Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.) to gatunek byliny z rodziny makowatych (Papaveraceae). Jest to jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju glistnik (Chelidonium).
Występowanie
Glistnik jaskółcze ziele rozpowszechniony jest w strefie klimatu umiarkowanego w Eurazji, poza tym zawleczony został także na inne kontynenty. W Polsce jest pospolity w całym kraju, z wyjątkiem najwyższych gór. W Tatrach rośnie do wysokości ok. 950 m n.p.m., w Bieszczadach do ok. 600 m n.p.m., w Karkonoszach do 850 m n.p.m.
Nazwa
Pochodzenie nazwy glistnika jaskółcze ziele związane jest ze zbieżnością zakwitania i zamierania tej rośliny z przylatywaniem i odlatywaniem jaskółek. Istnieją też inne teorie pochodzenia nazwy, m.in. taka, że alchemicy korzeń glistnika nazywali „kamieniem mądrości” oraz coeli donum, co znaczy „dar niebios”, i stąd nazwa łacińska chelidonium.
Morfologia
Glistnik jaskółcze ziele jest rośliną silnie gałęzistą (rozgałęzienia widlaste) o wysokości od 0,3 do 1 m.
Łodyga jest okrągła na przekroju. Za młodu rzadko odstająco owłosiona, zwłaszcza w węzłach. Z czasem łysieje. Wewnątrz jest pusta i przeważnie zapadnięta. Korzeń ma palowy, a system korzeniowy z grubym (1 cm średnicy), stożkowatym i czarnobrązowym korzeniem głównym i bardzo licznymi korzeniami bocznymi.
Liście rośliny są odziomkowe, dolne mają ogonek o długości 2-5 cm. Ich blaszka liściowa o długości do 8-20 cm jest pierzastosieczna, o 5-7 odcinkach jajowatych do kolistych, nierówno, głęboko wcinanych lub karbowanych. Górne liście są krótsze, trzyklapowe, krótkoogonkowe. U nasady ogonek liści rozszerza się i słabo obejmuje łodygę. Liście z wierzchu są jasnozielone, spodem jasnosine i słabo owłosione.
Kwiaty skupione są po 3 do 8 w baldaszkach wspartych drobnymi podsadkami o długości do 1-2 mm. Szypułki kwiatowe mają długość 2-8 cm, za młodu są owłosione, później nagie. Kwiaty osiągają do 2,5 cm średnicy. Korona składa się z 4 odwrotnie jajowatych płatków o długości około 1 cm.
Owoc to równowąska, zielona torebka, pękająca dwiema klapami od nasady ku szczytowi. Wyglądem swym przypomina łuszczynę. Ma długość do 2-5 cm i szerokość 2-3 mm. Zawiera bardzo liczne nasiona, które są czarne lub ciemnobrązowe, błyszczące, lekko nerkowate, o długości około 1,2-1,6 mm i grubości około 1 mm, zaopatrzone w białożółtawy, mięsisty, grzebykowaty elajosom. Powierzchnia nasiona jest błyszcząca (z czasem matowieje) i delikatnie siatkowana. Tysiąc nasion waży 0,7 g.
Rozwój
Glistnik jaskółcze ziele kwitnie od maja do września. Nasiona rozsiewane są przez mrówki wabione elajosomem. Dojrzewają sukcesywnie w okresie od czerwca do grudnia. Rozpoczynają kiełkowanie w zależności od warunków pogodowych po 20-60 dniach. Zachowują zdolność do kiełkowania przez 4 lata, jednak z każdym rokiem zdolność ta wyraźnie spada.
Liścienie są owalne, a liście młodociane trójklapowe. Po pierwszym roku rozwoju rośliny zimują, wytworzywszy niewielką rozetę liści odziomkowych. Organy nadziemne dobrze znoszą mrozy, co zawdzięczają glikogenowi. W kolejnym roku intensywny wzrost rozpoczyna się w końcu marca i już od połowy maja rozpoczyna się kwitnienie. Kwiaty glistnika są samopylne, choć dochodzi także do zapylenia krzyżowego.
Glistnik rozmnaża się także wegetatywnie. Następuje to w wyniku specyficznego przyrostu korzenia. Od góry, w części środkowej korzenia dochodzi do zamierania komórek. Równocześnie przyrasta on pierścieniowo w dwóch kierunkach. W efekcie następuje od góry rozszczepienie korzenia głównego i w miarę kontynuowania tego procesu powstają dwie rośliny potomne.
Właściwości zdrowotne
Roślina ta ma długą tradycję zastosowań leczniczych, sięgającą starożytności. Zawiera liczne alkaloidy działające rozkurczowo na mięśnie gładkie, poza tym preparaty z ziela działają żółciopędnie, przeciwbakteryjnie, uspokajająco, przeciwbólowo. Charakterystyczny, żółtopomarańczowy sok mleczny używany jest w lecznictwie ludowym do usuwania kurzajek. Od początków XXI wieku stosowanie ziela glistnika i jego alkaloidów w lecznictwie jest ograniczane z powodu potwierdzonej hepatotoksyczności.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Hyzop lekarski
- Chaetodon capistratus
- Biblia wyprzedziła naukę w sprawie wieprzowiny
- Dieta biegacza – co powinno się w niej znaleźć?
- Wojny w imię chrześcijaństwa a Pismo Święte
Źródła
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Glistnik_jaskółcze_ziele
- https://opieka.farm/glistnik-jaskolcze-ziele-chelidonium-majus-l/
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
