Riszta (Dracunculus medinensis), znana też jako nicień podskórny albo robak medyński, to podskórny pasożyt człowieka (i innych ssaków, np. psów, bydła, koni) zaliczany do rodziny Dracunculidae. Samice tego gatunku osiągają około 80 cm długości. Wywołują one u swych żywicieli chorobę zwaną drakunkulozą. Choroba ta występowała niegdyś w Afryce i Eurazji. Obecnie przypadki zapadnięcia na nią najczęściej notuje się w Czadzie, a także w Angolii, Etiopii, Mali i Sudanie Południowym. Definitywną eliminację tej choroby w tych częściach Afryki skutecznie utrudnia powszechne zakażenie pasożytem żyjących tam psów i kotów domowych. Mimo to istnieje duże prawdopodobieństwo całkowitego zniwelowania choroby w najbliższym czasie. Najprawdopodobniej doprowadzi to do zupełnego wyginięcia riszty.
Nicienie podskórne odznaczają się wyraźnym dymorfizmem płciowym. Samice mogą osiągać nawet 80 cm długości (zdarzają się też ponad metrowe osobniki płci żeńskiej). Samce natomiast dorastają jedynie do 4 cm. Osobniki płci męskiej nie powodują także drakunkulozy.
Historia
Pierwszy opis robaka medyńskiego pochodzi już z XV wieku przed Chrystusem. Charakterystyka ta pochodziła z terenu Egiptu. Przypuszcza się, że to właśnie riszta była wężem nękającym Izraelitów w trakcie wędrówki przez pustynię.W 1870 roku rosyjski przyrodnik Aleksy Pawłowicz Fiedczenka w 1870 roku odkrył, że żywicielem pośrednim nicienia podskórnego są widłonogi (Copepoda).
Riszta – cykl życiowy
Larwy robaków medyńskich bytują w wodach słodkich. Tam są wchłaniane przez widłonogi. W organizmach tych zwierząt larwy osiągają kolejne stadium rozwoju. Zwykle trwa to około 2 tygodni. Połknięte przez człowieka lub innego ssaka widłonogi trafiają do żołądka. Tam ich ciała zostają strawione, a larwy riszt przenikają przez ścianę jelita i wędrują do jamy brzusznej oraz przestrzeni zaotrzewnowej. W tym miejscu osiągają swoją dorosłą postać. Samce i samice odbywają akt kopulacji. Po jego zakończeniu osobniki płci męskiej giną, a ich partnerki przenoszą się w rejony skóry żywiciela. Tam pozostają w uśpieniu przez mniej więcej 12 miesięcy.
O zakażeniu nicieniem podskórnym świadczy widniejący na skórze pęcherz. Z reguły można go zaobserwować na nogach. Czasem występuje na rękach lub na mosznie. Po upływie kilku lub kilkunastu dni pęcherz pęka, a robak medyński wydostaje się na zewnątrz. Jednym ze sposobów łagodzenia pojawiającego się wówczas bólu i swędzenia jest zanurzenie zakażonych kończyn w wodzie. W ten sposób larwy dostają się do wody, a cykl zakażenia powtarza się.
Wędrujące przez tkanki podskórne samice wydzielają toksyczne substancje. Powodują one u zakażonego różne nieprzyjemne objawy w postaci np. nudności, wysypki, biegunki, zawrotów głowy, miejscowego obrzęku i uporczywego świądu. U zarażonych risztą osób często stwierdza się przewlekłe stany zapalne oraz artretyzm.
Epidemiologia i rezerwuary zwierzęce riszty
Riszty występują powszechnie w regionach subtropikalnych i tropikalnych. Zakażone nimi osoby zazwyczaj zamieszkują wiejskie tereny Afryki. Sporadycznie problem ten dotyczy również mieszkańców Indii, Iraku i Pakistanu. Larwy do swojego rozwoju potrzebują temperatury od 25 do 30 stopni C. Do zakażenia pasożytem najczęściej dochodzi na skutek spożycia wody, w której pływają widłonogi będące żywicielami pośrednimi robaka medyńskiego.
Riszty występują powszechnie także u psów i kotów domowych żyjących w Afryce. Czasem funkcję ich głównych żywicieli pełnią także dzikie koty oraz pawiany.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Piekielnica – szweja – bystrzanka
- Krzyżak dwubarwny
- Czy komary są pożyteczne?
- Kosmiczne śmieci – co to? Jak powstają? Czy mogą być niebezpieczne?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Dracunculus_medinensis [dostęp: 29.05.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: CDC/Dr. Mae Melvin. Domena Publiczna.
