Piekielnica (Alburnoides bipunctatus), znana też jako szweja albo bystrzanka, jest gatunkiem słodkowodnej ryby promieniopłetwej zaliczanej do rodziny karpiowatych (Cyprinidae). Tę samą rodzinę reprezentują również ukleje i kiełbie. Piekielnice występują powszechnie w całej Europie. Można je spotkać nie tylko w rzekach, ale także lekko zasolonych zbiornikach wodnych.
Klasyfikacja
Pierwszy naukowy opis szwei został stworzony w 1782 roku. Jego autorem był niemiecki lekarz oraz przyrodnik Marcus Elieser Bloch, który nadał charakteryzowanej przez siebie rybie łacińską nazwę Cyprinus bipunctatus. Za typowe miejsce występowania przedstawicieli tego gatunku uznano odcinek rzeki Wezery przepływającej przez miasto Minden zlokalizowane w Niemczech.
Na początku XXI wieku wysnuto teorię, że słowem bystrzanka określa się nie jeden, ale kilka gatunków, których przedstawiciele zasiedlają wyłącznie europejskie rzeki i akweny. Zgodnie z obecnie obowiązującą klasyfikacją ryba należy do rodzaju Alburnoides, mieszczącego się w obrębie podrodziny Leuciscinae. Podrodzina ta stanowi część rodziny karpiowatych (Cyprinidae).
Wygląd piekielnicy
Piekielnice wyróżniają się wydłużonym, spłaszczonym w kierunku bocznym ciałem. Całe ciało ryby pokrywają średniej wielkości łuski. Ciemnoszary grzbiet czasem mieni się zielonkawym odcieniem. Boki są srebrzyste, a brzuch odznacza się białym ubarwieniem. Płetwę grzbietową szwei pokrywają 3 kolce oraz 7 lub 8 miękkich promieni. Na płetwie odbytowej widać natomiast 3 kolce i 13–18 miękkich promieni, z których większość jest rozgałęziona. Płetwy piersiowe, a także grzbietowa i ogonowa są szare. Natomiast żółte płetwy brzuszne i odbytową zdobi pomarańczowa nasada.
Otwór gębowy ryby znajduje się w położeniu końcowym. Długość pyska zbliżona jest do średnicy oka. Oczy są umiejscowione w niedużej odległości od siebie.
Dorosłe szweje z reguły osiągają długość około 9 cm. Czasem spotyka się jednak dwukrotnie większe osobniki. Okazy o przeciętnych gabarytach ciała ważą mniej więcej 30 gramów.
Występowanie i środowisko
Niegdyś uważano, że bystrzanki zasiedlają nie tylko Europę, ale także zachodnie rejony Azji. Później przeprowadzono jednak szczegółowe rewizje taksonomiczne. Na ich podstawie zawężono teren występowania przedstawicieli tego gatunku wyłącznie do Starego Kontynentu.
Piekielnice zamieszkują rzeki Europy Środkowej i Zachodniej. Dotyczy to zwłaszcza cieków wodnych uchodzących do Zatoki Biskajskiej, Morza Północnego i Bałtyku. W praktyce najczęściej spotyka się je w pasie od rzeki Charente we Francji po Wisłę w Polsce. Niekiedy szweje widuje się także w basenie Morza Śródziemnego. Ich obecność w tych rejonach odnotowano jedynie w południowej Francji, a także w rzekach od Aude po Argens, włączając w to również Rodan. Zamieszkują także rzeki Prut, Siret i ich dopływy. Nie do końca wiadomo, czy zasiedlają również Dunaj. Prawdopodobnie w tej rzece występują trzy różne linie genetyczne bystrzanek. Każda z nich zasiedla inny odcinek biegu rzeki (górny, środkowy albo dolny).
Piekielnice najchętniej przebywają w dolnych odcinkach niewielkich rzek i strumieni. Preferują miejsca z czystą, dobrze natlenioną wodą płynącą wartkim nurtem. Zwykle trzymają się w pobliżu powierzchni wody. Widuje się je w ciekach wodnych z dnem pokrytym kamieniami, żwirem lub piaskiem.
Piekielnica – biologia i zachowanie
Szweje zazwyczaj odbywają tarło w okresie od maja do lipca. Ryby najczęściej składają ikrę w niewielkich grupach. Ich jaja zwykle można zobaczyć w czystej, szybko płynącej wodzie. Z reguły pływają nad żwirowym albo kamienistym dnem. Samice mogą rozmnażać się kilkukrotnie w ciągu całego okresu rozrodczego. Liczba jednorazowo złożonych jaj może wynosić od kilkuset do kilku tysięcy. Czas ich inkubacji wynosi niecały tydzień. Młode ryby stają się zdolne do rozrodu w wieku dwóch (samce) lub trzech lat (samice). Większość osobników jest w stanie dożyć około 9 lat.
W skład diety bystrzanek wchodzą głównie larwy owadów, jak również ciała martwych insektów. Nierzadko wzbogacają one swój jadłospis o drobne skorupiaki i okrzemki.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Krzyżak dwubarwny
- Karaś pospolity – karaś
- Co jedzą myszy polne i domowe?
- Czym są zmiany klimatyczne na Ziemi? Jaki jest w nich udział człowieka i jak możemy temu zaradzić?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Alburnoides_bipunctatus [dostęp: 29.05.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Animal.bio. Autor: PiccoloNamek. CC BY-SA 3.0.
