Karp

Karp (Cyprinus carpio) to słodkowodna ryba szeroko rozpowszechniona w eutroficznych jeziorach i dużych rzekach Europy oraz Azji. Dzikie populacje zostały uznane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) za gatunek narażony na wyginięcie. Karp został jednak również udomowiony i rozprzestrzeniony w ramach akwakultury niemal na całym świecie. W wielu miejscach uchodzi za inwazyjny i szkodliwy gatunek obcy. Figuruje nawet na liście 100 najbardziej inwazyjnych gatunków na świecie. To właśnie od niego pochodzi nazwa całej rodziny karpiowatych (Cyprinidae).

Taksonomia

Typowym podgatunkiem karpia jest Cyprinus carpio carpio, występujący naturalnie w znacznej części Europy, zwłaszcza w dorzeczach Dunaju i Wołgi. Dawniej za odrębny podgatunek uznawano również Cyprinus carpio haematopterus, rodzimego dla wschodniej Azji. Współczesna systematyka traktuje go jednak jako odrębny gatunek pod nazwą Cyprinus rubrofuscus.

Choć karp europejski i jego azjatyccy krewni różnią się morfologicznie i genetycznie, potrafią się ze sobą krzyżować. Karp może też krzyżować się z karasiem chińskim (Carassius auratus). Potomstwo tej hybrydy nazywane jest karpiem Kollar. Inną sztucznie wyhodowaną odmianą jest tzw. karp duch (ghost carp), będący krzyżówką karpia pospolitego z japońską odmianą koi Purachina. Dzięki dużej zmienności barw tej hybrydy, cieszy się ona dużą popularnością w hodowli komercyjnej.

Budowa karpia

Karp może osiągać imponujące rozmiary. Dorasta do ponad metra długości, a jego masa przekracza 30 kg. Rekordowy osobnik, złowiony we Francji, ważył aż 51,2 kg. W Polsce największy zarejestrowany okaz ważył 39,60 kg. Ciało karpia jest wydłużone i wrzecionowate, niemal okrągłe w przekroju. Charakterystyczny, mięsisty otwór gębowy znajduje się w dolnej części głowy. Wyposażony jest w dwie pary wąsików. Ryba pokryta jest dużymi, cykloidalnymi łuskami głęboko osadzonymi w skórze. Płetwa grzbietowa jest wyjątkowo długa.

Grzbiet przybiera ciemny, zielonkawobrązowy lub szarozielony kolor. Boki są jaśniejsze, z metalicznym, oliwkowo-złotym połyskiem, a brzuch – żółtawy bądź kremowobiały. Płetwy parzyste mają czerwonawe zabarwienie, natomiast nieparzyste – szarawoniebieskie.

W hodowli karpia uzyskano liczne odmiany różniące się kształtem ciała, ułuszczeniem i barwą. Popularne są m.in. karpie bezłuskie lub posiadające łuski jedynie w okolicach płetw. Do najważniejszych odmian należą:

• Lustrzeń, czyli karp królewski – odmiana wyhodowana w Kaniowie, o wyraźnie wygrzbieconym ciele i charakterystycznym układzie dużych łusek wzdłuż linii bocznej i przy głowie;
• Karp pełnołuski – klasyczna forma z równomiernym ułuszczeniem;
• Golec – całkowicie pozbawiony łusek;
• Karp koi – ozdobna odmiana pochodząca z Japonii, ceniona za intensywne ubarwienie. Osiąga zwykle 30–40 cm długości, ale może dorastać nawet do 75 cm. Występuje w ponad stu odmianach różniących się kolorem i łuskami;
• Karp zatorski – unikalna, lokalna odmiana typu lustrzeń, o charakterystycznym niebiesko-oliwkowym ubarwieniu i różnym rozmieszczeniu łusek: wieńcowym, strzałkowym lub siodełkowym.

Karp żeruje przy dnie, przekopując osady w poszukiwaniu pożywienia. Odżywia się przede wszystkim glonami i roślinami wodnymi. Nie gardzi także drobnymi bezkręgowcami.

Dieta

Karp to ryba wszystkożerna. Choć potrafi żywić się wyłącznie pokarmem roślinnym — roślinami wodnymi, bulwami czy nasionami — preferuje żerowanie przy dnie. Wyszukuje tam owady, skorupiaki (w tym zooplankton i raki), mięczaki, denne pierścienice, ikrę oraz resztki ryb. Żeruje przez całą dobę. Największą aktywność wykazuje jednak nocą i o świcie.

Karp – siedlisko

Choć karp wykazuje dużą tolerancję wobec różnych warunków środowiskowych, najlepiej czuje się w rozległych, wolno płynących lub stojących wodach z miękkim, roślinnym dnem. Jako ryba stadna, preferuje towarzystwo co najmniej kilku osobników. Najchętniej przebywa w grupach liczących pięć lub więcej sztuk. Naturalnie zasiedla umiarkowane strefy klimatyczne. Żyje w wodach słodkich lub lekko słonawych, o pH od 6,5 do 9,0 i zasoleniu sięgającym 0,5%. Optymalna temperatura wody wynosi od 23 do 30°C. Tarło rozpoczyna się, gdy temperatura osiągnie 17–18°C.

Karp dobrze znosi nawet skrajne warunki. Potrafi przeżyć zimę pod lodem, pod warunkiem że pod taflą znajduje się nieco wolnej przestrzeni z wodą. Gatunek jest także w stanie przetrwać w wodzie o bardzo niskiej zawartości tlenu, dzięki zdolności do pobierania powietrza znad powierzchni.

Mechanizmy karmienia

Karp jest typowym bentosem. Zdobywa pokarm, przekopując osady denne w poszukiwaniu drobnych organizmów. Wąsiki przy pysku pełnią funkcję dotykową. Pomagają wykrywać ukryte w mule źródła pożywienia, takie jak bulwy roślin czy pierścienice. Ryba zasysa osad, a następnie „przeżuwa” jego zawartość, rozpoznając pokarm na podstawie smaku i rozmiaru. Wyrostki filtracyjne tworzą rodzaj sita, które ułatwia oddzielanie cząstek pokarmowych. Ostateczną selekcję umożliwia mięsisty fałd podniebienny oraz struktury gardzielowe, które zaciskają się na rozpoznanych cząstkach.

Proces ten polega na wielokrotnym przesuwaniu osadu między jamą gębową a gardzielą, aż do wyselekcjonowania wartościowych składników. Niestrawny materiał jest wypluwany. Przyczynia się to do zmętnienia wody. Choć karp nie posiada zębów w jamie ustnej, wykorzystuje dziesięć zębów gardzielowych do miażdżenia i rozcierania pożywienia. Gatunek ten nie ma żołądka. Długość jelita uzależniona jest częściowo od składu diety w początkowych etapach życia.

Rozród karpia

Karp osiąga dojrzałość płciową w wieku 3–4 lat – samce zazwyczaj o rok wcześniej niż samice. Tarło odbywa się w maju i czerwcu, w płytkich, gęsto zarośniętych wodach. Przebiega bardzo intensywnie i hałaśliwie. Tarlaki często wyskakują ponad powierzchnię wody, powodując charakterystyczne pluski. Ikra składana jest na roślinach wodnych, do których przykleja się zaraz po złożeniu. Wylęg następuje po 3 do 5 dniach.

Nowo wyklute larwy mierzą około 5 mm. Wyposażone są w duży pęcherzyk żółtkowy oraz specjalne gruczoły pozwalające na przyczepienie się do roślin. Etap ten trwa od 3 do 14 dni, w zależności od odmiany. Po wchłonięciu woreczka żółtkowego młode karpie zaczynają żerować na planktonie. Gdy osiągną długość około 2 cm, przestawiają się na pokarm denny.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Kaczka domowa
• Nornik tatrzański- darniówka tatrzańska
• Mastif tybetański – największy pies świata
• Reinkarnacja i prawo karmy

Źródło

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_carp [dostęp: 01.06.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Type17. CC BY 3.0.