Myszołów włochaty (Buteo lagopus) to średniej wielkości ptak drapieżny. Gniazduje w arktycznych i subarktycznych rejonach Ameryki Północnej, Europy i Azji. Zimą migruje na południe. Dawniej bywał określany mianem „sokoła włochatego”. Określenie to można znaleźć choćby w słynnym dziele Johna Jamesa Audubona „The Birds of America”. Myszołowy włochate zakładają gniazda najczęściej na urwiskach, skarpach lub w koronach drzew. Liczba składanych jaj waha się zazwyczaj od trzech do pięciu. Zależy od dostępności pożywienia. Patki te polują na otwartych terenach. Żywią się przede wszystkim drobnymi ssakami, głównie lemingami i nornikami. To jeden z nielicznych ptaków drapieżnych – obok pustułek, kani i rybołowów – który regularnie zawisa w powietrzu podczas polowania.
Opis
Myszołów włochaty to dość duży ptak drapieżny. Osiąga długość ciała od 46 do 68 cm i rozpiętość skrzydeł mieszczącą się w przedziale 120–153 cm. Masa osobników waha się od 600 do 1660 g. Samice są zwykle większe i cięższe od samców. Co ciekawe, u dorosłych ptaków waga wzrasta zimą. U samców średnio z 822 do 1027 g, a u samic z 1080 do 1278 g. Wśród przedstawicieli rodzaju Buteo gatunek ten plasuje się na szóstym miejscu pod względem masy, na piątym pod względem długości ciała i na czwartym pod względem długości skrzydeł. Skrzydło mierzy od 37,2 do 48,3 cm, ogon od 18,6 do 25,5 cm. Długość dzioba wynosi 3,2–4,5 cm, a skok ma 5,8–7,8 cm. Upierzenie jest przeważnie brązowo-białe, często silnie nakrapiane. Większość osobników ma szeroki, brązowy pas na piersi oraz charakterystyczną ciemną plamę na nadgarstku skrzydła, która kontrastuje z białym spodem. Jest to wyraźnie widoczne u jasnych odmian barwnych. Gatunek wykazuje duże zróżnicowanie ubarwienia między jasnymi a ciemnymi odmianami, samcami a samicami oraz dorosłymi a młodymi osobnikami. Do ich pewnej identyfikacji w terenie często potrzeba sporego doświadczenia.
Myszołów włochaty jest nieco większy od swoich kuzynów – myszołowa zwyczajnego (Buteo buteo) oraz myszołowa rdzawosternego (Buteo jamaicensis). Jego nogi pokryte są piórami. Stanowi to przystosowanie do arktycznych warunków. Nazwa naukowa oddaje tę cechę. Buteo to łacińska nazwa myszołowa zwyczajnego, a lagopus pochodzi z greki. Oznacza „zajęczą stopę”. Szpony myszołowa włochatego są stosunkowo niewielkie.
Wszystkie odmiany barwne wyróżniają się długimi, białymi sterówkami z jedną lub kilkoma ciemnymi przepaskami pod końcem ogona. W spoczynku końce skrzydeł sięgają ogona lub nawet go przekraczają. Myszołów zwyczajny może być podobny do myszołowa włochatego pod względem sylwetki i zmienności ubarwienia, jednak myszołów włochaty ma dłuższe skrzydła i bardziej orli wygląd. Myszołów rdzawosterny z kolei jest bardziej masywny, ma ciemniejszą głowę, krótsze i szersze skrzydła. Brakuje mu także białej nasady ogona. Myszołów królewski (ferruginous hawk) jest od myszołowa włochatego większy, z bardziej masywnym dziobem, jasnym „przecinkiem” na nadgarstku skrzydła i całkowicie jasnym ogonem.
Myszołów włochaty to jedyny ptak drapieżny tej wielkości – poza zupełnie odmiennie wyglądającym rybołowem – który regularnie potrafi zawisać w powietrzu w jednym miejscu, szybko uderzając skrzydłami.
Taksonomia myszołowa włochatego
Myszołów włochaty należy do rodzaju Buteo, grupy średniej wielkości ptaków drapieżnych, które charakteryzują się szerokimi skrzydłami, krótkim ogonem oraz masywnym, krępym tułowiem. W Europie przedstawiciele tego rodzaju określani są mianem myszołowów, a w Ameryce Północnej – jastrzębi. Obecnie wyróżnia się cztery podgatunki myszołowa włochatego.
Podgatunkiem nominatywnym jest B. l. lagopus. Gniazduje w północnej Europie i Azji. Wyróżnia się stosunkowo ciemnym upierzeniem. Jego grzbiet pokrywają jednolicie brązowe pióra, wyraźnie kontrastujące z jaśniejszą głową. B. l. menzbieri występuje we wschodniej Azji. B. l. kamtchatkensis gniazduje na Kamczatce. Charakteryzuje się jaśniejszym upierzeniem w porównaniu z B. l. sanctijohannis. Ponadto jest średnio największym z podgatunków. Z kolei B. l. sanctijohannis zasiedla Amerykę Północną. Wyróżnia się jasnym, nakrapianym grzbietem oraz nieco mniejszymi rozmiarami niż B. l. lagopus.
Zasięg występowania i siedlisko
Myszołów włochaty gniazduje na terenach tundry i tajgi w Ameryce Północnej oraz Eurazji, w szerokościach geograficznych od 61° do 76° N. Lokalnie sięga dalej na południe — nawet do 48° N na Nowej Fundlandii i 58° N w południowej Norwegii. Osobniki z Ameryki Północnej migrują na zimę do południowej Kanady oraz środkowej części Stanów Zjednoczonych. Ptaki eurazjatyckie przenoszą się z kolei do środkowej Europy i Azji, z niewielką liczbą docierającą aż do wschodnich rejonów Wielkiej Brytanii. Większość zimuje pomiędzy równoleżnikami 43° a 58° N. To jedyny przedstawiciel rodzaju, który występuje na wszystkich trzech kontynentach półkuli północnej, tworząc pełny zasięg okołobiegunowy. Zimą, od października do kwietnia, myszołów włochaty najchętniej wybiera tereny bagienne, wrzosowiska, prerie oraz obszary rolnicze, gdzie drobne gryzonie występują najliczniej.
Miejsca lęgowe położone są zwykle na otwartych, niezalesionych terenach. W zależności od warunków ptaki wracają na lęgowiska w kwietniu i maju. Wielkość rewirów łowieckich zimą zależy od dostępności pokarmu. Zazwyczaj wynosi od 10 do 15 km², choć o obszarach zajmowanych w okresie lęgowym wiadomo niewiele. Choć myszołów włochaty bywa atakowany w potyczkach przez inne terytorialne ptaki, jak białozory czy wydrzyki, nie należy do gatunków silnie broniących swojego terytorium. Zimą w Szwecji obserwowano agresywne zachowania myszołowa włochatego wobec myszołowa zwyczajnego. Oba gatunki starają się wzajemnie wykluczać ze stałych łowisk.
Myszołów włochaty – dieta
Myszołów włochaty to drapieżnik o mięsożernych upodobaniach. Jego dieta w 62–98 procentach opiera się na drobnych ssakach. Lemingi i norniki stanowią główny składnik jego pożywienia. Ich udział w diecie waha się w zależności od sezonowej dostępności. Istnieją przesłanki, że ptaki te potrafią dostrzegać ślady zapachowe norników, widoczne jedynie w zakresie ultrafioletu. Może pomagać im to w lokalizowaniu ofiar. Choć z reguły polują na gryzonie, badania z 2015 roku wykazały lęgi myszołowów włochatych na wyspie Kołgiew w Arktyce Rosyjskiej, która pozbawiona jest gryzoni . Ich podstawowym pokarmem były tam pisklęta gęsi. Na północnym zachodzie Rosji, w latach dużej liczebności gryzoni, myszołowy włochate polują przede wszystkim na drobne ssaki. W latach ich niedoboru przerzucają się na inne ofiary, takie jak pardwy czy zające.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Myszarka zaroślowa – mysz zaroślowa
- Mysz karłowata
- Jak rozmnażają się grzyby leśne – poznaj tajemnice grzybów
- Homo aquaticus, czyli hipoteza małpy wodnej
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Rough-legged_buzzard [dostęp: 16.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Marton Berntsen. CC BY-SA 4.0.
