Terapia integracji sensorycznej u dzieci

Integracja sensoryczna to proces neurologiczny, który pozwala nam interpretować informacje zmysłowe i reagować na nie. Kiedy proces ten jest zaburzony, mogą pojawić się problemy w rozwoju dziecka.

Dzieciństwo to czas intensywnego rozwoju, w którym dzieci poznają otaczający je świat za pomocą zmysłów. Jednak czasami układ nerwowy dziecka ma trudności z odpowiednim przetwarzaniem tych informacji. Terapia integracji sensorycznej (SI) to metoda terapeutyczna, która wykorzystuje zabawę do poprawy integracji sensorycznej, czyli zdolności układu nerwowego do odbioru, organizacji i interpretacji bodźców zmysłowych. Dzięki terapii SI dzieci mogą lepiej radzić sobie w szkole, w relacjach z rówieśnikami i w codziennych czynnościach.

Rozwój zmysłów

Tuż po przyjściu na świat maluch jest wyposażony w pełny zestaw zmysłów, które umożliwiają mu odkrywanie otoczenia. Słuch, węch, dotyk i smak są już w pełni gotowe do działania. Zmysł wzroku, choć zaczyna się rozwijać w życiu płodowym, dopiero po urodzeniu dojrzewa, pozwalając dziecku na pełne doświadczanie kolorów i kształtów¹.  Zmysł smaku również dojrzewa już po narodzinach dziecka.

Dotyk

Zmysł dotyku rozwija się jako pierwszy. Przyjmuje się, że zaczyna się kształtować między 6. a 8. tygodniem życia płodowego. Około 14. tygodnia dziecko odbiera bodźce dotykowe na powierzchni całego ciała. Po narodzinach dotyk jest czynnikiem stymulującym rozwój mózgu².

Słuch

Narząd słuchu zaczyna się kształtować kilka dni po zapłodnieniu. Początkowo maluch odbiera dźwięki za pomocą całego ciała, na bazie drgań przenoszonych przez płyn owodniowy. Około 7. tygodnia ciąży płód posiada już uszy, jednak zmysł słuchu jest gotowy do pracy dopiero około 5. miesiąca życia płodowego. W życiu płodowym słuch jest najlepiej rozwiniętym zmysłem. Dziecko najlepiej słyszy głos matki. Dodatkowo odbiera ciągłe dźwięki płynące z ciała matki, takie jak szum płynącej krwi, bicie serca i pracę narządów. W okresie płodowym zaczyna się kształtować również pamięć słuchowa, dlatego warto czytać maluchom książeczki, gdy są jeszcze w brzuchu mamy³.

Węch

Zmysł powonienia rozwija się około 2. miesiąca życia płodowego, jednak zdolność do rozpoznawania zapachów otaczających mamę pojawia się dopiero w 3. trymestrze, a więc maleństwo jeszcze będąc w brzuchu mamy, odczuwa zapach jej perfum oraz środowiska zewnętrznego, np. spaliny⁴.

Smak

Kubki smakowe kształtują się wraz z rozwojem ust, czyli około 7. tygodnia ciąży. Na tym etapie płód nie rozpoznaje jeszcze smaków. Dopiero w okolicy 10. tygodnia maluszek zaczyna połykać płyn owodniowy, który posiada smak. Na smak płynu owodniowego wpływają oczywiście pokarmy spożywane przez mamę. Około 5. miesiąca ciąży zmysł smaku jest już w pełni wykształcony.

Wzrok

Zmysł wzroku pełną dojrzałość osiąga dopiero po narodzinach dziecka, mimo że oko zaczyna się formować około 7. tygodnia ciąży. Około 24. tygodnia ciąży maluszek zaczyna poruszać w sposób skoordynowany gałkami ocznymi i rozgląda się wokół siebie⁵.

Wskazania do terapii integracji sensorycznej

Kiedy warto rozważyć dla dziecka terapię integracji sensorycznej? Wskazania do rozpoczęcia terapii są różnorodne i dotyczą zarówno dzieci z wyraźnymi trudnościami rozwojowymi, jak i tych, które mają problemy z adaptacją do codziennych sytuacji. Poniżej kilka sygnałów świadczących o możliwych zaburzeniach sensorycznych u dziecka:

• unikanie dotyku i bliskości fizycznej,
• noszenie tylko wybranego rodzaju ubrań, dziecku przeszkadzają metki,
• nie lubi brudzić się klejem i farbami,
• źle reaguje na głośne dźwięki, np. muzyka, dźwięk odkurzacza,
• nie lubi myć zębów, obcinać paznokci, czesać się,
• nie zauważa zadrapań lub siniaków po upadku,
• zbyt silne dociskanie kredki w trakcie kolorowania,
• poszukiwanie głośnych dźwięków,
• lubi mocne przytulanie,
• problemy ze swobodnym poruszaniem,
• słaba równowaga – potykanie się, częste upadki, obijanie się o meble,
• agresja i frustracja w wyniku przebodźcowania,
• nadpobudliwość ruchowa,
• trudności z koncentracją,
• opóźnienie w rozwoju zdolności ruchowych, np. problemy z samodzielnym zapinaniem guzików, sznurowaniem butów, trudności w nabywaniu nowych umiejętności ruchowych, np. łapanie piłki, niepoprawne trzymanie nożyczek, ołówka lub sztućców, trudność z wycinaniem i rysowaniem po śladzie,
• unikanie nowych smaków,
• wypychanie ust jedzeniem,
• dziecko jest wybredne w kwestii konsystencji pokarmu⁶.

Zakończenie

Terapia integracji sensorycznej to nie tylko zbiór ćwiczeń, ale przede wszystkim podróż w świat zmysłów dziecka. Dzięki odpowiednio dobranym aktywnościom terapeuta pomaga dziecku lepiej zrozumieć swoje ciało i otoczenie, a także rozwijać umiejętności niezbędne do pełnego i satysfakcjonującego życia.

Ważne, aby pamiętać, że każdy przypadek jest inny, a terapia powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka. Współpraca rodziców z terapeutą jest kluczowa dla osiągnięcia najlepszych efektów.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Sześć sposobów ochrony dzieci przed otyłością
• Rehabilitacja po urazach u dzieci
• Sharenting, czyli zdjęcia dzieci w Internecie – zagrożenie czy norma?

Przypisy

1. Rozwój zmysłów u dziecka, Pilchr.pl, 5.10.2020, https://pilchr.pl/aktualnosci/rozwoj-zmyslow-u-dziecka/ [12.09.2024].
2. Rozwój i wspomaganie zmysłów u niemowląt i małych dzieci, Fizjosensorycznie.pl: cz. 1: https://www.fizjosensorycznie.pl/rozwoj-i-wspomaganie-zmyslow-u-niemowlat-i-malych-dzieci-wzrok-sluch-wech-i-smak/ [12.09.2024], cz. 2: https://www.fizjosensorycznie.pl/rozwoj-i-wspomaganie-zmyslow-u-niemowlat-i-malych-dzieci-dotyk-ruch-czucie-glebokie/ [12.09.2024].
3. Rozwój narządu słuchu w okresie prenatalnym, AkademiaSlyszenia.pl, 30.11.2020, https://akademiaslyszenia.pl/aktualnosci/n/24/rozwoj-narzadu-sluchu-w-okresie-prenatalnym [12.09.2024].
4. Zmysły – czy działają od razu?, Pomelody.com, https://pomelody.com/blog/zmysly-czy-dzialaja-od-razu [12.09.2024].
5. J. Rzepka, Jak i kiedy rozwijają się zmysły dziecka?, Zdrowystartwprzyszlosc.pl, 3.08.2021, https://www.zdrowystartwprzyszlosc.pl/jak-i-kiedy-rozwijaja-sie-zmysly-dziecka [12.09.2024].
6. A. Głowacka, Co wiesz o zaburzeniach integracji sensorycznej? Jak dostrzec sygnały?, 1000dni.pl, https://1000dni.pl/dziecko-1-3-lata/co-wiesz-o-zaburzeniach-integracji-sensorycznej [12.09.2024].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.