Mieniak tęczowiec (Apatura iris) to motyl z rodziny rusałkowatych (Nymphalidae). Żyje w strefie palearktycznej – od Europy po Chiny.
Wygląd
Mieniak tęczowiec ma ciemnobrązowe skrzydła, na których widać białe pasy i plamy. Na tylnych skrzydłach natomiast znajduje się małe pomarańczowe oczko.
Rozpiętość skrzydeł samców wynosi od 70 do 80 mm. Wyróżnia je fioletowo-niebieski połysk, którego brak u samic.
Samice są większe od samców (rozpiętość skrzydeł 80–92 mm), ale ich skrzydła są matowe.
Gąsienice mieniaka tęczowca mają kolor zielony, z białymi i żółtymi plamkami. Posiadają także dwa duże rogi na głowie i jeden mniejszy na końcu ciała.
Mieniak tęczowiec – zwyczaje
Większość życia motyle te spędzają wysoko w koronach drzew. Samice schodzą na ziemię tylko po to, by złożyć jaja na wierzbach, podczas gdy samce bronią swoich terytoriów. Czasami mieniaki tęczowce zlatują także po to, by napić się wody z kałuż lub żerować.
Mieniak tęczowiec nie zbiera nektaru z kwiatów: żywi się spadzią z mszyc, sokiem z dębów, a także padliną, moczem i odchodami.
Dawniej zbieracze używali rozkładających się zwłok zwierząt, by zwabić samce mieniaków tęczowców. Gdy to się nie udawało trzeba było używać bardzo długich siatek.
Często motyle giną na drogach, przyciągnięte zapachem padliny.
Cykl życiowy
Jaja składane są pod koniec lata na liściach wierzby iwy (Salix caprea) lub innych gatunkach wierzb i topól. Gąsienice po wylęgu ukrywają się na nerwie liścia i żerują nocą.
Na zimę gąsienice zmieniają kolor z zielonego na brązowy i zimują w rozwidleniach gałęzi. W czerwcu przekształcają się w zieloną poczwarkę przypominającą pąk liścia. Dorosłe motyle wylatują w lipcu i sierpniu.
Siedlisko i występowanie
Mieniak tęczowiec zamieszkuje stare lasy liściaste. Występuje w Europie, w tym w południowej Anglii, oraz na terenach przez Azję po Chiny.
W Anglii dawniej był pospolity, jednak w XX wieku znacznie zmniejszył zasięg. Największe straty spowodowała wycinka lasów i ich przekształcanie w plantacje drzew iglastych.
Obecnie występuje głównie w południowo-wschodniej Anglii, m.in. w Hampshire, Surrey i Sussex. Programy przywracania dzikiej przyrody (np. Knepp Estate) przyczyniły się do jego powrotu.
Odmiany (podgatunki)
- Apatura iris iris – Europa
- Apatura iris amurensis – Daleki Wschód Rosji
- Apatura iris bieti, xanthina, kansuensis – Tybet i Chiny
Ciekawostki
Motyl ten pojawia się w literaturze. Występuje w opowiadaniu Roberta W. Chambersa „The Purple Emperor” oraz w „Hobbicie” J.R.R. Tolkiena (rozdział „Muchy i pająki”).
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Co jedzą ślimaki? Sprawdź ich dietę i ulubione pokarmy
- Jaki jest najbardziej jadowity wąż na świecie?
- Mastif tybetański – największy pies świata
- Młoda Ziemia – dowody geologiczne
- Megabrekcja i katastrofa
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Apatura_iris (dostęp: 15.05.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Charles J. Sharp. Licencja: CC BY-SA 4.0.
