Biegus malutki (Calidris minuta) to niewielki ptak brodzący z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Gniazduje w arktycznych rejonach Europy i Azji. Na zimę migruje na południe. Dociera do Afryki oraz południowej Azji. Sporadycznie pojawia się jako zabłąkany wędrowiec w Ameryce Północnej i Australii. Nazwa rodzajowa Calidris pochodzi z greki starożytnej. Słowa kalidris lub skalidris, używane były przez Arystotelesa do określania szarych ptaków wodnych. Epitet gatunkowy minuta wywodzi się natomiast z łaciny i oznacza „mały”.
Wygląd
Biegus malutki to niewielki, krępy siewkowiec o krótkim tułowiu. W przeciwieństwie do podobnego biegusa małego, jego ogon nie wystaje poza końce skrzydeł. Jest także nieco mniejszy od swojego krewniaka. Posiada czarny, prosty dziób, który na końcu jest lekko zakrzywiony. Nogi są czarne. Zabrudzone błotem mogą wydawać się jaśniejsze (dla porównania u biegusa małego są żółtawe).
Dorosłe osobniki w okresie lęgowym mają rdzawo- lub pomarańczowo-brązowy grzbiet, głowę i pierś. Samce zwykle mają bardziej intensywne barwy. Charakterystycznym elementem upierzenia jest rozdwojona brew oraz wzór na grzbiecie przypominający łuskowanie. Dodatkowo na grzbiecie widoczna jest jasna linia w kształcie litery „V”. W szacie zimowej upierzenie biegusa malutkiego staje się bardziej stonowane. Grzbiet przybiera szary odcień z białymi krawędziami piór. Spód ciała pozostaje biały, z szarymi bokami piersi.
Młode ptaki w szacie juwenalnej wyróżniają się rdzawo-białym wzorem na grzbiecie oraz delikatnym pomarańczowym nalotem na bokach szyi.
Wymiary
- długość ciała: 12–14 cm (według niektórych źródeł do 15,5 cm),
- rozpiętość skrzydeł: 28–31 cm,
- masa ciała: 17–44 g.
Zachowanie biegusa malutkiego
Populacja biegusa malutkiego, podobnie jak biegusa krzywodziobego (Calidris ferruginea), jest silnie uzależniona od liczebności lemingów. W latach, gdy populacja tych gryzoni jest niska, drapieżniki takie jak wydrzyki i sowy śnieżne, które zwykle polują na lemingi, zaczynają intensywniej atakować ptaki gniazdujące w Arktyce, w tym biegusy.
Zimą biegus malutki jest gatunkiem towarzyskim. Często tworzy duże stada, łącząc się z innymi przedstawicielami rodzaju Calidris, zwłaszcza z biegusem zmiennym (Calidris alpina). Biegus malutki preferuje błotniste wybrzeża oraz obrzeża śródlądowych zbiorników wodnych, gdzie żeruje na drobnych bezkręgowcach.
Gatunek objęty jest ochroną w ramach Porozumienia o Ochronie Wędrownych Ptaków Wodno-Błotnych Afryki i Eurazji (AEWA), które ma na celu zachowanie siedlisk i populacji migrujących ptaków wodnych na tych obszarach.
Ekologia
Środowisko życia
W sezonie lęgowym biegusy malutkie zamieszkują arktyczną tundrę na nizinach. W zachodnich częściach ich zasięgu spotykano je jednak także na wysokościach przekraczających 1000 m n.p.m. Preferują suche tereny z karłowatymi wierzbami, położone w pobliżu bagien, a także obszary z mchami i ciborami, poprzetykane tufurami porośniętymi bażyną (Empetrum). Na zimowiskach wybierają wybrzeża. Można je spotkać na piaszczystych i błotnistych estuariach, w zamkniętych lagunach, wzdłuż nadbrzeżnych strumieni oraz na solniskach. Zdarza się również, że przebywają w głębi lądu, na podmokłych terenach, takich jak pola ryżowe.
Wędrówki
Biegusy malutkie to ptaki migrujące. Wędrują głównie nocą. Od sierpnia do października można je obserwować podczas przelotów w głębi kontynentu europejskiego. W trakcie wędrówki zatrzymują się na błotnistych brzegach jezior i rzek, a także w miejscach okresowo zalewanych oraz na nadmorskich wybrzeżach.
Lęgi
Gniazdo biegusa malutkiego to proste zagłębienie w suchym podłożu, skąpo wyściełane, czasem tylko kilkoma listkami. Najczęściej znajduje się na otwartym terenie. Niekiedy jest częściowo osłonięte roślinnością.
Okres składania jaj przypada na czerwiec i lipiec. Samica składa cztery jaja o oliwkowej lub płowej skorupce z ciemnymi plamkami. Średnie wymiary jaj to 29 × 20,7 mm. Wysiadywanie trwa około 20 dni. Uczestniczą w nim oboje rodzice. Zdarzają się przypadki poligamii, zarówno wśród samców, jak i samic.
Pożywienie
Biegusy malutkie żywią się głównie bezkręgowcami. Wyszukują ich zarówno za dnia, jak i nocą. W sezonie lęgowym dieta ptaków składa się przede wszystkim z dorosłych owadów i larw muchówek (Diptera), w tym komarów i koziułkowatych. Poza sezonem lęgowym jadłospis staje się bardziej zróżnicowany. Obejmuje mrówki, błonkoskrzydłe (Hymenoptera), wodne owady, pierścienice, niewielkie mięczaki, skorupiaki, wodopójki, chrząszcze, a także fragmenty materii roślinnej.
Biegus malutki – status ochronny
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje biegusa malutkiego jako gatunek najmniejszej troski (Least Concern, LC) nieprzerwanie od 1988 roku. Według danych Wetlands International z 2015 roku światowa populacja tego gatunku wynosiła około 1,5–1,6 miliona osobników. Jej liczebność wykazuje trend wzrostowy.
Pomimo globalnej stabilności populacji, w niektórych rejonach biegusy malutkie są zagrożone w wyniku działalności człowieka. Na południowo-wschodnim wybrzeżu Indii negatywny wpływ na nie ma nielegalny odłów oraz przekształcanie środowiska przez przemysł solny. W Namibii, zwłaszcza w rejonie Walvis Bay, zimowiska ptaków są niszczone w wyniku rozwoju przedmieść i portów. Dodatkowym problemem są turyści, którzy nagminnie niepokoją ptaki.
Biegusy malutkie są również podatne na choroby, w tym ptasią malarię oraz botulizm.
W Polsce gatunek podlega ścisłej ochronie gatunkowej.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mandryl barwnolicy – mandryl
- Czerwony krab
- Czy komary lecą do światła, czy do ciepła?
- Stegozaur
- Skąd się wzięły szczęki u kręgowców?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Little_stint [dostęp: 28.02.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
