Kolagen jest jednym z najważniejszych białek budujących skórę. To właśnie włókna kolagenowe odpowiadają za jej jędrność, elastyczność oraz zdolność do regeneracji. Tworzą one podporową strukturę skóry właściwej, dzięki której cera wygląda młodo i zdrowo.
Proces utraty kolagenu rozpoczyna się wcześniej, niż powszechnie się uważa, czyli już po 25. roku życia synteza tego białka stopniowo maleje. Jednocześnie wiele czynników środowiskowych i związanych ze stylem życia może znacząco przyspieszać jego degradację. Zrozumienie, co niszczy struktury kolagenowe, jest kluczowe dla profilaktyki przedwczesnego starzenia skóry.
Problemy – czynniki niszczące kolagen
Wolne rodniki i używki
Jednym z głównych mechanizmów degradacji kolagenu jest stres oksydacyjny, czyli nadmiar wolnych rodników. Ich źródłem są między innymi zanieczyszczenia środowiska. Wolne rodniki uszkadzają włókna kolagenowe, powodując ich fragmentację i osłabienie struktury skóry. Palenie papierosów dodatkowo zmniejsza ukrwienie skóry, ograniczając dopływ tlenu i składników odżywczych niezbędnych do syntezy kolagenu.
Czym jest stres oksydacyjny? To zaburzenie pomiędzy wolnymi rodnikami a antyoksydantami. Ma duży wpływ na szybsze starzenie się skóry, a także zwiększa ryzyko wystąpienia czerniaka. Zbyt duża ilość wolnych rodników może też prowadzić do uszkodzenia neuronów w mózgu, czego efektem jest choroba Parkinsona i Alzheimera. Co więcej, prowadzi też do uszkodzenia materiału genetycznego, przez co jesteśmy bardziej narażeni na choroby nowotworowe.
Promieniowanie ultrafioletowe
Promieniowanie UV jest najlepiej udokumentowanym czynnikiem niszczącym kolagen. Promienie UVA docierają do skóry właściwej i aktywują enzymy proteolityczne (metaloproteinazy), które rozkładają włókna kolagenowe. Efektem jest fotostarzenie – oznacza to, że skóra staje się cieńsza, mniej elastyczna i bardziej podatna na zmarszczki.
Nieprawidłowa dieta – nadmiar cukru i niedobór witaminy C
Dieta bogata w cukry proste sprzyja procesowi glikacji. Cukier łączy się z białkami kolagenowymi, tworząc sztywne i kruche struktury, które tracą swoją funkcję podporową. Jednocześnie dieta uboga w witaminę C dodatkowo osłabia syntezę kolagenu, ponieważ witamina ta jest niezbędna w procesie jego wytwarzania.
Stres i przewlekle podwyższony kortyzol
Stres nie ogranicza się wyłącznie do problemów zawodowych czy emocjonalnych. Długotrwale podwyższony poziom kortyzolu (hormonu stresu) hamuje aktywność fibroblastów, czyli komórek produkujących kolagen. Ponadto sprzyja stanom zapalnym i osłabia barierę hydrolipidową skóry, co pośrednio przyspiesza degradację włókien kolagenowych.
Osłabiony układ odpornościowy
Przewlekłe stany zapalne i obniżona odporność sprzyjają zwiększonej aktywności enzymów degradujących kolagen. Skóra, jako narząd silnie powiązany z układem immunologicznym, szybciej traci zdolność do regeneracji i odbudowy macierzy kolagenowej.
Toksyny i metale ciężkie
Ekspozycja na toksyny środowiskowe, w tym metale ciężkie, prowadzi do nasilenia stresu oksydacyjnego oraz zaburzeń metabolicznych. Substancje te nie tylko uszkadzają istniejące włókna kolagenowe, ale również blokują ich syntezę na poziomie komórkowym.
Brak ruchu i niedotlenienie organizmu
Aktywność fizyczna poprawia krążenie i dotlenienie tkanek, co sprzyja odnowie skóry. Brak ruchu prowadzi do gorszego transportu tlenu i składników odżywczych, a tym samym do spowolnienia procesów regeneracyjnych, w tym produkcji kolagenu.
Zaburzona gospodarka hormonalna
Hormony odgrywają kluczową rolę w regulacji syntezy kolagenu. Spadek estrogenów w okresie menopauzy oraz obniżenie poziomu androgenów w andropauzie prowadzą do zmniejszenia gęstości i elastyczności skóry. Jednak nie są to jedyne zaburzenia hormonalne wpływające na kolagen.
Nieprawidłowa praca tarczycy – zarówno niedoczynność, jak i nadczynność – zaburza metabolizm komórek skóry i spowalnia procesy regeneracyjne. Niedoczynność tarczycy wiąże się z obniżoną syntezą kolagenu, suchością skóry i jej wiotczeniem. Istotne znaczenie mają także zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, które wpływają na poziom kortyzolu, oraz insulinooporność, sprzyjająca glikacji białek. Długotrwałe rozregulowanie hormonalne może więc jednocześnie niszczyć istniejące włókna kolagenowe i hamować ich odbudowę.
Rozwiązania – jak chronić kolagen?
Ochrona struktur kolagenowych wymaga podejścia wielokierunkowego, ponieważ na degradację kolagenu wpływa wiele procesów zachodzących jednocześnie. Podstawą jest ograniczanie stresu oksydacyjnego poprzez unikanie używek, regularną ochronę przeciwsłoneczną oraz minimalizowanie kontaktu z toksynami środowiskowymi. Stosowanie filtrów SPF przez cały rok zmniejsza aktywację enzymów niszczących kolagen i jest jednym z najskuteczniejszych sposobów spowalniania fotostarzenia skóry.
Kluczową rolę odgrywa również dieta. Ograniczenie cukrów prostych zmniejsza ryzyko glikacji włókien kolagenowych, natomiast dieta bogata w warzywa, owoce, polifenole i witaminę C wspiera naturalną syntezę kolagenu. Witamina C jest niezbędnym kofaktorem w procesie tworzenia stabilnych włókien kolagenowych, dlatego jej niedobory bezpośrednio osłabiają strukturę skóry.
Regularna aktywność fizyczna poprawia krążenie i dotlenienie tkanek, co sprzyja pracy fibroblastów – komórek odpowiedzialnych za produkcję kolagenu. Równie istotny jest sen i redukcja przewlekłego stresu, które pomagają utrzymać prawidłową gospodarkę hormonalną i zapobiegają długotrwale podwyższonemu poziomowi kortyzolu, hamującemu syntezę kolagenu.
Podsumowanie
Po 25. roku życia dodatkowym wsparciem dla skóry może być dobrze dobrana suplementacja kolagenem w postaci peptydów kolagenu rybiego. Taka suplementacja nie polega na prostym „uzupełnianiu braków”, lecz na pobudzaniu własnego kolagenu w organizmie do reprodukcji, czyli aktywizowaniu naturalnych procesów jego syntezy odpowiednio dobranymi preparatami.
Warto przy tym pamiętać, że skuteczność suplementacji zależy nie tylko od samego faktu jej stosowania, ale również od jakości produktu i formy kolagenu. Więcej informacji na temat tego, jak świadomie wybrać odpowiedni kolagen i na co zwracać uwagę przy suplementacji, znajdziesz w osobnym artykule poświęconym temu zagadnieniu.
Peptydy kolagenu rybiego wykazują wysoką biodostępność, dzięki czemu są skutecznie wykorzystywane przez organizm. W kontekście kondycji skóry jest to jedna z najlepiej przebadanych form kolagenu, szczególnie jako element długofalowego wsparcia procesów regeneracyjnych oraz spowalniania degradacji włókien kolagenowych.
Aleksandra Płuska
Kosmetyczka i doradca pielęgnacyjny
Polecamy również poniższe artykuły:
- Najnowsze technologie i najlepsze formy kolagenu dostępne na rynku
- Czy stres osłabia odporność skóry? Psychodermatologia w praktyce
- Jak sen i regeneracja nocna wpływają na odporność i kondycję cery
Źródła
- J. Krutmann i in., The skin aging exposome, „Journal of Dermatological Science”, nr 85, 2017.
- S. Jurkowska, Kolagen – przyjaciel, który nie pyta o wiek, Opole: Wydawnictwo Twórz Teraz, 2019.
- M. Lumin, Stres oksydacyjny i jego wpływ na skórę, ptderm.pl, 15.03.2025, https://ptderm.pl/stres-oksydacyjny-i-jego-wplyw-na-skore/ [dostęp: 13.04.2026].
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
