Grążel drobny (Nuphar pumila (Timm) DC.) to gatunek byliny wodnej z rodziny grzybieniowatych (Nymphaeaceae).
Występowanie
Jako gatunek rodzimy występuje w Europie i Azji. W Polsce występuje w rozproszeniu w północnej części niżu, częściej na Pomorzu Zachodnim, rzadziej na Pomorzu Wschodnim. W południowej Polsce opisano jego występowanie tylko na dwóch stanowiskach na Śląsku – w okolicy Boguszyc i Pszczyny.
Morfologia
Grążel drobny jest bardzo podobny do grążela żółtego, zwłaszcza zmarniałego. Jednak kłącze jest dużo cieńsze niż u grążela żółtego, wynosi 10-20 mm grubości i 20-70 cm długości.
Liście są małe, osiągają 5-15 cm długości i 4-13 cm szerokości. Posiadają długi, sięgający do 2,5 m ogonek liściowy. Liście podwodne są delikatne, okrągławe i mają zatokowy brzeg (heterofilia).
Kwiaty są obupłciowe, o średnicy 2-3 cm, z licznymi płatkami korony i 5 żółtozielonymi działkami kielicha (3-5 razy dłuższymi od płatków). Kwiat ma 11 małych łopatkowatych płatków. Słupek składa się z 8-12 zrośniętych owocolistków, a jego znamię jest tarczowate, płaskie, z 8-12 promieniami dochodzącymi do ząbkowanego brzegu.
Owoc to torebka o gruszkowatym kształcie, dwa razy mniejsza niż u grążela żółtego. Dojrzewa ponad powierzchnią wody, z zachowanymi zielonymi działkami. Dopiero dojrzałe owoce zanurzają się i rozpadają na owocolistki, te w śluzowatej otoczce wraz z nasionem unoszą się na powierzchni wody.
Środowisko życia
Bylina zasiedla zbiorniki wód stojących o bardzo zróżnicowanej żyzności, ale preferuje podłoże torfowe. Jest wrażliwa na obecność wapnia w wodzie lub w podłożu.
Grążel drobny kwitnie od czerwca do września.
Właściwości
Roślina stosowana jest w ziołolecznictwie i posiada następujące właściwości: łagodzące, antyseptyczne, rozkurczowe, moczopędne, rozkurczowe, przeciwbólowe, hipotensyjne, uspokajające, zwężające naczynia.
Grążel drobny zawiera w swoim składzie dwa izomeryczne alkaloidy: nufarydynę alfa i nufarydynę beta. W kwiatach zawarte są flawonoidy i alkaloidy. W kłączu jest sporo skrobi, garbników, fitosteroli. Nasiona posiadają w swoim składzie nimfalin, garbniki i kwas galusowy.
Stosowany jest w medycynie tradycyjnej do leczenia: zapalenia stawów, gorączki, bólu różnego pochodzenia, stanów zapalnych skóry oraz chorób nerek.
Ochrona
Roślinę objęto w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Zagrożona jest przez zanieczyszczenie i nadmierną gospodarczą i turystyczną eksploatację jezior i stawów, a także wskutek zarastania stawów przez szuwary.
Grążel drobny został umieszczony na czerwonej liście w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia V).
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Oman wielki
- Ziele tysiącznika
- Dlaczego biały cukier szkodzi?
- Woda jako lek
- Dlaczego tydzień liczy siedem dni?
Źródła
1. https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Gr%C4%85%C5%BCel_drobny
2. https://atlas-roslin.pl/gatunki/Nuphar_pumila.htm
3. http://encyklopedia.warmia.mazury.pl/index.php/Gr%C4%85%C5%BCel_drobny
4. https://www.stolicazdrowia.pl/3372/grazel-drobny-wlasciwosci-lecznicze-zastosowanie-sposob-uzycia/
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
