Kaczka jarzębata (Marmaronetta angustirostris), znana też jako marmurka, to średniej wielkości ptak wodny zamieszkujący południową Europę, północną Afrykę oraz zachodnią i środkową Azję. Jej nazwa naukowa pochodzi od greckiego słowa marmaros (czyli marmur – nawiązanie do jej wzorzystego upierzenia) oraz łacińskich angustus (wąski, drobny) i rostris (dziobaty).
Występowanie marmurki
Dawniej można było spotkać ją licznie wokół całego basenu Morza Śródziemnego, dziś jej obecność ogranicza się do kilku miejsc – m.in. południowej Hiszpanii, południowych Włoch, północno-zachodniej Afryki oraz rejonu Lewantu. Dalej na wschód przetrwała w bagnach Mezopotamii w Iraku i w bagnach Shadegan w Iranie – to obecnie najważniejsze miejsce dla tego gatunku na świecie. Niewielkie populacje kaczki jarzębatej żyją też w Armenii, Azerbejdżanie, południowej Rosji, zachodnich Indiach i Chinach.
Marmurki prowadzą raczej wędrowny tryb życia. Po zakończeniu sezonu lęgowego rozpraszają się, a zimą można je spotkać nawet w rejonie Sahelu na południe od Sahary.
Środowisko życia i rozmnażanie
Ptaki te wybierają płytkie, sezonowe zbiorniki wodne – zarówno słodkie, jak i lekko słone czy zasadowe – otoczone gęstą roślinnością, zwykle w suchych regionach. Gniazda zakładają przy brzegu, najczęściej wśród roślin, czasem wyżej – w trzcinach lub na platformach zbudowanych z roślin wodnych. Samica składa zwykle około 12 jaj.
Choć w hodowlach kaczki jarzębate są dość powszechne, to w naturze są bardzo płochliwe i nieufne. Mimo to, bywają towarzyskie i zdarza się, że gniazdują blisko siebie. Poza sezonem lęgowym tworzą zazwyczaj niewielkie grupy, choć lokalnie mogą występować w dużym zagęszczeniu – największe znane zimowisko znajduje się w Chuzestanie w Iranie.
Ciekawostką jest, że w 2011 roku iraccy ornitolodzy zaobserwowali ogromne stado 40 000 tych rzadkich kaczek w irackich bagnach.
Wygląd marmurki
Kaczka jarzębata osiąga długość około 39–42 cm. Ma jasnobrązowe, „marmurkowo” nakrapiane upierzenie i ciemną plamę wokół oka. Głowa sprawia wrażenie puszystej. Samce i samice są bardzo podobne – różni je jedynie wielkość (samice są nieco mniejsze).
Młode kaczki jarzębatej mają więcej jasnych plamek.
W locie skrzydła wydają się jednolite, bez lusterka charakterystycznego dla wielu innych kaczek.
Marmurki żerują w płytkiej wodzie, zbierając pokarm z powierzchni lub zanurzając głowę. Dorosłe osobniki żywią się głównie nasionami (np. z sitowia i rdestnic), ale także owadami wodnymi, drobnymi skorupiakami, a nawet mrówkami – co jest rzadkością wśród kaczek. Zjadają też zielone części roślin wodnych. Dzięki odpowiednio przystosowanemu żołądkowi mogą trawić twarde nasiona, a specjalne wypustki w dziobie pozwalają im filtrować drobne organizmy z wody.
Młode marmurki z kolei żywią się głównie drobnymi bezkręgowcami, bo ich żołądki nie są jeszcze gotowe na twardszy pokarm.
Zagrożenia i ochrona
Kaczka jarzębata to gatunek bliski zagrożenia – według IUCN jej liczebność spada z powodu niszczenia siedlisk oraz nielegalnych polowań. Jest objęta międzynarodową ochroną w ramach Porozumienia AEWA o ochronie wędrownych ptaków wodnych Europy i Afryki.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Australorzekotka szmaragdowa
- Pleszka zwyczajna
- Uzębienie krowy, czyli o tym, czy krowy mają zęby w górnej szczęce
- Tapeżar – problematyczny pterozaur z Wielkiej Brytanii
- Dinozaur, którego się nie spodziewano
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Marbled_duck (dostęp: 26.05.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
