Opieka nad potomstwem jest zagadnieniem wywołującym wiele emocji. Świeżo upieczeni rodzice mierzą się z lękiem przed złym wychowaniem dzieci i poszukują wiedzy, by jak najlepiej wypełnić swoje obowiązki. Zwłaszcza teraz, gdy dostrzegalny jest kryzys wychowania i jego następstwa, poszukiwanie takich źródeł staje się szczególnie istotne. Do krynicy wiedzy na temat wychowania można z pewnością zaliczyć Pismo Święte.
Obowiązki dziecka
Szósty rozdział Listu do Efezjan rozpoczyna upomnienie św. Pawła: „Dzieci, bądźcie posłuszne waszym rodzicom w Panu, bo jest to sprawiedliwe. Czcij swego ojca i matkę – jest to pierwsze przykazanie z obietnicą; aby ci się dobrze powodziło i abyś długo żył na ziemi”1. Pierwszy obowiązek nałożony na dzieci przez Biblię jest jasny: potomkowie mają być posłuszni rodzicom w Panu, a zatem powody zachowania posłuszeństwa powinny wynikać z pewnych racji duchowych. Ojciec i matka to osoby tworzące rodzinę, stanowią podstawę jej istnienia. Oni przekazują życie dzieciom, troszczą się o ich byt.
Co do kolejnego polecenia: „czcić” oznacza uznawać „ciężar” rodziców, czyli ich znaczenie i autorytet w społeczności rodzinnej, nadawać właściwą rangę. Szczególnie syn ma uznawać znaczenie i autorytet rodziców w społeczności rodzinnej i nadawać im właściwą rangę2.
Można zauważyć, że przestępstwa czy wykroczenia wobec matki i ojca są w Piśmie Świętym surowo karane, a wynika to z wiary, że rodzice w dziele wychowania dziecka zastępują samego Boga, dlatego należy im oddać cześć.
Gdy syn nie szanuje matki…
Zdarzają się częściej niż kiedyś sytuacje, w których dziecko nie szanuje swoich rodziców. Jak temu można zaradzić? Z czego może wynikać takie zachowanie?
Oczywiście pewien wiek jest naturalnie predysponowany do buntu wobec rodziców czy kwestionowania wszystkiego, co powiedzą. Chrześcijański filozof św. Augustyn z Hippony, nawrócony po wielu latach grzechu, sam przyznawał, że nie zawsze stosował się do rad matki, a jej upomnienia traktował jako „babskie gadanie”, niewarte zastanowienia czy wprowadzenia w życie. Jako dziecko zdarzało mu się złościć na rodziców za niespełnianie wszystkich jego zachcianek. Zauważa on, że ten, na którego gody Chrystus przybył, dlatego pojął żonę, aby miał dzieci i pragnął, aby szanowały tę, która je zrodzi3, ale widzi też (oczywiście z perspektywy już dojrzałego człowieka) pewne działania rodziców, które mogły wpłynąć na konkretne zachowania dziecka.
Pedagogika i psychologia mówią jasno, że dziecko to tzw. tabula rasa, czyli czysta karta. Skąd więc w dziecku bierze się brak szacunku do rodziców? Czy jest ono winne takiej sytuacji?
Próba diagnozy problemu
Relacje rodziców z dziećmi są, jak każda relacja, dwustronne i dwubiegunowe. Pamiętajmy, że dziecko to istota, która przychodzi na świat, nie pojmując znaczenia oraz wagi wielu spraw. Dorosły, jako człowiek świadomy, musi przejąć rolę dobrego nauczyciela, który wprowadzi swojego potomka w skomplikowany świat w taki sposób, by dziecko wyrosło na wartościowego oraz bogobojnego człowieka.
Czynniki kształtujące przebieg relacji rodzic–dziecko można rozpatrywać w kategoriach, takich jak cechy osobowe (zarówno rodzica, jak i dziecka), jakość komunikacji, style wychowania i postawy rodziców w procesie wychowawczym.
Ponieważ pozycja rodzica jest dominująca, to głównie on wpływa na jakość kontaktu z dzieckiem. Ich relacja stanowi fundament, wpływa na częstość i jakość interakcji rodzica z dzieckiem4.
Z literatury przedmiotu można wyciągnąć kilka istotnych czynników, z powodu których dzieci mogą nie okazywać rodzicom (i starszym w ogóle) oczekiwanego szacunku.
W naszych rozważaniach pominiemy wszelkiego rodzaju sytuacje patologiczne, jak np. korzystanie z różnego rodzaju używek czy wielokrotne zmienianie partnerów przez jednego z rodziców (a więc brak stabilizacji życiowej dziecka).
W pewnym wieku (miejmy także ten punkt już za sobą) dla dziecka ważniejsi stają się rówieśnicy. Istnieje więc ryzyko, że latorośl może wpaść w towarzystwo kolegów/koleżanek, którzy sami nie mając dobrych relacji z rodzicami, starają się stworzyć podobną sytuację u nowego znajomego. Obecny i świadomy rodzic powinien już w tej sytuacji podjąć odpowiednie kroki, by temu zaradzić.
Brak szacunku dorosłego syna do matki
Biblia wspomina wielokrotnie, że obowiązkiem rodzica jest upominanie swojego dziecka. Jak jednak ma on upomnieć potomka, gdy ich kontakt ogranicza się do powierzchownego, wymęczonego pytania „jak tam w szkole?”, dawania prezentów czy wakacyjnych wyjazdów? Od najmłodszych lat, a właściwie dni życia, dziecko oczekuje wsparcia rodziców, wyczekująco patrzy, by mama lub tata okazali mu ciepło, troskliwość (przez przytulenie, całowanie, ale też zwykłe wyrażanie akceptacji, także poprzez pochwały). Takie dbanie o relację wzmacnia więź rodzica i dziecka.
W pedagogice wspomina się także o adekwatnym do wieku dziecka rozdzielaniu obowiązków i angażowaniu go w życie rodzinne. Istotna jest przy tym odpowiednia ocena małego człowieka, z pamiętaniem o tym, że uczy się on dopiero życia, a zatem nie należy traktować go zbyt rygorystycznie. Brak szacunku wykazywany przez dziecko może wynikać też z krytykowania go przy tzw. obcych, nawet jeśli to ciotka, dziadkowie, nie mówiąc już o znajomych.
Szacunku, podobnie jak okazywania miłości, mała istota uczy się poprzez obserwację i naśladownictwo swoich pierwszych modeli życiowych: matki i ojca. Jeśli rodzice nie będą okazywać sobie wzajemnie lub/i dziecku szacunku, wtedy może wystąpić większe prawdopodobieństwo tego, że latorośl także szacunku nie będzie okazywała.
Jak dotrzeć do dorosłego syna?
Jeśli spotykamy się z brakiem szacunku ze strony dorosłego już dziecka, należy zadać sobie pytanie: co mogliśmy jako rodzice zrobić źle w kwestii wychowania potomka. Samokrytyka może nie przyjść łatwo, jednak powinniśmy postarać się uświadomić sobie, skąd takie zachowanie wzięło się u naszego dziecka.
Chociaż próby naprawy są zawsze trudniejsze niż zapobieganie, to jednak należy wierzyć, że przy dużym samozaparciu będziemy w stanie poprawić relację z dzieckiem. Być może zmiana będzie musiała najpierw dotknąć nas samych jako rodziców.
Biblia uczy, że relacje w rodzinie są niezwykle istotne, dlatego warto dążyć do ich uzdrowienia.
Wierzący rodzice mają przywilej modlić się o naprawę relacji i o pojednanie z dzieckiem. Pismo Święte uczy: „wyznawajcie zatem sobie nawzajem grzechy, módlcie się jeden za drugiego […]. Wielką moc posiada wytrwała modlitwa sprawiedliwego”5. Szczególnie w trudnej sytuacji rodzice powinni podchodzić do dziecka z miłością i łagodnością, bo przecież „[miłość] nie unosi się gniewem, nie pamięta złego […], we wszystkim pokłada nadzieję, wszystko przetrzyma. Miłość nigdy nie ustaje”6. Zwłaszcza miłość matki jest zdolna do wszelkich poświęceń, by walczyć o swoje dziecko.
I w życiu, i w sytuacji, gdy syn nie okazuje matce szacunku, powinny trwać trzy: wiara, nadzieja i miłość, a „z nich zaś największa jest miłość”7.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Lista hobby dla dzieci, kobiet i mężczyzn
- Przemoc psychiczna w rodzinie i związku
- Unikający styl przywiązania w związku
- Toksyczna matka dorosłego syna – jak sobie z nią radzić?
- Jak rozmawiać z dzieckiem w dobie smartfonów
Przypisy
1. List do Efezjan 6,1-3, Uwspółcześniona Biblia Gdańska.
2. J. Kułaczkowski, Wskazania wychowawcze dla dzieci w świetle EF 6, 1-3, „Pedagogia Christiana”, 2009, nr 1/23, 177-190.
3. A. Swoboda, Postawa dziecka wobec matki w ocenie św. Augustyna, „Vox Patrum”, 2006, nr 26, t. 49, s. 593-612.
4. A. Matysiak-Błaszczyk, A. Błasiak i in., Relacje dziecka z rodzicami, w: H. M. Krauze-Sikorska, M. Klichowski (red.), „Pedagogika dziecka. Podręcznik akademicki”, Poznań 2020, s. 287-318.
5. List Jakuba 5,16, Biblia Tysiąclecia.
6. 1 List do Koryntian 13,5-8, Biblia Tysiąclecia.
7. 1 List do Koryntian 13,13, Uwspółcześniona Biblia Gdańska.
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
