje na półkuli północnej. Jest gatunkiem wędrownym. Gniazduje głównie w słodkowodnych jeziorach Europy Północnej i Azji. Zimuje wzdłuż osłoniętych, niezamarzających wybrzeży. Spotkać go można nad północno-wschodnim Atlantykiem oraz nad wschodnim i zachodnim Pacyfikiem.
Gatunek został opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku. Wyróżnia się dwa podgatunki. W przeszłości uznawano go za ten sam gatunek co nur pacyficzny (Gavia pacifica). Oba uznaje się za gatunki siostrzane, choć budzi to pewne wątpliwości.
Opis
Nur czarnoszyi dorasta do 70 cm długości. Waży od 1,3 do 3,4 kg. Dorosłe osobniki podgatunku nominatywnego w szacie godowej mają czarne górne części ciała. Na piórach barkowych i grzbietowych widać białe kwadratowe plamy. Głowa i tył szyi są szare. Boki są białe z czarnymi paskami. Większość gardła jest czarna – stąd nazwa ptaka.
U podgatunku Gavia arctica viridigularis plama gardłowa ma zielony kolor. Spód ciała u wszystkich podgatunków jest głównie biały.
Poza sezonem lęgowym czarna plama na gardle zanika. Zastępuje ją biel. Czarnych pasków także jest mniej. Młode osobniki wyglądają podobnie do dorosłych poza sezonem lęgowym, ale mają bardziej brązowe ubarwienie.
Nur czarnoszyi – rozród
Czas lęgów zależy od położenia geograficznego. Na południu ptaki zaczynają rozmnażanie w kwietniu. Na północy dopiero po roztopach. Gniazdo budują zazwyczaj tuż przy brzegu jeziora. Czasami znajduje się ono na roślinności wodnej. Samica składa zwykle dwa jaja. Rzadziej jedno lub trzy.
Okres inkubacji trwa od 27 do 29 dni. Pisklęta karmią oboje rodzice. Pokarmem są głównie małe ryby i bezkręgowce. Skuteczność lęgów jest różna. Waha się od 30% do 90%. Najczęstsze przyczyny niepowodzeń to obecność drapieżników oraz zalanie gniazda. Mimo spadków liczebności, IUCN uznaje nura czarnoszyjego za gatunek najmniejszej troski (least concern).
Systematyka i etymologia
Gatunek został opisany w 1758 roku przez Linneusza. Nadał mu nazwę Colymbus arcticus. W 1897 roku Joel Asaph Allen zaproponował przeniesienie go do rodzaju Gavia. Zmiana została zaakceptowana w 1899 roku.
Nazwa Gavia pochodzi z łaciny. Oznacza morską mewę. Używał jej Pliniusz Starszy. Epitet arctica znaczy „północny” lub „arktyczny”. Nazwa podgatunku viridigularis pochodzi od łacińskich słów viridis (zielony) i gularis (gardłowy).
Podgatunki
- Gavia arctica arctica – występuje w północnej Europie i północnej Azji, aż do rzeki Leny.
- Gavia arctica viridigularis – żyje na wschodzie Rosji, od Kamczatki po północ Sachalinu.
Zasięg i siedlisko nura czarnoszyjego
Nur czarnoszyi gniazduje w północnej Europie i Azji. Spotykany jest też na półwyspie Seward w Alasce. Preferuje głębokie i izolowane jeziora słodkowodne. Jeziora te mają powierzchnię powyżej 0,1 km².
Zimuje na wybrzeżach Atlantyku i Pacyfiku. Wybiera osłonięte wody przybrzeżne. Unika zamarzających terenów.
Zachowanie
Ptaki startują z wody, rozbiegając się “po niej”. W locie wydają dźwięki przypominające szczekanie. Gniazda budują zwykle do 1 metra od wody. Często wracają w to samo miejsce co w poprzednim roku. Samica buduje gniazdo z roślin i patyków.
Lęgi odbywają się w kwietniu na południu. Na północy dopiero po roztopach. Oba ptaki wysiadują jaja. Samica spędza jednak w gnieździe więcej czasu niż samiec.
Nur czarnoszyi – odżywianie
Nur czarnoszyi to drapieżnik. Jest szczytowym ogniwem łańcucha pokarmowego w jeziorach subarktycznych. Żywi się głównie rybami. Zjada też owady, mięczaki, skorupiaki i trochę roślin.
Nurkuje do głębokości 5 metrów. Robi to najczęściej sam lub w parach. Średnio wykonuje 1,6 nurkowania na minutę. W 80% przypadków nurkowanie kończy się złapaniem zdobyczy.
Młode karmione są głównie ciernikami, strzeblami i pstrągami. Dieta zależy od lokalnych warunków i dostępnych gatunków.
Drapieżniki i pasożyty
Nur czarnoszyi może być żywicielem pasożytów. Należą do nich np. nicienie z gatunku Eustrongylides tubifex. Wywołują one chorobę zwaną węgorczycą.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Pingwin skalny – skocz skalny
- Koziorożec alpejski
- Dlaczego pies się trzęsie – ciekawostki o psach
- Najistotniejszy podatek, czyli bez czego nie istnieje udany związek
- Profilaktyka upadków u osób starszych
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Black-throated_loon (dostęp: 18.04.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
