Borsuk europejski, czyli po prostu borsuk lub jaźwiec (Meles meles) to przedstawiciel rodziny łasicowatych. Występuje w Europie, Azji Zachodniej oraz części Azji Centralnej. Gatunek ten, według Czerwonej Księgi IUCN, zaliczany jest do kategorii najmniejszego ryzyka wyginięcia ze względu na szeroki zasięg występowania oraz stabilną, a w niektórych regionach nawet rosnącą populację.
Borsuk wyróżnia się charakterystycznym umaszczeniem – czarno-biało-brązowoszarym – oraz masywną budową ciała. Wiosną waży od 7 do 13 kilogramów. Przed zimowym snem jego masa może wzrosnąć nawet do 17 kilogramów. Jako zwierzę nocne, dnie spędza w rozległych norach. Te systemy podziemnych korytarzy, liczące od 35 do 81 metrów długości, są zamieszkiwane przez całe rodziny borsuków przez dziesięciolecia. Zwierzęta te dbają o czystość swoich schronień. Regularnie wymieniają posłania i usuwają zanieczyszczenia. Swoje potrzeby fizjologiczne załatwiają w specjalnych latrynach.
Choć borsuk klasyfikowany jest jako mięsożerca, to jego dieta jest niezwykle różnorodna. Obejmuje dżdżownice, owady, drobne ssaki, padlinę, ale także zboża i bulwy. Wiosną samice rodzą do pięciu młodych, które pozostają z rodzicami przez kilka miesięcy po odstawieniu od mleka matki. Czasami borsuki dzielą swoje nory z innymi gatunkami, takimi jak lisy czy króliki. W razie zagrożenia potrafią być bardzo agresywne.
Borsuki mogą przenosić gruźlicę bydła. W Anglii prowadzi to do kontrowersyjnych działań w postaci odstrzałów populacji. Praktyka ta budzi sprzeczne opinie – zarówno co do skuteczności, jak i etyczności – pozostając tematem gorących debat.
Nomenklatura
Pochodzenie angielskiego słowa „badger” nie jest do końca jasne. Według Oxford English Dictionary termin ten prawdopodobnie pochodzi od słów „badge” (odznaka) i sufiksu „-ard”, nawiązując do białej plamy na czole borsuka, która przypomina odznakę. Pierwsze użycie tego słowa datuje się na początek XVI wieku. Inna teoria sugeruje, że źródłem mogło być francuskie „bêcheur”, oznaczające „kopacza”.
W języku angielskim samiec borsuka nazywany jest „boar”, samica „sow”, a młode „cub”. Ich dom określa się mianem „sett”. Kolonie borsuków bywają nazywane „klanami”.
Znacznie starszym określeniem borsuka jest „brock”. Wywodzi się z języka celtyckiego (np. gaelickie broc czy walijskie broch) i oznacza „szary”. W językach germańskich funkcjonowało słowo þahsu- (np. niemieckie Dachs, holenderskie das), pochodzące od praindoeuropejskiego rdzenia tek’-. Wskazuje to na skojarzenie z kopaniem nor. W języku łacińskim zastąpiono pierwotne mēlēs (oznaczające kunę lub borsuka) terminem taxus, od którego wywodzą się współczesne nazwy w językach romańskich, jak włoskie tasso, francuskie tesson (dziś częściej blaireau), hiszpańskie tejón czy portugalskie texugo.
Do połowy XVIII wieku borsuki w Anglii znane były także jako „brock”, „pate”, „grey” lub „bawson”. Określenie „bawson” wywodzi się od „bawsened”, co oznacza „prążkowany na biało”. „Pate” było z kolei popularnym lokalnym określeniem w północnej Anglii. W Norfolk używano niegdyś słowa „badget”, a w południowej Irlandii borsuki nazywano „earth dog” („ziemny pies”). W języku walijskim borsuk to „mochyn daear”, czyli „ziemna świnia”.
Różnorodność nazw odzwierciedla zarówno wygląd, jak i zachowania tych niezwykłych zwierząt oraz bogatą tradycję lingwistyczną regionów, w których występują.
Opis
Borsuk europejski wyróżnia się masywną sylwetką, krótkim ogonem oraz charakterystycznym kształtem ciała. Jego niewielka głowa i gruby, krótki kark osadzone są na niskich, solidnych kończynach zakończonych silnymi pazurami, które doskonale sprawdzają się przy kopaniu. Pazury z czasem się ścierają, co jest szczególnie widoczne na tylnych łapach u starszych osobników. Nos borsuka, silny i wyjątkowo czuły, odgrywa istotną rolę podczas drążenia ziemi, wspomagając pozyskiwanie pożywienia.
Samce mają szersze głowy i bardziej masywne karki niż samice, których sylwetki są smuklejsze. Posiadają one również bardziej puszyste ogony. Obie płcie różnią się także masą ciała, która sezonowo ulega wahaniom. Wiosną borsuki ważą zazwyczaj 7–13 kg. Jesienią, przygotowując się do zimowego snu, mogą osiągać 17 kg. Najcięższe osobniki o tej porze roku ważyły 27 kg. Niepotwierdzone doniesienia wskazują na masy sięgające nawet 34 kg. Czyniłoby to te zwierzęta najcięższymi lądowymi przedstawicielami rodziny łasicowatych, zaraz po rosomakach.
Borsuki mają potężne szczęki zdolne do miażdżenia kości. Ich uzębienie jest dostosowane do diety wszystkożernej. Płaskie trzonowce idealnie nadają się do rozcierania pokarmu roślinnego, a mocne kły i siekacze ułatwiają spożywanie mięsa. Czaszki tych zwierząt są masywne, a wyraźne grzebienie strzałkowe zapewniają miejsce przyczepu potężnych mięśni szczęk, jednocześnie wzmacniając ich strukturę i chroniąc przed urazami.
Borsuki posiadają doskonały węch, ale ich wzrok jest monochromatyczny. Słuch, porównywalny do ludzkiego, nie wyróżnia się szczególną czułością. Charakterystycznym elementem anatomii tych zwierząt są gruczoły zapachowe umieszczone pod ogonem i wokół odbytu. Wydzielają one intensywnie pachnące substancje, wykorzystywane do oznaczania terytorium.
Te niezwykłe cechy czynią borsuka jednym z najbardziej intrygujących mieszkańców europejskich lasów i pól.
Futro
Zimą futro borsuka jest długie i szorstkie. Składa się z twardych włosów okrywowych oraz rzadkiego, miękkiego podszerstka. Długość włosów okrywowych na grzbiecie wynosi od 75 do 80 mm. Zapewnia to zwierzęciu doskonałą izolację termiczną. Włosy na brzuchu są krótkie i rzadkie. Przed nadejściem zimy futro na gardle, dolnej części szyi, klatce piersiowej i nogach staje się czarne. Brzuch ma jaśniejszy, brązowawy odcień, a okolice pachwin przybierają brązowo-szary kolor. Grzbiet i boki są srebrzystoszare z delikatnymi słomkowymi refleksami. Ogon, pokryty długimi i szorstkimi włosami, jest zazwyczaj w kolorze grzbietu.
Charakterystyczne czarne pasy, które zdobią głowę borsuka, rozpoczynają się przy górnych wargach i biegną aż do podstaw uszów. Ich szerokość wzrasta z 15 mm na przedzie do 45–55 mm w okolicach uszów. Pasy te czasami łączą się z kolorem górnej części ciała. Na głowie występuje także szeroki biały pas biegnący od czubka nosa przez czoło i koronę głowy. To białe oznaczenie może sięgać aż po większą część szyi. Latem futro borsuka staje się krótsze, bardziej szorstkie i rzadsze. Sierść ciemnieje. Czarne fragmenty często zmieniają odcień na brązowawy z żółtymi refleksami.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Bekas kszyk – kszyk – bekas baranek
- Antennarius maculatus
- Sen króla Nabuchodonozora, czyli jak historia potwierdza Pismo Święte
- Czy UFO naprawdę istnieje? – cz. 1: Przegląd przypadków
- Czy UFO naprawdę istnieje? – część 2: Siły stojące za zjawiskiem
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/European_badger [dostęp: 9.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: kallerna. Licencja: CC BY-SA 3.0.
