Jarzębatka znana także jako pokrzewka jarzębata lub gajówka jarzębata (Curruca nisoria) to typowy przedstawiciel pokrzewek. Gniazduje na obszarach Europy Środkowej i Wschodniej oraz Azji Zachodniej i Środkowej. Jest to ptak wróblowaty, znany z silnych migracji. Zimuje w tropikalnych regionach wschodniej Afryki.
Jarzębatka to największa pokrzewka z rodzaju Curruca. Osiąga 15,5–17 cm długości. Waży od 22 do 36 g. Samce wyróżniają się ciemnoszarym upierzeniem na grzbiecie, białymi końcówkami piór lotek i sterówek oraz wyraźnym prążkowaniem na spodzie ciała. Samice wyglądają podobnie. Są jednak jaśniejsze, a ich prążkowanie jest delikatniejsze. Młode osobniki mają szarobrązowe ubarwienie na grzbiecie, jasnobeżowe na spodzie i bardzo niewiele prążków. Utrudnia to ich identyfikację. Łatwo je pomylić z pokrzewkami ogrodowymi, choć różnią się od nich subtelnym prążkowaniem na pokrywach ogonowych, jasnymi obrzeżeniami piór skrzydeł oraz nieco większym rozmiarem. Dorosłe osobniki mają żółtą tęczówkę, podczas gdy u młodych jest ona ciemna. Dziób tych ptaków jest czarny z jaśniejszą nasadą, a nogi szarobrązowe.
Taksonomia
Pokrzewka jarzębata wyróżnia się wśród gatunków rodzaju Curruca. Prążkowanie na spodzie ciała, które ją charakteryzuje, jest rzadko spotykane. Dzieli je jedynie z pokrzewką cypryjską. Ta jednak posiada czarne prążki i zupełnie odmienny układ barw.
Istnieją dwa podgatunki jarzębatki. Nominatywny Curruca nisoria nisoria, który występuje na większości zasięgu gatunku oraz Curruca nisoria merzbacheri zamieszkujący wschodnią część obszaru Azji Środkowej. Ten drugi podgatunek jest nieco jaśniejszy i ma mniej wyraźne prążkowanie niż forma nominatywna. Różnice są jednak minimalne, a zasięgi obu podgatunków zachodzą na siebie. Prowadzi to do ich krzyżowania się. Niektórzy badacze uznają je za synonimy.
Nazwa gatunkowa nisoria pochodzi z łacińskiego średniowiecznego określenia krogulca, który również charakteryzuje się prążkowanym upierzeniem.
Ekologia
Pokrzewka jarzębata preferuje otwarte tereny z zaroślami. Jej siedliska są bardzo zbliżone do tych, w których występuje gąsiorek. Gniazdo budowane jest w niskich krzewach lub w jeżynach. Samica składa od trzech do siedmiu jaj.
Jak większość pokrzewek, ptak ten żywi się głównie owadami, ale pod koniec lata i jesienią w jego diecie pojawiają się również jagody i inne miękkie owoce. Śpiew jarzębatki przypomina miłe dla ucha trele pokrzewki ogrodowej. Jest jednak bardziej szorstki, mniej melodyjny i wyżej tonowany. W jego tonacji można dostrzec pewne podobieństwa do śpiewu pokrzewki cierniówki.
Występowanie
Populacja pokrzewki jarzębatej w Europie szacowana jest na około 460 tysięcy par lęgowych. Gatunek ten zmniejszył swoją liczebność na zachodnich krańcach zasięgu, szczególnie w Danii – gdzie całkowicie wyginął jako ptak lęgowy – oraz w Niemczech. Główną przyczyną tych spadków jest utrata siedlisk wynikająca z intensyfikacji rolnictwa. Z drugiej strony, na Ukrainie i w południowej Finlandii odnotowano wzrost populacji. Na wschodzie liczebność pozostaje stabilna.
Jarzębatka podczas jesiennych migracji regularnie pojawia się w Wielkiej Brytanii. Przyrodnicy odnotowują tam około 100–200 obserwacji rocznie. Głównie na wschodnim wybrzeżu. Rzadziej ptak ten trafia do Irlandii, z około 10–20 obserwacjami rocznie. Wiosenne migracje do Wielkiej Brytanii są niezwykle rzadkie – zaledwie 1–3 obserwacje na dekadę. Zdecydowana większość tych przypadków dotyczy młodych ptaków w pierwszym roku życia.
Opis
Pokrzewka jarzębata to największa z pokrzewek. Wyróżnia się nietypowym jak na ten rodzaj upierzeniem oraz masywną sylwetką z długim ogonem i stosunkowo grubym dziobem. Dorosły samiec swoim wyglądem przypomina jastrzębia, krogulca lub kukułkę. Posiada żółte tęczówki, które nadają mu charakterystycznego, drapieżnego wyrazu. Wierzch jego ciała jest ciemnopopielaty, spód brudnobiały z szarobrązowym prążkowaniem, które układa się w subtelny, jarzębaty wzór. Lotki i sterówki są ciemnobrązowe z białymi obrzeżeniami.
Samice mają bardziej jednolite, brązowawe ubarwienie i delikatniejsze prążkowanie na spodzie ciała. Młode osobniki nie posiadają prążkowania. Poza tym z wyglądu przypominają samice. Ich oczy, początkowo ciemnoszare, zmieniają kolor wraz z wiekiem. W pierwszym roku życia stają się ciemnobrązowe, a później nabierają odcieni szarożółtych lub pomarańczowożółtych u samców. Jasne obrzeżenia piór na skrzydłach tworzą delikatny łuskowaty wzór. Zakończenia pokryw skrzydłowych układają się w dwa subtelne białe paski.
Jarzębatka jest ptakiem skrytym, rzadko widywanym na otwartych przestrzeniach. Preferuje zakrzaczenia i korony niskich drzew. Często dzieli siedliska z gąsiorkiem, którego obecność może być wskazówką do odnalezienia gajówki jarzębatej.
Wymiary:
- Długość ciała: około 16 cm
- Rozpiętość skrzydeł: 27 cm
- Masa ciała: około 30 g
Pożywienie
Pokrzewka jarzębata odżywia się głównie owadami, ich larwami i poczwarkami, a także pająkami oraz innymi drobnymi bezkręgowcami. Żeruje głównie na gałązkach drzew i krzewów, ale także wśród roślin zielnych. Jesienią zjada również jagody i inne owoce.
W przeciwieństwie do innych pokrzewek jarzębatka częściej poluje na ziemi. W poszukiwaniu pożywienia penetruje wyższe zarośla, źdźbła traw i liście. Nie ściga jednak owadów w locie. Skupia się na zbieraniu zdobyczy z powierzchni roślin lub ziemi. W czasie żerowania może czasowo opuszczać swoją ulubioną strefę zakrzaczeń, dostosowując się do dostępności pokarmu.
Status i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nieprzerwanie od 1988 roku uznaje pokrzewkę jarzębatą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność światowej populacji, oszacowana na podstawie danych BirdLife International z 2015 roku, wynosi od 4 do 7,8 milionów dorosłych osobników. Trend pozostaje stabilny.
W Polsce pokrzewka jarzębata objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to, że jej populacja i siedliska są prawnie chronione przed ingerencją człowieka. Na Czerwonej liście ptaków Polski uznano ją za gatunek najmniejszej troski (LC). Wskazuje to, że obecnie nie jest zagrożona wyginięciem.
Największym zagrożeniem dla tego gatunku jest niszczenie zarośli i zadrzewień, zwłaszcza tych wzdłuż dolin rzecznych i dróg. Dodatkowym czynnikiem ryzyka mogą być zmiany klimatyczne. Jarzębatka źle znosi chłodne i wilgotne lata, co może wpływać na jej liczebność w dłuższej perspektywie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Faeton białosterny
- Cephalopholis argus
- Co naprawdę wykazał eksperyment Millera-Ureya?
- Kto stworzył Boga?
- Zwoje z Qumran – najważniejsze odkrycie archeologii biblijnej
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Barred_warbler [dostęp: 28.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Hugh Venables. Licencja: CC BY-SA 2.0.
