Ocelot andyjski (Leopardus jacobita) to niewielki dziki kot zamieszkujący wysokie partie Andów. Na Czerwonej Liście IUCN gatunek ten sklasyfikowany został jako zagrożony. W środowisku naturalnym żyje mniej niż 1500 osobników. Dla rdzennych ludów Aymara i Quechua kot ten od wieków stanowi święte zwierzę, odgrywając istotną rolę w ich wierzeniach i kulturze.
Po raz pierwszy ocelot andyjski został opisany przez Emilio Cornalia. Nadał on mu nazwę na cześć Jacobity Mantegazzi. Jest to gatunek monotypowy. W jego obrębie nie wyróżnia się podgatunków.
Opis
Kot andyjski ma popielatoszarą sierść, szarą głowę i zaokrąglone uszy. Jego nos i wargi są czarne, a okolice wokół nich białe. Od kącików oczu wzdłuż policzków biegną dwie ciemnobrązowe linie. Przednie łapy zdobią czarne plamy. Boki ciała mają żółtawobrązowe przebarwienia, a na tylnych kończynach widoczne są dwa wąskie, ciemne pierścienie. Długi, puszysty ogon ma od sześciu do dziewięciu ciemnobrązowych lub czarnych pierścieni. U młodych osobników oznaczenia są ciemniejsze i drobniejsze niż u dorosłych. Czaszka dorosłego kota mierzy od 100,4 do 114,8 mm. Jest większa niż u ocelota pampasowego czy kota domowego.
Włosy na grzbiecie i ogonie osiągają długość 40–45 mm, a zaokrąglone ślady łap mają wymiary około 4 cm długości i 3,5 cm szerokości. Poduszki łap są pokryte futrem, co stanowi przystosowanie do zimnych, wysokogórskich warunków. Długość ciała dorosłych kotów (bez ogona) wynosi od 57,7 do 85 cm. Ogon mierzy od 41,3 do 48,5 cm. Wysokość w kłębie to około 36 cm. Masa ciała dochodzi do 5,5 kg.
Ze względu na podobieństwo kota andyjskiego do pampasowego, identyfikacja tych gatunków jest trudna, zwłaszcza podczas obserwacji terenowych. Może to prowadzić do błędnych oszacowań liczebności populacji, gdyż osoby obserwujące te zwierzęta często nie są świadome subtelnych różnic między nimi.
Zasięg występowania
Kot andyjski zamieszkuje wyłącznie wysokie partie Andów. W Argentynie odnotowano jego obecność na wysokościach od 1800 m n.p.m. w południowych Andach do ponad 4000 m n.p.m. w Chile, Boliwii i centralnym Peru. Tereny te charakteryzują się surowym, suchym klimatem, skąpą roślinnością oraz stromymi, skalistymi zboczami. Warunki te wskazują, że ocelot andyjski preferuje umiarkowane, naziemne środowisko. W Parku Narodowym Salar de Surire w Chile populację szacuje się na pięć osobników na obszarze 250 km². Z kolei badania w argentyńskiej prowincji Jujuy wykazały gęstość siedmiu do dwunastu osobników na 100 km² na wysokości około 4200 m n.p.m.
Siedliska tych zwierząt są silnie pofragmentowane przez głębokie doliny Andów, a ich główny pokarm – wiskacze górskie (Lagidium) – występuje w rozproszonych koloniach. Na całym obszarze zasięgu gatunku poziom różnorodności genetycznej kotów andyjskich jest wyjątkowo niski. Niestety, dodatkowo zwiększa to ich podatność na zagrożenia.
Zachowanie i ekologia
Kot andyjski współwystępuje z kotem pampasowym oraz pumą, dzieląc te same wysokogórskie siedliska. Głównym składnikiem jego diety są wiskacze górskie. Stanowią one aż 93,9% spożywanej biomasy. Dla porównania, u kota pampasowego udział ten wynosi 74,8%. Ocelot andyjski żywi się także małymi gadami, ptakami oraz drobnymi ssakami, takimi jak tuco-tuco. Kot andyjski i pampasowy, najczęściej polują o tych samych porach. Badania wykazały, że zwierzęta te są najaktywniejsze podczas bezksiężycowych nocy.
Obserwacje przyrodników sugerują, że okres godowy kota andyjskiego przypada na lipiec i sierpień, choć obecność młodych w kwietniu i październiku wskazuje, że może on trwać aż do listopada lub grudnia. Mioty zwykle składają się z jednego lub dwóch młodych, które przychodzą na świat wiosną i latem. Zjawisko to jest charakterystyczne dla wielu gatunków, które dostosowują okres rozrodu do momentu zwiększenia dostępności pożywienia. Znacząco wpływa to na przeżywalność potomstwa.
Zagrożenia
Kot andyjski jest zagrożony przez wiele czynników, w tym utratę i degradację siedlisk, polowania oraz choroby. Zagrożenia te znacząco wpływają na już niewielką populację tego rzadkiego gatunku, ograniczając jego szanse na przetrwanie w surowych warunkach wysokogórskich Andów.
Status ochronny
Kot andyjski znajduje się na Czerwonej Liście IUCN, amerykańskiej liście gatunków zagrożonych oraz w załączniku I konwencji CITES. Podkreśla to jego krytyczne zagrożenie. Gatunek jest chroniony we wszystkich krajach, w których występuje: Argentynie, Boliwii, Peru i Chile.
W 2003 roku powstało Porozumienie na rzecz Kota Andyjskiego (Andean Cat Alliance), zrzeszające przedstawicieli tych czterech państw. Celem organizacji jest wspieranie badań nad tym rzadkim gatunkiem oraz podejmowanie działań na rzecz jego ochrony. Ma to kluczowe znaczenie dla przetrwania ocelota andyjskiego w jego naturalnym środowisku.
Taksonomia
Kot andyjski po raz pierwszy został opisany zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego w 1865 roku przez włoskiego przyrodnika Emilio Cornalię. Nadał on mu nazwę Felis jacobita. Holotyp pochodził z Boliwii, co wskazuje na jego pierwotne miejsce występowania.
Etymologia
Nazwa rodzajowa Leopardus pochodzi z greckiego słowa λεοπαρδος (leopardos), oznaczającego „lampart” lub „pantera”. Nawiązuje to do cech wyglądu dzikich kotów z tego rodzaju.
Epitet gatunkowy jacobita upamiętnia Jacobitę Tejedę de Montemajor, Argentynkę z prowincji Salta. Była córką senatora, która w wieku 15 lat wyszła za mąż za Paolo Mantegazzę, wybitnego włoskiego neurologa, fizjologa i antropologa. Para pobrała się w 1856 roku, gdy Mantegazza prowadził praktykę lekarską w Argentynie. Wraz z pięciorgiem dzieci powrócili do Włoch w 1858 roku, kiedy Paolo objął stanowisko profesora patologii ogólnej na Uniwersytecie w Pawii. Później, w 1870 roku, został profesorem antropologii i etnologii we Florencji. Jacobita zmarła przed 1891 rokiem.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Manat
- Lasówka magnoliowa
- Co naprawdę wykazał eksperyment Millera-Ureya?
- Kto stworzył Boga?
- Zwoje z Qumran – najważniejsze odkrycie archeologii biblijnej
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Andean_mountain_cat [dostęp: 02.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Jim Sanderson Licencja: CC BY-SA 3.0.
