Gęś tybetańska, gęś indyjska (Anser indicus) to gatunek gęsi, który gniazduje w Azji Środkowej. Tworzy liczne kolonie w pobliżu górskich jezior. Zimą migruje do Azji Południowej. Dociera aż na południe Półwyspu Indyjskiego. W jednym lęgu składa od trzech do ośmiu jaj. Umieszcza je w gnieździe na ziemi. Jest znana z tego, że pokonuje ekstremalnych wysokości podczas przelotów przez Himalaje. To jeden z najwyżej latających ptaków na świecie.
Taksonomia
Rodzaj Anser, obejmujący gęsi szare, nie ma żadnych innych gatunków naturalnie występujących w Indiach. Ponadto żaden przedstawiciel tego rodzaju nie jest rodzimy dla regionu etiopskiego (Afryka Subsaharyjska), australijskiego czy neotropikalnego (Ameryka Południowa i Środkowa). W 1852 roku Ludwig Reichenbach sklasyfikował gęś tybetańską w monotypowym rodzaju Eulabeia. Jednak według systematyki Johna Boyda zarówno Eulabeia, jak i rodzaj Chen są traktowane jako podrodzaje w obrębie Anser.
Opis gęsi tybetańskiej
Gęś tybetańska osiąga długość ciała od 68 do 82 cm. Jej masa wynosi od 2 do 3 kg. Rozpiętość skrzydeł mieści się w przedziale 140–160 cm. Charakterystyczną cechą dorosłych osobników są dwa czarne pasy na białej głowie. Nie występują one u młodych ptaków. Przód szyi, brzuch, plecy i pokrywy skrzydłowe mają szare ubarwienie. Kontrastują z czarnymi lotkami. Dziób jest żółty i zakończony czarnym paznokciem. Nogi również przybierają żółtą barwę.
Zasięg występowania
Gęś tybetańska zamieszkuje wysokogórskie tereny Azji Środkowej. Spotkać ją można głównie w Mongolii i Chinach. Na zimowiska przemieszcza się do rejonów rozciągających się od Pakistanu po Mjanmę. Jej historyczny zasięg był znacznie większy. Na zachodzie sięgał po Hindukusz i Tien-szan, na wschodzie po Wielki Chingan, a na północy po Bajkał. Na południu ograniczały go Himalaje. W wyniku presji człowieka ptak został wytępiony w części swojego pierwotnego areału. Obecnie występuje od rosyjskiej części Ałtaju i pogranicza Mongolii z Tuwą po Ladakh (północ–południe) oraz od Mandżurii po Pamir i Tien-szan (wschód–zachód).
Obszary lęgowe gęsi tybetańskiej są rozmieszczone nieregularnie. Ich łączna długość wynosi około 3500 km (dane z 2005 roku). Znacząca część populacji zimuje na Wyżynie Tybetańskiej (25%). Od 25% do 50% ptaków spędza zimę w Indiach. Uciekinierzy z niewoli bywają spotykani poza naturalnym zasięgiem gatunku. W niektórych miejscach populacje zbiegłych lub celowo wypuszczonych ptaków utworzyły stabilne lęgowiska.
W Polsce gęś tybetańska jest obserwowana sporadycznie, choć coraz częściej. Do 2014 roku odnotowano 96 przypadków jej pojawienia się, obejmujących łącznie 113 osobników. Jednak ze względu na niepewność co do naturalnego pochodzenia tych ptaków, gatunek został sklasyfikowany w kategorii D według AERC. Nie jest oficjalnie uznawany za część krajowej awifauny.
Gęś tybetańska – ekologia
Latem gęś tybetańska preferuje wysokogórskie jeziora, gdzie żywi się niską trawą. Podczas migracji przemieszcza się na południe z Tybetu, Kazachstanu, Mongolii i Rosji, pokonując Himalaje. Ptaki zwróciły uwagę naukowców, gdy stały się jednymi z pierwszych ofiar wysoce zjadliwej ptasie grypy H5N1 w rejonie Qinghai. Na gęsi polują m.in. wrony, lisy, kruki, orły morskie i mewy. Mimo to populacja może mieć tendencję wzrostową. Jej oszacowanie jest jednak trudne, ponieważ gatunek występuje na obszarze przekraczającym 2,5 miliona km².
Jeden z najwyżej latających ptaków na świecie
Gęś indyjska jest jednym z najwyżej latających ptaków na świecie. Słyszano ją przelatującą nad Makalu (8481 m n.p.m.). Według niezweryfikowanych relacji miała być widziana nawet nad Mount Everestem (8848 m n.p.m.). Przez długi czas nie udawało się bezpośrednio śledzić jej przelotów na wysokościach powyżej 6540 m n.p.m. Współczesne badania sugerują, że ptaki wybierają niżej położone przełęcze w Himalajach. Wiosenna migracja z nizin Indii na Wyżynę Tybetańską odbywa się etapami. Sam lot nad Himalajami może trwać zaledwie siedem godzin. Co ciekawe, gęsi nie korzystają z korzystnych wiatrów. Czekają na ich osłabienie, po czym wykonują jedne z najbardziej stromych wznoszeń w świecie ptaków, utrzymując je przez wiele godzin. Badania z 2011 roku wykazały, że osiągają maksymalnie 6400 m n.p.m. W 2012 roku prześledzono migrację 91 gęsi. Większość z nich poruszała się na wysokości poniżej 5784 m n.p.m. Nieliczne osobniki przekraczały 6500 m n.p.m. Najwyżej zarejestrowany lot wyniósł 7290 m n.p.m. Większość przelotów na dużych wysokościach odbywała się nocą, gdy gęstsze, chłodniejsze powietrze ułatwiało lot. Współcześni badacze uważają, że relacje o przelotach na wysokościach 8000 m n.p.m. mogą być przesadzone.
Na zimowiskach gęsi tybetańskie często przebywają na terenach uprawnych. Żywią się jęczmieniem, ryżem i pszenicą. Osobniki pochodzące z Kirgistanu zatrzymują się na 20–30 dni w zachodnim Tybecie i południowym Tadżykistanie przed dalszą migracją na południe. Niektóre z nich wykazują dużą wierność zimowym siedliskom.
Gęsi indyjska gniazdują głównie na Wyżynie Tybetańskiej. U tego gatunku obserwuje się pasożytnictwo lęgowe. Samice o niższej pozycji społecznej próbują składać jaja do gniazd dominujących osobników.
Ze względu na atrakcyjny wygląd i łatwość rozmnażania gęś tybetańska jest często hodowana w niewoli. W Wielkiej Brytanii nierzadko obserwuje się zbiegłe osobniki. W ostatnich latach zaobserwowano nawet przypadki lęgów – w 2002 roku odnotowano pięć par lęgowych. Wskutek częstych ucieczek oraz celowych introdukcji gatunek może stopniowo zadomawiać się na Wyspach Brytyjskich. Podobne przypadki miały miejsce na Florydzie, gdzie ptaki były wypuszczane lub uciekały. Brakuje jednak dowodów na ich rozmnażanie. Populacja zdaje się utrzymywać wyłącznie dzięki kolejnym ucieczkom lub celowym wypuszczeniom.
Lęgi
Okres lęgowy gęsi tybetańskiej rozpoczyna się w maju lub czerwcu. W Ladakh składanie jaj przypada głównie na drugi tydzień maja, natomiast w Tien-szanie na początek lub środek tego miesiąca. Gatunek jest monogamiczny. Ptaki tworzą pary na całe życie.
Gniazda najczęściej zakładane są na skałach lub stromych brzegach. Zdarza się jednak, że gęsi wykorzystują stare gniazda ptaków drapieżnych, takich jak sęp kasztanowaty (Aegypius monachus) czy myszołów mongolski (Buteo hemilasius). Samica składa od 2 do 8 jaj. Najczęściej w lęgu znajduje się 4–6 jaj. Inkubacja trwa od 27 do 30 dni.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Drzewołaz karłowaty
- Drzemlik – sokół drzemlik – sokół królik
- Ile pająk ma nóg? Zwierzęta, które kryją wiele tajemnic
- Glistnik jaskółcze ziele
- Pofalowane dno oceaniczne – czy wyewoluowało?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Bar-headed_goose [dostęp: 15.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
