Impala zwyczajna (Aepyceros melampus) to średniej wielkości przedstawiciel rodziny antylop. Występuje we wschodniej i południowej Afryce. Jest jedynym współczesnym gatunkiem z rodzaju Aepyceros i plemienia Aepycerotini. Niemiecki zoolog Hinrich Lichtenstein po raz pierwszy opisał tę antylopę w 1812 roku.
Wyróżnia się dwa podgatunki Aepyceros melampus: impalę zwyczajną, która zamieszkuje obszary trawiaste oraz większą i ciemniejszą impalę czarnogłową, przystosowaną do życia na bardziej suchych terenach porośniętych zaroślami. Dorosłe osobniki osiągają wysokość 70–92 cm w kłębie i wagę od 40 do 76 kg. Zwierzęta te mają błyszczącą i rdzawobrązową sierść. Samce wyróżniają się smukłymi rogami kształtem przypominającymi lirę. Mają one 45–92 cm długości.
Aepyceros melampus można spotkać głównie w ciągu dnia. Zachowanie antylopy zależy od warunków środowiskowych. Zwierzęta te tworzą trzy typy grup społecznych: samce terytorialne, stada kawalerów i grupy samic. Gatunek słynie z charakterystycznych skoków, które pomagają w obronie przed drapieżnikami. Impala żywi się zarówno trawami, jak i liśćmi, owocami czy strąkami akacji – jeśli są dostępne. Okres godowy przypada na koniec pory deszczowej i trwa trzy tygodnie. Samce rywalizują o dominację, a zwycięzca przyciąga samice w rui. Ciąża trwa od sześciu do siedmiu miesięcy. Samica rodzi jedno młode, które ukrywa przed drapieżnikami. Młode karmione są mlekiem przez cztery do sześciu miesięcy. Po tym okresie samce opuszczają stada samic i dołączają do grup kawalerów.
Impalę można spotkać w zaroślach, a także na pograniczu sawanny i lasów – zazwyczaj w pobliżu źródeł wody. Podgatunek czarnogłowy występuje jedynie w południowo-zachodniej Angoli i północno-zachodniej Namibii. Impala zwyczajna natomiast jest szeroko rozpowszechniona w swoim zasięgu. Została również ponownie wprowadzona w Gabonie i południowej Afryce. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje tę antylopę jako gatunek najmniejszej troski. Podgatunek czarnogłowy naukowcy uznali jednak za narażony na wyginięcie, z populacją liczącą mniej niż 1000 osobników.
Etymologia
Pierwsza angielska udokumentowana nazwa gatunku Aepyceros melampus, zarejestrowana została w 1802 roku. Brzmiała ona palla lub pallah. Wywodziła się z języka Tswana, w którym słowo phala oznacza „czerwoną antylopę”. Nazwa impala, zapisana również jako impalla lub mpala, po raz pierwszy pojawiła się natomiast w 1875 roku. Pochodzi bezpośrednio z języka zulu. W języku afrikaans gatunek ten określany jest jako rooibok, czyli „czerwony jeleń”. Nazwa ta bywa czasem używana również w języku angielskim.
Naukowa nazwa rodzajowa Aepyceros oznacza „wysokorogi” i pochodzi z języka starogreckiego: αἰπύς (aipus, „wysoki, stromy”) oraz κέρας (keras, „róg”). Z kolei nazwa gatunkowa melampus oznacza „czarnołapy” i wywodzi się od greckich słów μελάς (melas, „czarny”) i πούς (pous, „stopa”).
Opis
Impala to średniej wielkości, smukła antylopa. Pod względem budowy i rozmiaru porównywana jest do kobu, puku lub gazeli masajskiej. Długość ciała – wraz z głową – wynosi około 130 cm. Samce osiągają wysokość w kłębie od 75 do 92 cm. Samice natomiast są nieco niższe. Mierzą od 70 do 85 cm. Masa ciała samców wynosi od 53 do 76 kg, a samic od 40 do 53 kg. Gatunek ten cechuje się dymorfizmem płciowym. Samice są mniejsze i pozbawione rogów, podczas gdy u samców wyrastają smukłe rogi o długości 45–92 cm. Rogi te, mocno żebrowane i rozszerzające się na boki, są okrągłe w przekroju i puste u nasady. Ich łukowata konstrukcja umożliwia wzajemne blokowanie podczas walk. Pozwala to samcom zyskać przewagę nad rywalami, a jednocześnie chroni czaszkę przed urazami.
Sierść impali jest błyszcząca i dwubarwna. Rdzawobrązowy grzbiet kontrastuje z jasnobrązowymi bokami i białym brzuchem. Charakterystyczne cechy głowy to białe obręcze wokół oczu oraz jasny pysk i podbródek. Uszy – o długości 17 cm – mają czarne końcówki. Na tylnych nogach widoczne są czarne smugi biegnące od pośladków do górnych części ud. Ogon, który mierzy 30 cm, jest biały z wyraźnym czarnym paskiem wzdłuż linii środkowej. Impala przypomina gerenukę. Różni się jednak od niej dłuższymi rogami i obecnością czarnych pręg na udach. Na tylnych nogach Aepyceros melampus ma gruczoły zapachowe przykryte czarnymi kępkami włosów. Zidentyfikowano w nich 2-metylomaślan i 2-nonanon. Samce dominujące mają aktywne gruczoły łojowe na czole oraz na tułowiu. Samice natomiast mają te gruczoły słabo rozwinięte. Impala posiada cztery sutki.
Podgatunek impali czarnogłowej wyróżnia się większymi rozmiarami i ciemniejszym umaszczeniem. Jest to wynik melanizmu. Cechą charakterystyczną tego podgatunku jest ciemny pasek biegnący po obu stronach nosa aż do oczu, który zwęża się ku czołu. Podgatunek ten charakteryzuje się także większymi czarnymi końcówkami uszu oraz bardziej puszystym i dłuższym ogonem.
Impala posiada specjalnie ułożone zęby w przedniej części dolnej szczęki, które przypominają grzebień zębowy spotykany u naczelnych z grupy lemurowych. Dzięki tej adaptacji antylopa może pielęgnować sierść na głowie i szyi, skutecznie usuwając pasożyty zewnętrzne.
Ekologia
Impala jest gatunkiem aktywnym w ciągu dnia, choć w najgorętsze godziny chowa się w cieniu. Nocą głównie odpoczywa. Zachowania społeczne tej antylopy dzielą się na trzy grupy: samce terytorialne, stada kawalerów i stada samic. Samce terytorialne zajmują określone obszary, gdzie mogą tworzyć haremy samic. Oznaczają terytoria te moczem i odchodami. Dorosłe samce bronią ich zarówno przed młodymi, jak i obcymi osobnikami.
Stada kawalerów są niewielkie. Liczą mniej niż 30 osobników, a odległość między nimi wynosi zazwyczaj 2,5–3 metry. Młodsze i starsze samce mogą się ze sobą kontaktować, jednak te w średnim wieku unikają interakcji. Stada samic są bardziej liczne. Składają się z 6 do nawet 100 osobników płci żeńskiej. Zajmują tereny o powierzchni od 80 do 180 hektarów. Więź między matką a cielęciem jest słaba i zanika po odstawieniu od mleka, kiedy to młode przenoszą się do innych stad. Stada samic mają luźną strukturę i brak w nich wyraźnego przywództwa.
Istotnym elementem interakcji społecznych zarówno w stadach kawalerów, jak i samic jest wzajemna pielęgnacja sierści, zwana allogroomingiem. Impala jest jedynym kopytnym, który oprócz pielęgnacji własnej sierści, angażuje się w pielęgnację innych osobników. Samice zazwyczaj dbają o osobniki spokrewnione, natomiast samce nawiązują takie interakcje z niespokrewnionymi partnerkami.
Zachowanie
Zachowania społeczne Aepyceros melampus są ściśle związane z klimatem i szerokością geograficzną, w której zwierzęta te występują. W południowej Afryce zachowania terytorialne ograniczają się do kilku miesięcy w roku, głównie w czasie rui. Z kolei w populacjach zamieszkujących obszary zlokalizowane w Afryce Wschodniej terytorialność jest mniej wyraźna, mimo, że okres godowy trwa dużej. Samce terytorialne często tolerują tu obecność kawalerów, a niekiedy same zmieniają status z kawalera na terytorialny – w zależności od pory roku. Badania przeprowadzone w Parku Narodowym Serengeti wykazały, że u 94% samców terytorialność trwała krócej niż cztery miesiące w roku.
Głównymi drapieżnikami impali są gepardy, lamparty, likaony, lwy, hieny, krokodyle i pytony. Aepyceros melampus broni się przed nimi za pomocą charakterystycznych skoków. Antylopa potrafi wyskoczyć na wysokość 3 metrów i pokonać dystans do 10 metrów, przeskakując przez roślinność lub inne impale. Stosuje także inny rodzaj skoku, zwany stotting, który polega na serii susów: zwierzę ląduje na przednich nogach, podnosi tylne w kopiącym ruchu, a następnie odbija się na cztery nogi. Tego typu ruchy skutecznie dezorientują drapieżniki. W razie zagrożenia impala potrafi również schować się w gęstej roślinności.
Aepyceros melampus wydaje donośne odgłosy, w tym charakterystyczne ryki słyszane nawet z odległości 2 kilometrów. Główne wokalizacje to seria 1–3 głośnych chrząknięć przy zamkniętym pysku, po których następuje 2–10 głębokich pomruków przy otwartym pysku i uniesionym ogonie. Gruczoły zapachowe, aktywne zwłaszcza u samców, pomagają oznaczać terytoria. Dorosłe samce potrafią utrzymywać swoje terytoria przez lata. Świadczy to o ich wyjątkowej zdolności do przystosowania i obrony.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Skorpion cesarski
- Gackożer
- Hetyci potwierdzają wiarygodność Biblii
- Czwarta rewolucja przemysłowa a nasze człowieczeństwo – część 1
- Ludzie i mamuty – fakty ukrywane przez dekady
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Impala [15.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Charles J. Sharp. Licencja: CC BY-SA 4.0.
