Kawka zwyczajna (Coloeus monedula) to ptak z rodziny krukowatych. Występuje w Europie, zachodniej Azji i północno-zachodniej Afryce. Najczęściej prowadzi osiadły tryb życia. Jednak ptaki z północy i wschodu zimą lecą na południe.
Żyje w grupach i tworzy złożone relacje społeczne. Występuje na terenach rolniczych, w lasach, na wybrzeżach i w miastach.
Nazwa
Linneusz opisał kawkę w XVIII wieku. Nadał jej nazwę Corvus monedula, bo uważano, że zbiera monety. Nazwa rodzaju Coloeus pochodzi ze starogreckiego i oznacza „kawkę”.
Podgatunki kawki zwyczajnej
Istnieją cztery podgatunki kawki. Ich granice często się mieszają.
- Kawka zwyczajna (C. m. monedula). Żyje we wschodniej i północnej Europie. Ma jasny kark i szarą obrożę. Zimą czasem przylatuje do Anglii lub Francji.
- C. monedula spermologus. Występuje w zachodniej i południowej Europie oraz w Afryce Północnej. Jest ciemniejsza i nie ma jasnej obwódki na karku.
- C. monedula soemmerringii. Zamieszkuje Europę Wschodnią i Azję aż po Himalaje. Zimą leci do Iranu i Indii. Ma jasną szyję i ciemną głowę.
- C. monedula cirtensis. Występuje w Maroku i Algierii. Ma matowe, ciemnoszare upierzenie. Jasny kark jest słabo widoczny.
Jak wygląda kawka zwyczajna
Kawka ma 34–39 cm długości. Waży około 240 g. Jej pióra są czarne i błyszczące. Kark i szyja są szare. Dziób i nogi są czarne.
Oczy dorosłych są jasnoszare. Młode mają najpierw niebieskie, potem brązowawe oczy. Obie płcie wyglądają podobnie.
Pierzenie trwa od czerwca do września. W Azji zaczyna się później.
Różnice rozmiaru między regionami są niewielkie. W Azji ptaki mają dłuższe skrzydła. W zachodniej Europie – masywniejsze dzioby.
Zachowanie
Kawka świetnie lata. Potrafi skręcać, szybować i nurkować. W locie porusza skrzydłami szybko i gwałtownie.
Na ziemi chodzi szybko i z wyprostowaną sylwetką. Podczas żerowania trzyma głowę nisko.
Ma krótki dziób i szary kark. W locie wyróżniają ją szybkie, głębokie uderzenia skrzydeł.
Głosy kawki
Kawki są bardzo hałaśliwe. Często słychać ich metaliczny głos: czjak-czjak lub kak-kak. To dźwięki powitalne lub kontaktowe. Gdy dorosłe ptaki karmią młode lub partnerkę, wydają dźwięk kiaw lub kjoł. Samice proszące o pokarm wydają przeciągłe głosy: kjaaj, czajk lub giaaaa. Siedzące razem ptaki dużo trajkoczą. Alarmowy głos to chrapliwe arrrr lub kaaaarr, ostrzega przed drapieżnikami.
Kawka może nauczyć się naśladować ludzką mowę.
Zasięg i środowisko
Kawki występują w Europie, Afryce Północno-Zachodniej i Azji aż po Bajkał i Himalaje. Nie ma ich w subarktycznej północy. Zanikły na Malcie i w Tunezji. Ich zasięg jest ogromny – do 10 milionów km².
Większość kawek nie migruje. Zimują w miastach, np. w Warszawie, gdzie ich liczba bardzo wzrosła.
Kawki lubią pola, łąki i miasta. Unikają gęstych lasów. Lubią towarzystwo innych krukowatych – gawronów, wron, kruków.
Zachowanie
Na wsiach i w lasach kawki są ostrożne wobec ludzi. W miastach są bardziej ufne.
Żyją w stadach. Samce i samice łączą się w pary na całe życie. Jesienią stada się powiększają. Nocą zbierają się na wspólne noclegi. Czasem nocuje razem kilka tysięcy ptaków.
Relacje społeczne
W stadzie jest hierarchia. Ptaki wyżej w hierarchii dominują nad słabszymi. Partnerzy mają ten sam status. Samce zdobywają pozycję, zanim znajdą partnerkę. Samice przejmują status partnera, a te bez pary są najniżej w hierarchii (najmniejszy dostęp do jedzenia i schronienia).
Zachowania dominacyjne
Kawki pokazują dominację przez konkretne ruchy:
- Dziób w górze – oznacza spokój lub pewność siebie. Ptak chce dołączyć do grupy.
- Dziób w dół, nastroszone pióra – oznacza groźbę. Dwa ptaki często tak się mierzą.
- Postawa obronna – głowa nisko, rozłożony ogon, nastroszone pióra.
- Walka – ptaki skaczą na siebie, łapią się pazurami i dziobią.
Podczas kłótni inne kawki zbierają się i hałasują.
Kawka – rozmnażanie
Kawki osiągają dojrzałość płciową w drugim roku życia. Zwykle łączą się w pary na całe życie. Rozstania są rzadkie i mają miejsce głównie w pierwszych miesiącach. Samotne osobniki mają trudności z obroną gniazda i wychowaniem młodych.
Gniazdują w koloniach. Szukają dziupli w drzewach, szczelin w skałach, kominów, ruin i budynków. Zdarza się, że blokują kominy patykami. Budują platformy z gałęzi i wyściełają gniazdo włosami, trawą i wełną.
Jaja kawek są niebieskawe z ciemniejszymi plamkami. Samica wysiaduje je 17–18 dni. W lęgu zwykle jest 4–5 jaj. Pisklęta są karmione przez oboje rodziców przez około miesiąc po opuszczeniu gniazda.
Żerowanie
Kawki żerują głównie na ziemi, ale też w koronach drzew, na wysypiskach i w ogrodach. Są aktywne rano i o zmierzchu. Zbierają owady, dżdżownice, małe gryzonie, jaja, pisklęta oraz padlinę. Jedzą też zboża, nasiona, owoce i orzechy.
Żywią się głównie pokarmem roślinnym, ale w okresie lęgowym jedzą więcej owadów. W Hiszpanii znaleziono w ich żołądkach ziarna i chrząszcze.
Kawki dzielą się pokarmem z innymi, niezależnie od pokrewieństwa.
Zwalczanie jako szkodnik
W XVI wieku kawki były uznawane za szkodniki, niszczące zboże i owoce. Były masowo tępione, zwłaszcza w Norfolk. Dziś w Wielkiej Brytanii można je legalnie odławiać lub odstrzeliwać zgodnie z ustawą o ochronie przyrody.
Kawka w kulturze i folklorze
W starożytnej Grecji kawka była symbolem próżności. Wierzono, że wpada do oliwy, podziwiając swoje odbicie. W Rzymie zapowiadała deszcz. W Czechach widok kłócących się kawek miał oznaczać nadchodzącą wojnę. W Walii była uważana za świętego ptaka, ponieważ gniazdowała na kościołach.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Goryl nizinny
- Żółw szylkretowy
- Jakie zwierzęta mieszkają na Antarktydzie?
- Parazaurolof
- Kolagen w kościach sprzed milionów lat?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Western_jackdaw (dostęp: 06.05.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
