Szczur wędrowny

Zobacz również

Szczur wędrowny (Rattus norvegicus) to jeden z najbardziej rozpowszechnionych i pospolitych gatunków gryzoni na świecie. Ten duży przedstawiciel rodziny myszowatych osiąga długość ciała do 28 cm. Ogon jest nieco krótszy. Masa może wahać się od 140 do nawet 500 gramów. Choć jego ojczyzną są północne Chiny i sąsiadujące z nimi regiony Azji, dziś występuje niemal wszędzie tam, gdzie żyją ludzie – z wyjątkiem Antarktydy. W Europie i większości Ameryki Północnej wyparł inne gatunki szczurów. Stał się dominującym szczurem w środowisku miejskim.

Szczury wędrowne są wszystkożerne, wyjątkowo płodne i odporne. Ich obecność wiąże się z ryzykiem przenoszenia wielu chorób zakaźnych. Człowiek jednak nie tylko je zwalcza – poprzez selektywną hodowlę powstały szczury ozdobne, trzymane jako zwierzęta domowe, oraz szczury laboratoryjne, wykorzystywane powszechnie w badaniach naukowych. Oba te warianty należą do udomowionej podgatunku Rattus norvegicus domestica. Co ciekawe, badania populacji dzikich szczurów z Nowego Jorku wykazały, że kolonie zamieszkujące różne dzielnice mogą stopniowo rozwijać odrębne cechy genetyczne.

Pochodzenie i globalna ekspansja

Przez lata uważano, że szczur wędrowny pochodzi z północno-wschodnich Chin oraz południowej Syberii i Japonii. Nowsze badania wskazują jednak, że jego ojczyzną mogą być tereny Azji Południowo-Wschodniej. Analizy genetyczne dzikich populacji dowodzą, że gatunek dotarł do Azji Wschodniej około 170 tysięcy lat temu. W Japonii odnaleziono skamieniałości przypominające współczesnego Rattus norvegicus, datowane na środkowy plejstocen. W późniejszym okresie, już pod koniec epoki lodowcowej, szczury zasiedlały południowe Chiny. Sugeruje to, że ich migracja miała charakter stopniowy, ale rozległy.

Ich związek z człowiekiem sprawił, że zaczęły szybko rozprzestrzeniać się po świecie. Analizy DNA wskazują, że mogły dotrzeć na Bliski Wschód już ponad trzy tysiące lat temu, prawdopodobnie towarzysząc ludziom wzdłuż szlaków handlowych Oceanu Indyjskiego. Do Afryki dotarły około 2000 lat temu, a do Europy – mniej więcej dwa wieki później. Ich układ odpornościowy przystosowywał się do nowych warunków i chorób. Ułatwiło to dalszą ekspansję.

Do Ameryki Północnej szczury wędrowne trafiły najprawdopodobniej przed 1745 rokiem. Ich liczebność gwałtownie wzrosła wraz z intensyfikacją brytyjskiej kolonizacji. Wraz z ludźmi zasiedliły niemal każdy kontynent, z wyjątkiem Antarktyki. Stały się jednym z najbardziej wszechobecnych gatunków ssaków na Ziemi.

Opis szczura wędrownego

Szczur wędrowny to jeden z największych przedstawicieli rodziny myszowatych. Ma gęste futro – ciemnoszare lub w odcieniach brązu, z jaśniejszym spodem – szarawym lub brązowawym. Długość ciała (bez ogona) waha się od 15 do 28 centymetrów. Ogon mierzy od 10,5 do 24 centymetrów. Oznacza to, że jest krótszy od reszty ciała. Dorosły osobnik waży zwykle od 140 do 500 gramów. W warunkach domowych niektóre osobniki mogą osiągnąć nawet 800 gramów. Mimo popularnych opowieści, szczury wielkości kota to mit – często wynik wyolbrzymień lub pomylenia ze znacznie większymi gryzoniami. W naturze szczury rzadko przekraczają masę 300 gramów. Najcięższy udokumentowany szczur wędrowny ważył 822 gramy. Miał długość 48,25 cm.

W porównaniu ze szczurem śniadym (Rattus rattus), szczur wędrowny jest znacznie masywniejszy i bardziej krępy. Ma świetnie rozwinięty słuch. Reaguje na ultradźwięki. Jego zmysł węchu należy do najbardziej czułych wśród ssaków. Tętno może osiągać 300–400 uderzeń na minutę. Częstość oddechów wynosi około 100 na minutę.

Wzrok, szczególnie u osobników pigmentowanych, jest stosunkowo słaby – porównywalny z ludzkim widzeniem na poziomie 20/600. Szczury albinosy widzą jeszcze gorzej (20/1200). Dodatkowo światło rozprasza się u nich w oku w sposób znacznie obniżający jakość obrazu. Szczur wędrowny rozpoznaje kolory podobnie jak człowiek z daltonizmem czerwono-zielonym. Widzi głównie odcienie niebieskiego i zieleni, choć w ograniczonym nasyceniu. Co ciekawe, posiada także receptory UV. Dzięki temu potrafi postrzegać promieniowanie ultrafioletowe – niewidoczne dla ludzkiego oka.

Biologia i zachowanie

Szczur wędrowny to zwierzę prowadzące głównie nocny tryb życia. Jest doskonałym pływakiem – zarówno na powierzchni, jak i pod wodą – a także sprawnym wspinaczem. Zaobserwowano, że potrafi wdrapywać się po cienkich, metalowych słupkach, by dostać się do karmników dla ptaków. Jest także wyjątkowo biegły w kopaniu. Jego systemy nor potrafią być bardzo rozbudowane. W 2007 roku opublikowano badanie sugerujące, że szczury mogą wykazywać oznaki metapoznania, czyli zdolności do „myślenia o myśleniu”. Wcześniej zdolność tą przypisywano jedynie ludziom i nielicznym naczelnym. Dalsze analizy wskazały jednak, że może to być raczej efekt klasycznego warunkowania.

Komunikacja i zachowania społeczne

Szczury wędrowne komunikują się zarówno dźwiękami słyszalnymi, jak i ultradźwiękami – niesłyszalnymi dla ludzkiego ucha bez użycia specjalistycznego sprzętu. Już jako oseski wydają różne rodzaje ultradźwięków, by przywołać matkę, pokierować jej ruchem w gnieździe i wywołać reakcje opiekuńcze. Po 14 dniach życia młode szczury znacząco ograniczają wydawanie ultradźwięków w obecności samców. Dorosłe osobniki emitują takie sygnały w sytuacjach zagrożenia. Ich częstotliwość i długość zależą od płci i stanu rozrodczego. Samice wydają charakterystyczne dźwięki także w trakcie godów.

Podczas zabawy, kontaktów społecznych, a nawet w odpowiedzi na łaskotanie przez człowieka, szczury mogą wydawać krótkie ultradźwięki przypominające „ćwierkanie”. Te charakterystyczne sygnały, porównywane czasem do śmiechu, są interpretowane jako wyraz pozytywnych emocji i oczekiwania nagrody. Co więcej, szczury potrafią kojarzyć osobę „łaskoczącą” z przyjemnością i aktywnie poszukiwać kontaktu. Z wiekiem jednak tendencja do „ćwierkania” maleje.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Brown_rat [dostęp: 18.10.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Zeynel Cebeci. Licencja: CC BY-SA 4.0.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły