Pchła ludzka (Pulex irritans) jest owadem zaliczanym do rodziny pchłowatych (Pulicidae). Jest to gatunek kosmopolityczny. Obecność jego przedstawicieli stwierdza się niemal na całym świecie. Pulex irritans to jeden z sześciu gatunków należących do rodzaju Pulex. Insekt pasożytuje głównie na skórze człowieka. Nie jest on jednak jego jedynym żywicielem. Pchła ludzka żywi się bowiem także krwią psów, kotów, borsuków, lisów oraz szczurów wędrownych. Co więcej, pasożytuje również na kurach i kaczkach.
Przypuszcza się, że owad pierwotnie występował jedynie na terenie Ameryki Południowej. Człowiek początkowo nie był jego głównym żywicielem. Funkcję tę pełniły świnki morskie oraz pekari.
Morfologia i zachowanie
Cykl życiowy pchły ludzkiej jest złożony. W jego skład wchodzą cztery etapy, czyli: jaja, larwy, poczwarki i dorosłe osobniki. Samica z reguły składa jaja na ciele żywiciela. W praktyce często jednak spadają one na ziemię i rozwijają się w środowisku zewnętrznym. Z reguły ich długość wynosi około 0,5 mm. Są białe i mają owalny kształt. Larwy wylęgają się z jaj po około 3-4 dniach od opuszczenia ciała samicy. Ich kremowe lub żółte ciało osiąga długość około 0,6 mm. Wyróżnia je złożona budowa, w skład której wchodzi 13 segmentów. Wyrastają z nich charakterystyczne szczecinki. Dieta osobników znajdujących się w tym stadium rozwoju składa się głównie z resztek organicznych znalezionych w bezpośrednim otoczeniu.
Larwy po upływie określonego czasu przeobrażają się w poczwarki. Zwykle dzieje się to po trzech wylinkach następujących w ciągu około miesiąca. Poczwarki – podobnie jak larwy – bytują zazwyczaj wśród resztek organicznych. Ich ciało osiąga długość około 2 mm. Ten etap życia pchły ludzkiej z reguły kończy się po kilku tygodniach. W niesprzyjających warunkach zdarza się jednak opóźnienie w rozwoju. Jego istota sprowadza się do pozostawania przez pasożyta w stadium poczwarki nawet przez rok od momentu przeobrażenia się larwy.
Długość ciała dorosłych osobników w większości przypadków waha się od 1,5 do 4 mm. Owady te mają na ogół ciemnobrązowe, spłaszczone bocznie odwłoki. Do ich charakterystycznych cech zalicza się też brak skrzydeł oraz przystosowanie aparatu gębowego do ssania krwi żywiciela. Insekty mają też zaokrągloną głowę oraz długie odnóża doskonale przystosowane do wykonywania skoków.
Relacja z żywicielem
Pchły prowadzą pasożytniczy tryb życia. W wyniku ukąszenia przez te owady na skórze żywiciela pojawiają się obrzęki, które wywołują uczucie swędzenia. Miejsce ugryzienia przez pchłę ludzką z reguły można łatwo rozpoznać po jednym centralnym nakłuciu. Takie mikroskopijne dziurki mogą występować w większych grupach na skórze. Wywołany nimi stan zapalny i związany z nim dyskomfort zazwyczaj utrzymuje się przez co najmniej kilkanaście dni.
Pchła ludzka – wbrew nazwie – ma bardzo szerokie spektrum żywicieli. Może zasiedlać zarówno skórę człowieka, jak i zwierząt domowych oraz dzikich. Poza udomowionymi czworonogami często infekuje również m.in. małpy, gryzonie oraz drób. Pchły rozprzestrzeniają się bardzo szybko. Potrafią się też bez problemu przemieszczać pomiędzy rozmaitymi partiami ciała.
Spowodowane ukąszeniami owadów swędzenie zwykle prowadzi do uporczywego drapania. W przypadku zwierząt może ono prowadzić do utraty sierści. U słabszych osobników niekiedy stwierdza się także anemię spowodowaną dużym zapchleniem. Ppnadto pchły często pełnią funkcję żywicieli pośrednich tasiemca psiego (Dipylidium caninum).
Zdolności wektorowe
Pchły ludzkie przenoszą różne patogeny. Jednym z nich jest bakteria Yersinia pestis odpowiedzialna za zachorowania na dżumę. Choć zarażenia tą chorobą na skutek ukąszenia przez pchły są relatywnie rzadkie, nie można lekceważyć potencjalnego zagrożenia związanego z tym faktem. Niegdyś dżuma dziesiątkowała ludność na terenie Europy i Azji. Obecnie osoby, które zaraziły się tą chorobą, spotyka się głównie w Afryce i Azji. Liczniejsze zachorowania notuje się także na zachodzie Stanów Zjednoczonych. Wdrożone na czas odpowiednio dobrane leczenie antybiotykowe daje realne szanse na pełne wyzdrowienie. Niekiedy pozwala też uniknąć zachorowania przez osoby, które miały bliski bezpośredni kontakt z chorymi na dżumę.
Leczenie i zapobieganie
W celu zmniejszenia prawdopodobieństwa zarażenia skóry pasożytami należy pamiętać o podstawowych zasadach higieny. Należy dbać o regularne mycie i golenie ciała, a także pranie odzieży i pościeli. Kluczową rolę odgrywa także systematyczne kąpanie zwierząt domowych przebywających w pobliżu człowieka. Ważne jest też ustawiczne czyszczenie i odkurzanie dywanów oraz podłóg. W przypadku, gdy wszelkie inne środki podjęte w celu zwalczania pcheł okażą się nieskuteczne, należy poprosić o pomoc doświadczonych fachowców.
Filogeneza i rozmieszczenie
Pchła ludzka pierwotnie występowała jedynie na terenie Ameryki Środkowej i Południowej. Do jej rozprzestrzenienia się niemal na cały świat przyczynił się głównie powszechny międzynarodowy handel futrami, a także międzykontynentalny transport zwierząt domowych i dzikich. Przeprowadzone badania naukowe wykazały, że pchły żyjące w różnych rejonach świata nie różnią się od siebie w znaczący sposób. Przyrodnicy stoją jednak na stanowisku, że poza sześcioma znanymi gatunkami pcheł mogą występować także inne, ukryte gatunki tych owadów.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Ocelot andyjski – kot andyjski
- Nocek Bechsteina
- Nietoperze, pszczoły, motyle – złożona inżynieria
- Czy Księżyc jest dziełem przypadku?
- Zagadka Whopper Sand
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Human_flea [dostęp: 04.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Katja ZSM. Licencja: CC BY-SA 3.0.
