Niedźwiedź himalajski, niedźwiedź księżycowy, niedźwiedź obrożny (Ursus thibetanus) to średniej wielkości gatunek niedźwiedzia, który przystosował się do życia na drzewach. Występuje na rozległym obszarze Azji. Spotkać go można od południowo-wschodniego Iranu, Pakistanu, Indii i Himalajów, przez kontynentalną Azję Południowo-Wschodnią, Półwysep Koreański, Chiny i rosyjski Daleki Wschód, aż po japońskie wyspy Honsiu i Shikoku. Gatunek jest uznawany za narażony na wyginięcie (status „Vulnerable” na Czerwonej Liście IUCN), głównie z powodu wylesiania oraz kłusownictwa. Niedźwiedzie te padają ofiarą nielegalnych polowań. Ich części ciała wykorzystywane są w tradycyjnej medycynie azjatyckiej.
Opis
Niedźwiedź himalajski ma czarne futro, jasnobrązowy pysk i charakterystyczną białawą lub kremową plamą na piersi, często przybierającą kształt litery „V”. Jego uszy są dzwonkowate, stosunkowo dłuższe niż u innych gatunków niedźwiedzi, odstające na boki. Ogon jest krótki. Ma około 11 cm długości. Dorosłe osobniki mierzą od 70 do 100 cm wysokości w kłębie. Osiągają długość ciała od 120 do 190 cm. Samce ważą od 60 do 200 kg, średnio około 135 kg, a samice od 40 do 125 kg. Największe z nich mogą dochodzić do 140 kg.
Pod względem budowy ciała niedźwiedź księżycowy przypomina niedźwiedzia brunatnego (Ursus arctos). Jest jednak od niego mniejszy i lżejszy. Ma większy i bardziej ruchliwy pysk oraz nos. Jego czaszka – choć masywna, szczególnie w dolnej części – pozostaje względnie niewielka. Samce mają czaszki długości 312–328 mm i szerokości 200–228 mm. U samic wymiary te wynoszą odpowiednio 292–315 mm i 163–173 mm. W porównaniu do innych gatunków z rodzaju Ursus, grzebień strzałkowy na czaszce jest u tej odmiany słabo rozwinięty. Nie przekracza 20% jej długości (dla porównania u niedźwiedzi brunatnych może stanowić do 41%).
Choć dieta niedźwiedzi obrożnych jest głównie roślinna, ich aparat żuchwowy nie jest tak wyspecjalizowany jak u pand wielkich. Mają węższe łuki jarzmowe i słabiej rozwinięte mięśnie skrzydłowe, ale za to silniejsze boczne pasma mięśni skroniowych. Przednie łapy są bardzo silne. Umożliwiają sprawne wspinanie się, nawet przy złamanych tylnych kończynach. To najbardziej dwunożny ze wszystkich niedźwiedzi. Potrafi iść na tylnych łapach nawet przez 400 metrów. Poduszki na przednich stopach są większe niż u innych gatunków. Pazury są zakrzywione. Dłuższe z przodu (30–45 mm) niż z tyłu (18–36 mm). Służą do wspinaczki i kopania.
Choć przeciętnie nieco mniejsze od niedźwiedzi czarnych z Ameryki Północnej, niektóre samce niedźwiedzia himalajskiego osiągają imponujące rozmiary. Brytyjski myśliwy znany jako „Old Shekarry” pisał o osobniku z Indii, którego masa mogła sięgać 363 kg. Największy znany okaz ważył 200 kg. Osobniki trzymane w ogrodach zoologicznych potrafią przekraczać 225 kg. Zmysły niedźwiedzi obrożnych są ostrzejsze niż u niedźwiedzi brunatnych. Wzrok mają jednak słabszy, a słuch przeciętny. Górna granica percepcji dźwięku to 30 kHz.
Zasięg występowania niedźwiedzi himalajskich
W środkowym plejstocenie i na początku późnego plejstocenu niedźwiedź himalajski występował znacznie dalej na zachód niż obecnie. Jego zasięg obejmował Półwysep Iberyjski, Bałkany oraz Ural. Współcześnie obecność tego zwierzęcia ogranicza się do silnie rozfragmentowanego obszaru ciągnącego się od południowo-wschodniego Iranu przez Afganistan i Pakistan, podnóża Himalajów w Indiach i Mjanmie, aż po kontynentalną Azję Południowo-Wschodnią, z wyłączeniem Malezji. W Chinach populacje są rozmieszczone wyspowo. Występują na północnym wschodzie, południu, a także na wyspach Hajnan i Tajwan. W dużej części środkowo-wschodnich prowincji gatunek już nie występuje. Odizolowane grupy przetrwały także na rosyjskim Dalekim Wschodzie oraz w Korei Północnej. W Korei Południowej oraz na japońskich wyspach Honsiu i Sikoku utrzymują się jedynie niewielkie populacje reliktowe.
Niedźwiedzie księżycowe zamieszkują przede wszystkim lasy liściaste, mieszane i zarośla kolczaste. W Himalajach w okresie letnim zasiedlają wysokości dochodzące do 3500 m n.p.m. Rzadko przekraczają 3700 m. Zimą schodzą znacznie niżej – poniżej 1500 m. W Japonii można je spotkać także na poziomie morza.
Brakuje precyzyjnych i wiarygodnych danych o całkowitej liczebności gatunku. W Japonii szacowano populację na wyspie Honsiu na 8–14 tysięcy osobników. Dziś podaje się w wątpliwość rzetelność tych danych. Rosyjscy badacze oceniali liczebność niedźwiedzia himalajskiego na całym obszarze występowania na 5–6 tysięcy, również bez szczegółowej metodologii. W 2012 roku japońskie Ministerstwo Środowiska szacowało liczebność populacji w kraju na 15–20 tysięcy osobników. W Indiach i Pakistanie pojawiły się niepotwierdzone szacunki mówiące odpowiednio o 7–9 tysiącach oraz tysiącu. W Chinach dane są bardzo rozbieżne – od 15 do nawet 46 tysięcy osobników. Oficjalne szacunki rządowe wskazują na 28 tysięcy.
Zachowanie
Niedźwiedź himalajski prowadzi dzienny tryb życia. W pobliżu ludzkich osiedli staje się zwierzęciem nocnym. Wędruje często w uporządkowanym szyku – od największego do najmniejszego osobnika. Zwierzęta te doskonale się wspinają, zarówno po skałach, jak i drzewach. Wchodzą na nie, by zdobywać pokarm, odpoczywać, wygrzewać się na słońcu, unikać drapieżników, a także zapadać w sen zimowy. Starsze i cięższe osobniki mogą z czasem utracić zdolność wspinania się. Mimo to nawet połowę życia spędzają na drzewach. Czyni je to jednymi z największych ssaków nadrzewnych. W rosyjskim Ussuri potrafią przebywać w koronach drzew nawet przez 15% całego czasu. Podczas żerowania łamią gałęzie i układają je pod sobą, tworząc gniazda. Z tego powodu wiele drzew w ich terytoriach nosi ślady obecności tych ssaków. Odpoczywają w takich gniazdach na wysokości przynajmniej 4,5 metra.
W większości zasięgu niedźwiedzie księżycowe nie zapadają w sen zimowy. W górach niektóre osobniki zamiast tego schodzą niżej. Hibernują jedynie zwierzęta żyjące w chłodniejszych, północnych rejonach. W sen zimowy zapadają także niemal wszystkie ciężarne samice. Przygotowania do hibernacji rozpoczynają w połowie października. Sen trwa zazwyczaj od listopada do marca. Legowiska ssaki te zakładają w wydrążonych pniach drzew (nawet 18 metrów nad ziemią), w jaskiniach, ziemnych norach, spróchniałych kłodach lub na słonecznych, stromych zboczach. Niekiedy wykorzystują porzucone nory niedźwiedzi brunatnych. Wybierają zwykle niższe wysokości i łagodniejsze nachylenie niż ich więksi kuzyni. Z legowisk wychodzą najpierw samce, później samice bez młodych, a najpóźniej samice z potomstwem.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Niedźwiedź brunatny
- Najeżka
- Jakie są największe wieloryby na świecie?
- Człowiek – hybryda małpy i świni?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Asian_black_bear [dostęp: 17.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Ruholah.ahmadi. CC BY-SA 3.0.


