Kolagen w chorobach autoimmunologicznych

Choroby autoimmunologiczne to grupa schorzeń, w których układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne tkanki jako zagrożenie i rozpoczyna przeciwko nim reakcję zapalną. Proces ten ma charakter przewlekły i prowadzi do stopniowego uszkadzania narządów, stawów lub skóry. Do najczęściej diagnozowanych chorób z tej grupy należą reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), łuszczyca, choroba  Hashimoto oraz cukrzyca typu 1.

Wspólnym mianownikiem tych schorzeń jest przewlekły stan zapalny oraz zaburzenia w obrębie tkanek bogatych w kolagen – białko strukturalne odpowiedzialne za elastyczność, wytrzymałość i integralność skóry, chrząstki stawowej, ścięgien czy naczyń krwionośnych. Pojawia się więc pytanie: czy suplementacja kolagenem może wspierać organizm w przebiegu chorób autoimmunologicznych? Kluczowe jest rozróżnienie: mówimy tutaj o wsparciu struktur tkanek, nie o leczeniu choroby.

Problemy – co dzieje się w organizmie?

Reumatoidalne zapalenie stawów

RZS to przewlekła choroba zapalna, w której układ odpornościowy atakuje błonę maziową stawów. W wyniku utrzymującego się stanu zapalnego dochodzi do degradacji chrząstki stawowej oraz uszkodzeń kości. Chrząstka zbudowana jest głównie z kolagenu typu II, który nadaje jej sprężystość i odporność na obciążenia. W przebiegu choroby procesy zapalne nasilają jego rozpad, co prowadzi do bólu, obrzęku i sztywności stawów.

Łuszczyca

Łuszczyca jest przewlekłą chorobą zapalną skóry o podłożu immunologicznym, w której dochodzi do zaburzenia prawidłowego cyklu odnowy naskórka. W zdrowej skórze proces ten trwa około 28 dni, komórki powstają w warstwie podstawnej, dojrzewają i stopniowo przemieszczają się ku powierzchni. W łuszczycy cykl ten ulega znacznemu skróceniu, nawet do kilku dni, co prowadzi do nadmiernych podziałów komórkowych. W efekcie keratynocyty nie mają czasu na prawidłowe dojrzewanie i zaczynają się gromadzić na powierzchni skóry, tworząc charakterystyczne, łuszczące się zmiany zapalne. Skóra staje się sucha, podatna na mikrouszkodzenia i przewlekły stan zapalny. Choć choroba dotyczy głównie naskórka, długotrwały stan zapalny wpływa również na jakość macierzy zewnątrzkomórkowej skóry, w której kluczową rolę odgrywa kolagen.

Choroba Hashimoto

Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy prowadzi do stopniowego niszczenia komórek gruczołu i rozwoju niedoczynności tarczycy. Niedobór hormonów spowalnia metabolizm komórkowy, co objawia się m.in. suchością, szorstkością i utratą elastyczności skóry. Regeneracja tkanek jest wolniejsza, a synteza białek strukturalnych może być osłabiona.

Cukrzyca typu 1

W cukrzycy typu 1 układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki. Przewlekła hiperglikemia prowadzi do tzw. glikacji białek, w tym kolagenu. Proces ten powoduje usztywnienie włókien kolagenowych i pogorszenie właściwości skóry oraz naczyń krwionośnych.

Rozwiązania – gdzie pojawia się rola kolagenu?

W kontekście chorób autoimmunologicznych kolagen nie działa na przyczynę schorzenia, czyli nie hamuje bezpośrednio autoagresji układu odpornościowego. Może jednak wspierać struktury, które w przebiegu choroby ulegają uszkodzeniu.

Historyczne badanie z 1993 roku – koncepcja tolerancji doustnej

Jednym z najczęściej przywoływanych badań w kontekście kolagenu i RZS jest publikacja D.E. Trenthama z 1993 roku opublikowana w Science. Badacze analizowali wpływ doustnego podawania niewielkich dawek kolagenu typu II u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów.

Podstawą badania była koncepcja tzw. tolerancji doustnej. W uproszczeniu polegała ona na tym, że podawanie małych ilości określonego białka drogą pokarmową może „uczyć” układ odpornościowy tolerowania tej cząsteczki, zamiast reagowania przeciwko niej stanem zapalnym. W badaniu część pacjentów wykazała zmniejszenie liczby bolesnych i obrzękniętych stawów. Efekt był umiarkowany i wymagał dalszych potwierdzeń, jednak badanie to zapoczątkowało dyskusję o możliwym immunomodulującym potencjale kolagenu typu II.

Warto podkreślić, że nie był to dowód na leczenie RZS kolagenem, lecz wstępna obserwacja sugerująca możliwe wsparcie procesów regulacyjnych układu odpornościowego.

Wsparcie tkanek w badaniach eksperymentalnych

Badania eksperymentalne nad kolagenem rybim wskazują, że jego peptydy mogą uczestniczyć w procesach regeneracyjnych i przebudowie macierzy zewnątrzkomórkowej. Macierz ta stanowi „rusztowanie” dla komórek i jest kluczowa dla integralności skóry, ścięgien oraz więzadeł. W kontekście chorób przewlekłych, którym towarzyszy stan zapalny, wsparcie procesów odbudowy tkanek może mieć znaczenie dla komfortu funkcjonowania.

Podsumowanie

Choroby autoimmunologiczne prowadzą do przewlekłego stanu zapalnego i stopniowego uszkadzania własnych tkanek organizmu. W wielu przypadkach dotyczy to struktur bogatych w kolagen, w tym chrząstki stawowej, skóry czy naczyń krwionośnych.

Kolagen nie leczy chorób autoimmunologicznych i nie zastępuje terapii farmakologicznej. Badania, w tym historyczna praca Trenthama z 1993 roku, sugerują jednak, że kolagen typu II może w określonych warunkach wpływać na regulację odpowiedzi immunologicznej, a inne prace wskazują na jego rolę we wspieraniu procesów regeneracyjnych tkanek. W praktyce oznacza to potencjalne wsparcie strukturalne organizmu, a nie działanie przyczynowe wobec mechanizmu autoagresji.

Aleksandra Płuska
Kosmetyczka i doradca pielęgnacyjny

Polecamy również poniższe artykuły:

• Co niszczy włókna kolagenowe? Najważniejsze czynniki przyspieszające starzenie skóry
• Najnowsze technologie i najlepsze formy kolagenu dostępne na rynku
• Program Odnowy Zdrowotnej NEWSTART w Polsce – wywiad z lek. Grażyną Kuczek

Źródła

1. P. Caturegli, A. De Remigis, N. R. Rose, Hashimoto thyroiditis: Clinical and diagnostic criteria, „Autoimmunity Reviews”, 13(4-5), 2014, s. 391-397.
2. J. S. Smolen, D. Aletaha, I. B. McInnes, Rheumatoid arthritis, „Lancet”, 388(10055), 2016, s. 2023-2038.
3. D. E. Trentham, R. A. Dynesius-Trentham, E. J. Orav, D. Combitchi, C. Lorenzo, K. L. Sewell, D. A. Hafler, H. L. Weiner, Effects of oral administration of type II collagen on rheumatoid arthritis, „Science”, 261(5129), 1993, s. 1727-1730.
4. Kolagen w leczeniu chorób autoimmunologicznych, DarZdrowia.pl, 26.08.2024, https://darzdrowia.pl/ciekawostki/kolagen-w-leczeniu-chorob-autoimmunologicznych/ [dostęp: 17.04.2026].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.