Norka europejska (Mustela lutreola) to półwodny gatunek z rodziny łasicowatych. Naturalnie występuje na terenie Europy. Choć z wyglądu przypomina introdukowaną w wielu miejscach norkę amerykańską, jest od niej nieco mniejsza i ma mniej wyspecjalizowaną budowę czaszki. Mimo podobieństw w nazwie, sylwetce i trybie życia, gatunki te nie są blisko spokrewnione. Norka europejska znacznie bliżej związana jest z tchórzem zwyczajnym i kolonokiem, czyli łasicą syberyjską.
Norka europejska preferuje siedliska wzdłuż zalesionych cieków wodnych, które zimą nie zamarzają. Jej dieta opiera się głównie na nornikach, żabach, rybach, skorupiakach i owadach.
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje norkę europejską za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. Jej liczebność spadła o ponad 50% w ciągu ostatnich trzech pokoleń. Prognozuje się dalszy dramatyczny zanik populacji — nawet o 80% w perspektywie kolejnych trzech pokoleń. Pierwsze oznaki zapaści populacyjnej pojawiły się już w XIX wieku. W XX wieku norka niemal całkowicie zniknęła z wielu regionów swojego dawnego zasięgu. Przyczyny tego procesu są złożone. Obejmują między innymi zmiany klimatu, konkurencję z inwazyjną norką amerykańską (oraz choroby przez nią przenoszone), utratę siedlisk, spadki liczebności raków oraz krzyżowanie się z tchórzem zwyczajnym. W Europie Środkowej i Finlandii spadek populacji rozpoczął się jeszcze przed pojawieniem się norki amerykańskiej. Wiązany jest głównie z degradacją ekosystemów rzecznych. W Estonii z kolei zanik gatunku zbiega się w czasie z ekspansją inwazyjnego kuzyna z Ameryki.
Opis
Budowa zewnętrzna
Norka europejska to typowy przedstawiciel rodzaju Mustela. Wyróżnia się silnie wydłużonym ciałem i krótkimi kończynami. W porównaniu do blisko spokrewnionego kolonoka (łasic syberyjskich), jej sylwetka jest bardziej zwarta i krępa, zbliżona budową do tchórzy i fretek. Głowa norki jest duża i szeroka, z krótkimi uszami. Kończyny są krótkie, ale wyposażone w dobrze rozwinięte błony między palcami, szczególnie na tylnych łapach. Ogon stanowi około 40% długości ciała. Nigdy nie przekracza jego połowy.
Czaszka norki europejskiej jest mniej wydłużona niż u kolonoka. Ma szerzej rozstawione łuki jarzmowe i mniej masywną część twarzową. W ogólnym zarysie łączy cechy kolonoka i tchórza europejskiego.
Samce osiągają długość ciała od 373 do 430 mm, a samice od 352 do 400 mm. Ogony mierzą odpowiednio od 153 do 190 mm u samców i od 150 do 180 mm u samic. Masa ciała waha się od 550 do 800 gramów.
Norka europejska to zwinne i szybkie zwierzę, które znakomicie radzi sobie w wodzie. Potrafi nie tylko pływać, ale też nurkować i biegać po dnie strumieni. Pływając, porusza jednocześnie kończynami przednimi i tylnymi. Zapewnia jej to dużą manewrowość w środowisku wodnym.
Futro
Zimowe futro norki europejskiej jest bardzo gęste i zwarte, choć niezbyt długie. Stosunkowo luźno przylega do ciała. Podszerstek wyróżnia się wyjątkową gęstością, znacznie przewyższającą tę u bardziej lądowych przedstawicieli rodzaju Mustela. Włos okrywowy jest sztywny i połyskujący, a szerokie włosy konturowe — spłaszczone w środkowej części — przypominają te spotykane u typowych ssaków wodnych. Różnice długości sierści na grzbiecie i brzuchu są minimalne. Stanowi to kolejne przystosowanie do życia w środowisku wodno-lądowym. Letnie futro jest nieco krótsze, bardziej szorstkie i rzadsze. Różnice te są jednak mniejsze niż u typowo naziemnych łasicowatych.
U osobników o ciemnym ubarwieniu futro ma odcień ciemnobrązowy lub niemal czarnobrązowy, natomiast u jaśniejszych — rdzawobrązowy. Kolor sierści jest dość równomiernie rozłożony na całym ciele. U niektórych osobników brzuch bywa nieco jaśniejszy niż grzbiet. U wyjątkowo ciemnych norek występuje wyraźny, szeroki pas wzdłuż grzbietu. Kończyny i ogon są nieco ciemniejsze niż tułów. Pysk norki pozbawiony jest wyraźnego rysunku barwnego. Wargi oraz podbródek zawsze są czysto białe. Białe znaczenia mogą pojawiać się również na spodniej stronie szyi i klatki piersiowej. Sporadycznie występują mutacje barwne, takie jak na przykład albinizm. Letnia szata jest jaśniejsza, o nieco brudniejszym odcieniu i z wyraźniejszymi rudawymi refleksami.
Zachowanie norki europejskiej
Zachowanie terytorialne i lęgowe
Norka europejska nie tworzy rozległych terytoriów. Może to wynikać z łatwej dostępności pokarmu wzdłuż brzegów niewielkich zbiorników wodnych. Wielkość zajmowanego obszaru zależy od zasobności siedliska. Na ubogich w pożywienie łąkach zalewowych może wynosić od 60 do 100 hektarów. Najczęściej jednak terytorium ogranicza się do 12–14 hektarów. Letnie rewiry są mniejsze niż zimowe. Wzdłuż linii brzegowej zasięg norki może sięgać od 250 do 2000 metrów długości. Szerokości pasa użytkowanego terenu wynosi 50–60 metrów.
Gatunek korzysta zarówno z trwałych nor, jak i tymczasowych kryjówek. Stałe nory, z których zwierzęta korzystają przez cały rok poza okresami powodzi, znajdują się zazwyczaj nie dalej niż 6–10 metrów od brzegu. Ich konstrukcja jest prosta. Składają się z jednego lub dwóch tuneli o średnicy 8–10 cm i długości do 1,5 metra, prowadzących do komory gniazdowej o wymiarach około 48 × 55 cm. Wnętrze gniazda wyścielane jest słomą, mchem, sierścią gryzoni i ptasimi piórami. W odróżnieniu od ruchliwej norki amerykańskiej norka europejska jest osiadła. W czasie silnych mrozów potrafi długo pozostawać w norze.
Rozmnażanie
W okresie godowym narządy płciowe samicy norki europejskiej znacznie się powiększają. Przybierają różowofioletowy odcień. Jest to cecha wyraźnie odróżniająca ją od samicy norki amerykańskiej, u której taka zmiana nie zachodzi. W moskiewskim zoo ruję obserwowano między 22 a 26 kwietnia. Kopulacja trwała od 15 minut do nawet godziny.
Przeciętny miot liczy od trzech do siedmiu młodych. Nowo narodzone norki ważą około 6,5 grama i bardzo szybko rosną. Już po 10 dniach od porodu ich masa potraja się. Młode rodzą się ślepe. Oczy otwierają po 30–31 dniach. Okres karmienia mlekiem trwa od dwóch do dwóch i pół miesiąca. Pokarm stały zaczynają przyjmować już w 3. tygodniu życia. W wieku 56–70 dni towarzyszą matce w polowaniach. Pełną samodzielność osiągają między 70. a 84. dniem życia.
Dieta
Norka europejska odżywia się bardzo różnorodnie. Jej dieta w głównej mierze opiera się na faunie wodnej i nadrzecznej. Najważniejszym źródłem pożywienia są norniki. Tuż za nimi plasują się skorupiaki, żaby i wodne owady. W rejonach zalewowych istotną rolę odgrywają ryby. Odnotowano przypadki, gdy norki potrafiły upolować okazy ważące nawet 1–1,2 kilograma.
Dzienne zapotrzebowanie pokarmowe tego drapieżnika wynosi od 140 do 180 gramów. W okresach obfitości zdobyczy norka gromadzi zapasy, tworząc skrytki z nadmiarem pożywienia.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Wizon amerykański – norka amerykańska – wizon
- Nocek wąsatek
- Czy sójka odlatuje na zimę? Zimowe zwyczaje ptaków!
- Klimat i gigantyzm przed potopem
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/European_mink [dostęp: 24.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikipedia Commons. Autor: Nicolai Meyer. Domena Publiczna.
