Szynszyla (Chinchilla) to ssak z rodziny szynszylowatych. Pochodzi z Andów w Ameryce Południowej. Żyje w koloniach, zwanych „stadami”, na dużych wysokościach – do 4,270 m n.p.m. W przeszłości zamieszkiwały Boliwię, Peru i Chile, ale dziś występują na wolności tylko w Chile. Razem z wiskaczami tworzą rodzinę szynszylowatych i są spokrewnione z szynszyloszczurowatymi.
Szynszyle mają najgęstsze futro spośród ssaków lądowych. Mają około 20000 włosów na centymetr kwadratowy, a z każdego mieszka rośnie aż 50 włosków. W środowisku wodnym jedynie wydra morska ma bardziej gęste futro. W XIX wieku liczebność szynszyli mocno spadła przez polowania na ich miękkie futro. Obecnie większość futer pochodzi z ferm.
Gatunki
Istnieją obecnie dwa żyjące gatunki szynszyli: szynszyla krótkoogonowa (Chinchilla chinchilla) oraz szynszyla mała (Chinchilla lanigera). C. chinchilla ma krótszy ogon, grubszy kark i ramiona, a także krótsze uszy niż C. lanigera. Gatunek C. chinchilla jest krytycznie zagrożony.
Siedlisko i zasięg
Dawniej szynszyle występowały na wybrzeżach, wzgórzach i w górach Chile, Peru, Argentyny i Boliwii. Z powodu nadmiernych polowań na nie ich liczba gwałtownie spadła.
Szynszyle zamieszkują naturalnie powstałe nory lub szczeliny między skałami. Są sprawnymi skoczkami – mogą przeskoczyć nawet 1,8 m.
Ich naturalnymi wrogami są ptaki drapieżne, skunksy, kotowate, węże i psowate. Bronią się, pryskając moczem i uwalniając futro, jeśli zostały ugryzione.
W naturze żywią się liśćmi, owocami, nasionami i małymi owadami.
Szynszyle tworzą grupy. Stada te mogą liczyć od 14 do 100 osobników, co ułatwia wzajemne wsparcie i ochronę przed drapieżnikami.
Mogą rozmnażać się przez cały rok, choć najczęściej jest to okres od maja do listopada. Zazwyczaj są monogamiczne. Ciąża trwa 111 dni, co jest wyjątkowo długim okresem jak na gryzonie. Młode rodzą się w pełnym futrze i z otwartymi oczami. W miocie są dwa młode.
Ochrona
Oba podgatunki szynszyli są wpisane do Czerwonej księgi IUCN jako zagrożone. Przyczyną spadku liczebności jest intensywne polowanie na te zwierzęta. Gatunek uznano za „bardzo rzadki i zmniejszający liczebność” już w 1965 roku. W 2008 roku oba podgatunki sklasyfikowano jako „krytycznie zagrożone”, a w 2016 zmieniono ich status na „zagrożone” dzięki niewielkiemu wzrostowi populacji w niektórych rejonach.
Przemysł futrzarski
Międzynarodowy handel futrem szynszyli sięga XVI wieku. Ich futro jest cenione za niezwykłą miękkość. Jednolite zabarwienie futra sprawia, że świetnie nadaje się ono na małe elementy odzieży lub podszewki, choć produkowane są z niego także większe ubrania. Wykorzystanie ich futer doprowadziło do wyginięcia jednego gatunku i poważnie zagroziło pozostałym.
Polowanie na dzikie szynszyle jest nielegalne, ale kłusownictwo wciąż stanowi dla nich zagrożenie.
Zwierzęta domowe
Udomowione szynszyle pochodzą z gatunku Chinchilla lanigera. W niewoli zwierzęta te mogą żyć do 20 lat, na wolności dożywają zwykle 10 lat.
Szynszyle są popularnymi zwierzętami domowymi, ale wymagają dużej ilości ruchu i dbałości o zęby, które rosną przez całe życie. Ich futro czyści się przez kąpiele pyłowe, w trakcie których tarzają się one w kurzu.
Szynszyle potrzebują łatwego dostępu do jedzenia, wody i schronienia, w którym mogą spać. Z natury są towarzyskie, więc właściciele powinni spędzać z nimi dużo czasu. Mają wrażliwy słuch, łatwo się płoszą przy głośnych dźwiękach.
Badania naukowe
Szynszyle są wykorzystywane w badaniach naukowych od lat 50. XX wieku. Ich układ słuchowy szczególnie interesuje naukowców. Używa się ich też do badań nad chorobą Chagasa, chorobami układu pokarmowego, zapaleniem płuc i listeriozą oraz infekcjami Yersinią i Pseudomonas.
Złamania
Szynszyle są aktywne i dobrze znoszą drobne urazy. Złamania mogą jednak zakłócać ich nawyki, ponieważ jedzą one, siedząc na tylnych łapach i trzymając pokarm przednimi kończynami.
Drgawki
Hodowcy szynszyli czasem obserwują u nich drgawki. Zwykle występują one nieregularnie, trwają tylko kilka sekund lub minut. Przyczyną tego może być problem neurologiczny, niedobór witamin lub uszkodzenie układu nerwowego.
Choroby zakaźne
Listerioza rzadko dotyka szynszyle, ale w grupach może rozprzestrzeniać się jako choroba przewodu pokarmowego. Pasteurella może zostać przeniesiona z jedzenia i rozprzestrzenić się w grupie. Infekcje pałeczką ropy błękitnej mogą powodować zgony i spontaniczne poronienia. Infekcje układu oddechowego prowadzą do trudności z oddychaniem i wycieku z nosa. Młode szynszyle są bardziej podatne na te infekcje, choć rzadko dochodzi wśród nich do epidemii.
Zaburzenia układu pokarmowego u szynszyli objawiają się zaparciami lub biegunką, zazwyczaj spowodowane jest to problemami z dietą. Zaparcia trudno zauważyć w grupach, ale można je łagodzić poprzez podawanie parafiny, która zmiękcza stolec.
Zdrowie psychiczne
Szynszyle często odczuwają silny stres, który może wywołać objawy fizyczne, np. gryzienie przez nie futra, może również spowodować to, że zwierzęta te przestają jeść, co jeszcze bardziej je osłabia. Problem ten można ograniczyć, poprzez zmienienie ich warunków życia, choć czasem skłonność do silnego odczuwania stresu jest dziedziczny. W okresie rozrodczym są wyjątkowo wrażliwe na zmiany, np. partnera.
Leczenie
Szynszyle można leczyć chloramfenikolem, neomycyną lub spektynomycyną w przypadku problemów trawiennych. Sulfonamidy można rozpuszczać w wodzie pitnej i w taki sposób podawać chorym okazom. Kolistyna także jest skutecznym antybiotykiem w leczeniu tych zwierząt.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Omułek śródziemnomorski
- Skórnik szorstki
- Informacja – dowód na istnienie Stwórcy?
- Ławica ryb skamieniała w całości – jak to się mogło stać?
- Plastyczność fenotypowa i mechanizmy adaptacyjne stworzeń – kolejne przykłady
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Chinchilla [dostęp: 05.11.2024].
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Maxunbanned. Licencja: CC BY-SA 4.0.
